Lesbók Morgunblaðsins - 22.10.1988, Qupperneq 9

\ I
þegar þú varst að sýna mér myndimar:
Gott og illt.
„Já, ég hef sennilega taiað af mér. En
gott og illt hefur með grunnhvatir okkar
að gera og tengist mikið ást og erótík og
kynhvötinni. Við sveiflumst á milli góðra
og illra tilfinninga. Ég fór að pæla í þessum
öflum þegar ég var erlendis. Mér finnst líka
að sjálfsniðurrif geti verið uppbyggjandi,
það þroskar mann og eflir. Veitir innsæi svo
framarlega sem maður hafi grunn til að
byggja á, svo maður brotni ekki alveg niður
eða fari í hundana. Að sama skapi getur
þunglyndi veitt öryggi, þar kemst ég oft í
samband við djúpar tilfínningar. Ég held
líka að mystík komi í gegnum mjög miklar
þjáningar.
En ég er líka að pæla í kynorkunni. Kyn-
hvötin er mikið skapandi afl, sem er eins
og fari í gegnum allar tilfínningar og hugs-
anir. Það er hægt að nota kynorku á annan
hátt en bara í rúminu og að mörgu leyti
er kynorkan dularfuilt afl. En kynhvöt okk-
ar er eiginlega misnotuð og troðið á henni.
Við notum hana á svo einhæfan hátt, og
það sést til dæmis hvemig allt gengur útá
útlit og hegðun. Mér fínnst líka oft að fólk
sem klæðir sig eins og til að vera „sexí“,
það sé ekki sexí. Það er eitthvað sem kem-
ur innanfrá og er ekki hægt að skýra al-
veg. En mér fínnst mjög kynferðislegt að
mála. Þær hreyfíngar sem ég nota og það
samband sem ég næ við málverkið er
erótískt. Ég mála með maganum. Sköpun
er nátengd tilfínningum, alveg eins og kyn-
orkan. Þetta tvinnast allt undarlega saman.
Ég hef auðvitað þörf fyrir ást og samband
við karlmenn, en mér fínnst að sú þörf sem
knýr mig til að mála sé þeim tilfmningum
sterkari og ég verð að hlýða henni. Þetta
eru eiginlega tvær innri raddir. En forsenda
þess að skapa er að vera í sambandi við
sjálfan sig — og síðan notar maður formið
til að tjá sig.
Það er líka nauðsynlegt að hafa sjálfs-
traust, vita hvað maður er að tala um og
hafa trú á því. Það má ekki rugla því sam-
an við sjálfsánægju sem virkar ekki í iist-
inni og er hættuleg. Þá hættir maður að
gera kröfur eða gera nokkuð skapandi."
AfneitaðiLífinu
„Annars var ég búin að vera á harða-
hlaupum frá sjálfri mér í mörg ár og vant-
aði alla fótfestu til að gera nokkuð af viti.
Það er ekki fyrr en ég tek ákvörðun um
að fara í skólann að eitthvað fer að gerast.
Ég var að vísu búin að vera eitt ár hér og
eitt þar, í listaskólum, bæði hér heima og
úti í Danmörku, þar sem ég bjó í tíu ár.
Ég eignaðist bam, strák sem núna er 14
ára. Og var að verða þrítug þegar ég fór í
skólann. Ég held að ég hafi ekki verið tilbú-
in fyrr og sé ekkert eftir þeim árum, sem
mörg fóru í rugl og oft var ég bara á sukki.
Hinsvegar þegar ég mála og eftir að ég fór
að taka það alvarlega hef ég enga þörf fyr-
ir að drekka. En ég held að áður en eitt-
hvað alvarlegt gerðist, hafi ég þurft að svara
ýmsum ruglingslegum en samt mikilvægum
spumingum, og „fríka soldið út“. Það vom
líka komplexar og ákveðinn mótþrói við
uppmna minn, sem ég varð að kljást við.
Bæði afí og amma, Tryggvi Magnússon og
Sigríður Sigurðardóttir, og móðir mín,
Þórdís Tryggvadóttir, vom og em myndlist-
arfólk.
Ég afneitaði lífínu svo lengi, ég ákvað
mjög snemma að ég skyldi ekki taka þátt
í neinu og fannst ekkert skipta máli. Svo
er það ekki hægt. En ég hef gengið í gegn-
um miklar krísur og er ekkert hrædd lengur
við að þroskast. Það hefur kannski eitthvað
með þroska að gera að maður geti lifað í
eilífðinni. Er þetta kannski of hátíðlegt? —
Þú afneitar heldur ekki uppmna þínum.
Hann er alltaf til staðar. En kannski var
ég svona lengi á mótþróaskeiðinu."
Stórborgin
Mótsagnakennd
— Hvernig var svo að vera í skólanum?
„Fyrst var það æðislega gaman. Það var
allt stórkostlegt. Ég kom út eftir kuldavetur
hér heima og varð hugfangin af gróðrinum
og umhverfínu, stórborgarlífínu og skólan-
um. San Francisco er mjög lífleg borg og
reyndar mjög kynferðisleg borg. Það gengur
voða mikið útá það. Þama áttu hommar og
lesbíur ömggt athvarf og settu sterkan svip
á borgina, og Castro, hommagatan, var
mjög skrautleg og þar var maður alveg
ömggur og gaman að skemmta sér. En
þegar eyðnin kom breyttist allt til hins
ömurlega. Borginni hrakaði mjög ört, og
ég sá deyjandi fólk allsstaðar. Það em líka
allir að bíða eftir skjálftanum mikla og það
setur sterkan svip á mannlífíð allt. Það var
dapurlegt að sjá fólk á götum úti eða í
strætó á morgnana, það var eins og ein-
manaleikinn lyktaði langar leiðir. Þetta fólk
var svo vonlaust, hafði ekkert hlutverk í
lífínu og var einhvemveginn ekki í sam-
bandi, ég sá það svona. Ég held það teng-
ist því að geta sýnt sjálfan sig, að vera í
sambandi við sjálfan sig. Að fá þannig við-
brögð frá öðm fólki. En í stórborginni var
enginn kostur á því. Fólk var í raun einangr-
að og einmana, þó allt virtist svo létt og
kátt á yfirborðinu.
En skólinn sjálfur er það sem kallað er
fijáls skóli. Hann er mjög opinn og ég var
búin að vita af honum lengi. Þama vom
nemendur og kennarar af ólíkustu þjóðem-
um. Nemendur fara á milli deilda og kennsl-
an felst í gagnrýni og ef maður vill eitthvað
meira, þá verður þú að sækjast sjálfur eftir
því. Þannig reyndi ég að líta á skólann sem
tæki í mína þágu og nota hann þannig.
Síðan tók ég masterinn og síðasta árið,
sem ég var í námi, var sonur minn hjá for-
eldrum mínum. Hann hvatti mig mjög til
að ljúka náminu. Master veitir kennslurétt-
indi og í mörgum galleríum úti er það skil-
yrði að hafa lokið master. Þetta er hálfs
þrjðja árs nám og ég einbeitti mér að mál-
verkinu. Ég þurfti að skrifa ritgerðir og
almennt gerði þetta nám miklu meiri kröf-
ur.“
Að Komast Inn í Kjarnann
— Hvemig var svo að koma heim?
„Ég er miklu meira skapandi heima en
úti. Þar sogar umhverfið allan kraft minn
í sig. Það gerist líka ef það vantar kraft í
mann sjálfan. Þannig verður þetta hálfgerð-
ur vítahringur. En það er mikill kraftur í
náttúrunni hér og landsiaginu. Ég sæki í
þennan kraft og reyni að nota mér hann.
Annars er það skrítið að íslensk náttúra
gefur mér sömu tilfínningu og stórborg.
Ég verð svo ein, en samt frjáls. Náttúran
hér er svo yfirþyrmandi og sterk. En mér
finnst gott að vera á íslandi. Fólk hér er
mjög jákvætt og atorkusamt, þrátt fyrir
allt_ peningavæi og mörg vandamál.
Ég sýni fímmtán myndir að þessu sinni.
Það eru mest stórar myndir, en líka nokkr-
ar iitlar, sem eru hálfgerðar tilraunir, því
ég hef alltaf málað svo stórar myndir. En
það er mjög spennandi að fást við þær og
það er meiri leikur í þeim. Ég er að reyna
að lofa litla baminu í mér áð vera til. Þetta
er ævintýri og ég kalla þær töfraprik.
Og einhvemtíma langar mig til að gera
mjög stóra mynd.“
— Hvaða máli skiptir það að sýna?
„Mér fínnst það hluti af því að mála. Er
það ekki líka til þess að aðrir sjái mann?
Þetta er mín leið til að mynda tengsl við
fólk og málverkin mín era tengiliður á milli
mín og heimsins. Ég er hluti af umhverf-
inu, þó ég sé mikill einfari og mér líður vel
að vera ein. En svo koma tímabil, að félags-
legar þ'arfír verða sterkari. Ég næ sterkum
tengslum við lífíð og tilverana gegnum
málverkið og það gefur mér mikið. Ef ég
mála ekki, líður mér ekki vel. En ég held
að fyrst verði maður að ganga í gegnum
ákveðna naflaskoðun, áður en hann fer að
fást við það sem kalla má sammannleg
mál. Þú verður að fara inní ákveðinn kjarna
áður en þú nýtir þér það sem er í kringum
þig. En ég held samt að naflaskoðun eigi
erindi kannski vegna þess að flestir ganga
í gegnum hana og kannast því við sjálfa sig
í manns eigin naflaskoðun. Ég sá það á
viðbrögðum fólks við myndum mínum, sem
ég sýndi í Hiaðvarpanum, en þær myndir
vora mun persónulegri. Þær fjölluðu mikið
um kyniíf og kynferðislegt ofbeldi með trú-
arlegu mótvægi — kannski á opinskáan
hátt og konur vora mjög hrifnar. Ungir
karlmenn snérast hinsvegar tii vamar,
fannst myndimar stundum of „agressívar"
eða sýna of miklar tilfinningar. En eldri
menn virtust hins vegar skilja mig betur,
og vora kannski þroskaðri. Ég held líka að
ég hafi þurft að mála mig burtu frá ákveðn-
um persónulegum þáttum, vegna þess að,
ef maður er of flæktur í það sem maður er
að gera, þá er maður ekki fijáls."
— Hvað fínnst þér vera frelsi?
„Að vera sjálfstæður. Að geta fundið hlýj-
una úr eigin faðmi og þurfa ekki að sjúga
hana úr öðram. Mér fínnst Bréf Rósu Lux-
embourgar sem hún skrifaði úr fangelsinu
vera sterkt dæmi. Hún var svo sterk að hún
var fær um að sjá fegurðina í ljótleikanum,
þegar hún var sett í fangelsi. Hvert eitt
hljóð varð henni svo mikils virði að hún virt-
ist nota þennan ótrúlega styrk, til að brotna
ekki niður við þessar óréttlátu aðstæður.
Ég held að maður hljóti að vera mjög sterk-
ur ef maður nær að vera fijáls í fangelsi,
eins og bréf hennar vitna um.
Frelsi hlýtur að vera forsenda listsköpun
Aldrei fyrr
Rolf Jacobsen
BRAGI SIGURJÓNSSON ÞÝDDI
Aldrei fyrr
höfum vér haft jafhdjúpa stóla
og jafnbreiða sófa að bæla oss í.
Aldrei fyrr
hafa tæknidýrkendumir framið slík furðubrögð
við heiminn að vér höfum skelfingu gripin
kropið í skjól við oss sjálf.
Aldrei fyrr
hefir þurft að æpa orð jafnhátt
og espa hljóð og myndir upp með jafnmiklu Cola
til að hafa oss að vild og hættulaus.
Aldrei fyrr hefir legið jafnmikið á.
Aldrei fyrr höfum vér þráð jafnheitt
alúðarróm að baki orðunum
og trúverðugleika og hjartagæsku
að baki hrafnakrunkinu.
(Til Kunstneraksjonen 1984)
Vandamál I
Myndir
komast beint.
Orð
verða að leita lags.
Rödd og tónn
fara rakleiðis.
Bókstafimir
verða að halloka sér
inn í höfuðin
með erfíðismunum.
í neyð notist auglýsingaletur,
en helst ekki.
Vandamál II
— hvemig sem vér fömm að
lyfta vélamar
hungrinu æ ofar.
Nú hefír það sest í hjartað.
Höfundur er eitt af höfuðskáldum Norömanna i nútímanum. Þýðandinn býr á
Akureyri.
Oár
ÓLAFUR STEFÁNSSON
Þegar veðrin sýna klærnar
og kaldar hryðjur lemja
land og hús.
Þá hugsa ég til fólksins
sem vorðum varð að þrauka
þá er ég meira en fús.
Að trúa gömlum sögnum
um sorgir þeirra og kvíða
spádóma og hjátrú.
Og ójafnan leik
á harðindanna landi
við hammrömm öfl að stríða.
Margur er hér ennþá
sem feitan gölt ei flær
og finnst hann þurfi gróðans
lengi að bíða.
Höfundurinn er garðyrkjubóndi á Syrði Reykjum í Biskupstungum.
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 22. OKTÓBER 1988 9