Lesbók Morgunblaðsins - 10.06.1989, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 10.06.1989, Blaðsíða 8
Júlíana Sveinsdóttir: Smali á heimleið. Málverkið í Fredsholm 164. árgangi Lesbókar Morgunblaðsins., 18. tbl, 13. maí 1979, bls. 4, er mynd úr stofu Gunnars Gunnars- sonar skálds að Fredsholm í Danmörku. Aðalmálverk stofunnar fyrir ofan sófann er eftir Júlíönu Sveins- dóttur, Smali á heimleið, málað í Borgarfirði 1924. í 59. árgangi Lesbókar Morgunblaðsins, 6. tbl., bls. 7, er grein eftir undirritaðan, sem heitir „Sjöundi dagurinn í Paradís". Þar segir m.a.: „Skömmu eftir að Poul Uttenreitter hafði lokið við bók sína um Mugg, hringir hann í Júlíönu Sveinsdóttur, föðursystur mína, og segir henni, að nú sé hann búinn að gera nóg í minningu vinar síns og nú vilji hann selja henni Sjöunda daginn í Paradís fyrir dkr. 500.00. Júlíana segir við Poul, að því miður eigi hún ekki dkr. 500.00, en hún skuli spyrja Gunnar Gunnarsson skáld, hvort hann vilji ekki kaupa myndina. Júlíana hringir í Gunnar, en hann vill ekki kaupa mynd Muggs, en segist hafa áhuga á að kaupa mynd eftir Júlíönu. Heimsækir hann síðan Júlíönu og kaupir af henni olíumálverkið Smali á heimleið á dkr. 500.00. Júlíana kaupir síðan Sjöunda daginn í Paradís fyrir þessa peninga. Nú er að segja frá Júlíönu, að hún er í sjöunda himni vegna þess að hafa eignast Sjöunda daginn í Paradís, en þá lítur Elof Risebye inn hjá henni og verður svo hugfanginn af myndinni, að hann segir: „Þessa mynd tek ég með mér heim, ég læt þig hafa eitthvað í staðinn eftir mig." Fékk Júlíana tvær myndir eftir Elof Risebye, sem erfingjar hennar gáfu Listasafni Islands við andlát hennar 1966. Það er aftur á móti að segja frá Smalanum á heimleið, að Gunnar Gunnarsson flytur hana með sér til Skriðuklausturs 1939. Þaðan flyst hann til Reykjavíkur. Þar er myndin svo boðin upp hjá Sigurði Benediktssyni lista- verkasala og þar kaupir ÁrniGestsson heildsali myndina. Júlíana fékk myndina hjá Árna á sýningu hjá sér, en hjálp- aði síðan Árna til þess að koma myndinni í endurhæfingu hjá viðgerðarstofu í Kaupmannahöfn. Að lokinni viðgerð sagði Þor- valdur Skúlason um mynd þessa: „Þetta er einn af gimsteinum íslenskrar málaralistar." LEIFUR sveinsson Franska stjórnarbyltingin fyrir 200 árum. II. hluti Stigveldið hrynur Þegar 90% tekna erfiðismanna fóru til brauðkaupa vegna hækkaðs brauðverðs, mátti vænta óeirða og upphlaupa. Árásir voru gerðar á birgðalestir, korngeymslur kaupmanna og efnaðra bænda og aðals og brauðgerðarhús voru rænd. Þjófnaður og gripdeildir stórjukust og vergangsfólki fjölgaði. Þannig var ástandið, þegar hugmyndir komu fram um stéttaþing. EftirSIGLAUG BRYNLEIFSSON alið er að um 40% frönsku þjóðarinnar hafi verið örbjarga þegar illa áraði á 18. öld, lifað á betli, hnupli eða bónbjörgum. Þetta fólk var að miklum hluta sveitafólk, þar sem talið var að bændur og sveitafólk í Frakklandi hafi ta- lið um 22 milljónir af 25-26 milljónum íbú- anna. Þeir hópar, sem voru bjargálna og sem töldust ekki til aðals, háklerka og efn- aðri borgara, bjuggu við öryggisleysi um afkomu. Harðnandi veðrátta gat skipt sköp- um og þar réð mestu brauðverðið. Ef það er rétt, að erfiðismenn til sveita og í borgum hafi notað 60% tekna sinna til brauðkaupa, þá gat uppskerubrestur og þar af leiðandi hækkað brauðverð skipt miklu. Með hækk- andi brauðverði dróst allur markaður fyrir aðrar vörur saman, svo að af þessu hlaust mikið atvinnuleysi fyrir iðnaðarmenn, minnkandi eftirspurn eftir vefnaðarvörum, en '/ahluti tekna smábænda og leiguliða fékkst af heimilisiðnaði eins og svo víða í ríkjum Evrópu. Bændur voru ekki betur settir en verkalýður borganna, skattar voru innheimtir af meiri hörku í hallærum en ella og hluti afgjaldanna og skattanna skyldi greiðast í fríðu (afurðum búanna). Omurleg Afkoma til sveita Landbúnaður var grunnur fransks sam- félags og meginhluti ríkisteknanna var það- an runninn. Jarðirnar skiptust eins og áður segir, en þótt bændur teldust eiga um þriðj- ung jarðeignanna, þá voru það yfirleitt rýr- ustu jarðirnar og smájarðir, afurðarýrir skikar. Tilraunir til bætts ræktunarbúskap- ar og betri nýtingar landsins voru illa séðar af öllum þorra smábænda. Lýsingar enskra ferðamanna á ástandi sveitaalþýðu eru ömurlegar. Þegar ríkisvaldið hugðist lag- færa verstu ágallana í skattakerfi og stjórn- sýslu og auglýsti fyrirætlanirnar við sóknar- kirkjurnar sunnudag eftir sunnudag, þá sáu margir bjarma fyrir betri tíð, en þegar umbæturnar létu á sér standa og brauðverð- ið hækkaði vegna ills árferðis og skattpín- Komnar eru í leitirnar tvær vatnslitamyndir sem trúlega eru elztu varðveittu málverkin eftir Þorvald Skúlason Ilistaverkabókinni um Þorvald Skúlason, sem Þjóðsaga gaf út 1983, getur Björn Th. Björnsson þess í ritgerð sinni um Þorvald, að honum hafði á unglingsárum sínum á Blönduósi hlqtnazt pláss sem messadrengur á Gullfossi. Útlit var fyrir framhald á þeim vettvangi, því drengnum hafði verið lofað pláss á hinum nýja Goðafossi. Þá gerðist það norður á Blönduósi, að Þorvaldur var að spreyta sig í lang- stökki ásamt félögum sínum og líklega ekki verið „Fæddur tilþjáninga". Ensk skopmynd affrönskum átíándu aldar bónda.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.