Lesbók Morgunblaðsins - 24.09.1994, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 24.09.1994, Blaðsíða 1
a GUNBLAÐS Stofnuö 1925 32. tbl. 24. SÉPTEMBER 1994 - 69. árg. Konrad Maurer og ferðasagan í skókassanum itneskju okkar um íslenzkt þjóðfélag síðustu aldar eigum við ekki sízt að þakka erlendum ferðamönnum sem skrifuðu ferðabækur og höfðu með sér frábæra teiknara. Þeir brugðu upp myndum frá hinum hálfdanska höfuð- Konrad Maurer um það leyti sem hann kom til íslands. Hann var þá prófessor í réttarsögu við Háskólann í Mtinchen, óþreytandi íslandsvinur, sem hafði lagt stund á íslenzkar bókmenntir og talaði málið. Þessvegna hafði hann yfirburða aðstöðu meðal höfunda ferðabóka. stað og merkisstöðum úti á landi; oft var farið á þekktar slóðir íslendingasagna. Allt hefur það verið út gefið og er vel kunnugt; myndir Collingwoods eru líklega bezt þekkt- ar. Fáir hafa búizt við því að ný ferðabók um ísland ætti eftir að finnast og vera gefin út þegar langt er liðið á 20. öldina. Þetta hefur þó gerzt. Bókina verður þýdd á íslenzku og hún kemur væntanlega út áður en langt um líður. Til þes að gefa örlitla hugmynd um hana, eru birtir kaflar úr henni í þessari og næstu Lesbók. Hér er um að ræða ferðadbók Konrads Maurers, sem var hér í fyrstu og einu ís- landsferð sinni fyrir 135 árum. Hann kom í apríl 1858 og ferðaðist um söguslóðir sum- arlangt og hélt utan aftur í október. Hann hafði þá um 11 ára skeið verið prófessor í réttarsögu við háskólann í Miinchen, en þetta tvennt: Sérfræði í réttarstöðu og áhugi á þjóðsögum og ævintýrum, kom honum í kynni við Jón Sigurðsson, Guðbrand Vigfús- son og fleiri íslendinga í Kaupmannahöfn. Sú tenging varð til þess að hann lagði stund á dönsku, en umfram allt íslenzku og ís- lenzkar bókmenntir. Auk þess þjálfaði hann sig í handritalestri og gaf út 1858 fyrsta afraksturinn: Fyrstu útgáfu Gull-Þóris sögu. Maurer hafði sett sér það markmið að komast til íslands. Hann ætlaði þá að fara á fornfræga sögustaði og um leið að kynn- ast íslandi samtímans. I inngangsorðum að hinni nýlega fundnu ferðasögu segir hann svo: „Annars er mér ljúft að játa, að þessi greinilegi áhugi fyrir fortíðinni var hvorki það eina, né það mikilvægasta sem dró mig til íslands. Við störf mín hafði ég óhjá- kvæmilega kynnst margvíslegum síðari tíma bókmenntum á íslandi og þá óvænt uppgötvað, að andlegt líf eyjarinnar hafði ekki slokknað sem hendi væri veifað á 14. öld eins og oft er talið eriendis..." Flestir þeir útlendingar sem réðust í ís- landsferðá 19. öldinni voru náttúrufræðing- ar, jarð- og eldfjallafræðingar. Konrad Maurer er alveg sér á parti meðal höfunda ferðabóka frá Islandi að því leyti, að hann var mæltur á íslenzku og hafði staðgóða þekkingu á þjóðháttum og bókmenntasögu. Þar við bættist að áður en hann kom til landsins var hann orðinn þekktur og vin- sæll hér fyrir að rétta íslendingum hjálpar- hönd í sjálfstæðisbaráttunni. Það gerði hann með grein árið 1856, sem bar yfirskriftina „Um landsréttindi íslands". Hún kom út í Nýjum Félagsritum. Og það er einmitt í bréfum til Jóns Sigurðssonar sem Konrad Kurt Schier, prófessor íþjóðfræði, nor- rænum bókmenntum og miðaldabök- menntum við Háskólann í Munchen. Hann talar íslenzku, vann fyrst nokkra^ mánuði í Hróarsdal í Skagafirði og nam einn vetur sögu og bókmenntir í Há- skóla íslands. Maurer minnist á ferðasöguna og því þótt- ust menn hafa vissu fyrir því að hún hefði verið skrifuð og að handritið væri hugsan- lega til ennþá. í bréfi til Jóns Sigurðssonar, dags.10. april, 1859 segir Maurer m.a. svo: „Að ferðalýsingunni starfa ég í hjáverkum eins og tími vinnst til. Ég óttast hinsvegar aðþér væntið þar ofmikils. Það er sannar- lega vandasamt að tengja saman reynslu yfíriitsheimsóknar og það dreifða efni sem býðst í bókum. Þar við bætist, að mig skort- ir alla formlipurð og á það rót sína að rekja til ákveðins ótta gagnvart efninu, því mig langar til að koma því sem réttustu, nákvæ- mustu og heilsteyptustu til skila, en við það verður framsetningin þunglamaleg, hæg, leiðinleg. Lofað get égyður aðeins því einu, að einlæg ást til heimkynna yðar verður undirtónn frásagnar minnar, og ég mun því ekki láta hjá líða að geta þess af hrein- skilni, sem á skortir í landinu." Það er haft til marks um aðdáun Konrads Maurers á öllu íslenzku, að hann hafði með sér utan íslenzkan kvenbúning. Og þegar hann kvæntist þýzkri konu ári síðar, hafí hún skartað þessum búningi við brúðkaupið. Það sem hér hefur verið upp talið um Konrad Maurer, er byggt á fyrirlestri eftir Kurt Schier, prófessor í norrænum fræðum við Háskólann í Munchen. Hann er málinu vel kunnugur því hann er búinn að skrifa ferðabók Konrads Maurers á nútíma þýzku og í fyrra afhenti hann Vigdísi forseta fyrsta eintakið. Hann hafði þá áður fengið stór- riddarakross hinnar íslenzku fálkaorðu. Forsaga handritafundarins var sú að þýzk kona, Kládía Róbertsdóttir Wiebel, hafði verið að glugga í bréf frá Konrad Maurer, sem varðveitt eru á Landsbókasafninu hér. SJÁ NÆSTU SÍÐU l

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.