Alþýðublaðið - 11.08.1995, Qupperneq 3

HELGIN 11.-13. ÁGÚST 1995
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
3
s k o ð a n i r
Griðrof
RÉTTTJRINN til sjálfsvamar, til að
verja líf þitt og þinna ef á mann er ráð-
ist, er viðurkenndur að lögum sem
nauðvöm þess sem beittur er ofbeldi.
Þetta er lögvemdaður réttur í flestum
þjóðfélögum. Rétturinn til sjálfsvamar
er meira að segja viðurkenndur að al-
þjóðalögum. I stofnsáttmála Samein-
uðu þjóðanna (51. grein) er að finna
ákvæði þar sem rétturinn til sjálf-
svamar þjóða sem á hefur verið ráðist,
er viðurkenndur. Bosnía-Hersegovína
er sjálfstætt ríki, sem nýtur viðurkenn-
ingar sem slíkt og er aðildarríki Sam-
einuðu þjóðanna.
Háborðið
Sameinuðu þjóðimar hafa yfir eng-
um sameiginlegum herstyrk að ráða til
að koma til hjálpar þeim aðildarríkjum
sínum, sem á hefur verið ráðist. Sjálf-
sagt á engin þjóð, sem ekki hefur
tryggt öryggi sitt fyrirfram með samn-
ingum (eins og til dæmis við íslend-
ingar með aðild að Atlantshafsbanda-
laginu) rétt á því að aðrar þjóðir komi
og heyi þeirra vamarstríð fyrir þær.
Samt em fordæmi fyrir því. Kóreu-
stríðið í byijun sjötta áratugarins. Þær
þjóðir sem þá sendu hermenn sína á
vígvöllinn til þess að hnekkja innrás-
arstríði Norður-Kóreu (að undirlagi
Stalíns og Maós) í Suður-Kóreu,
gerðu það í nafni Sameinuðu þjóð-
anna. Engum hugkvæmdist þó í þann
tíð að fela nefhd embættismanna Sam-
einuðu þjóðanna að stjóma hemaðar-
aðgerðum á vígvellinum. Enda tókst
að hnekkja innrásinni með vopnavaldi
og knýja fram vopnahléssamninga
sem haldið hafa til þessa dags.
HLUTSKIPTI Bosmu-Hersegóvínu
er nú sýnu verra en Suður-Kóreu fyrir
tæpri hálfri öld. Þrátt fyrir staðreyndir
mála um það, hver er árásaraðilinn og
hver er fómarlambið, hvarflar það ekki
að Sameinuðu þjóðunum að leggja
fómarlömbunum, Bosníumúslimum,
lið. Sameinuðu þjóðimar segjast ekki
vilja gera upp á milli styrjaldaraðila.
En Sameinuðu þjóðimar hafa gengið
lengra í íhlutun sinni: Þær hafa sett og
framfylgt vopnasölubanni áfómar-
lömbin, ríkisstjóm Bosníu-Herseg-
óvínu. Þar með hafa Sameinuðu þjóð-
imar svipt þá sem orðið hafa fyrir of-
beldi neyðarrétti súium til sjálfsvamar.
Þar með hafa Sameinuðu þjóðimar
brotið sinn eigin stofnsáttmála. Þar
með em Sameinuðu þjóðimar, og þar
með talið Evrópusambandið, samsek
árásaraðilanum, Bosníu-Serbum. Þeir
heyja árásarstríð sitt með vopnum og
þögulu samþykki júgóslavneska ríkis-
hersins, sem á sínum tíma var metinn
fjórði öflugasti landher Evópu. Þar
með em Sameinuðu þjóðimar - hið al-
þjóðlega samfélag - orðnar sökunautar
stríðsglæpamanna. Og nota bene: Það
em ekki mín orð. Það er niðurstaða
sérstaks dómstóls á vegum Sameinuðu
þjóðanna sem fjallað hefur um stríðs-
giæpi árásaraðilanna og komist að rök-
studdum og ótvíræðum niðurstöðum. I
hópi hinna ákærðu eru nafngreindir
stjórnmálaleiðtogar og herforingjar
Bosníu Serba.
„I stríðsréttarhöldunum í Nurnberg, þar sem
dæmt var í glæpamálum nazistaleiðtoganna
og leppa þeirra eftir styrjöld sem kostaði 50
milljónir mannslífa, var hlutleysi gagnvart
glæpum nazista flokkað undir stríðsglæpi.
Rökin voru þau að slíkir aðilar væru samsekir
um glæpi gangsteranna. Samkvæmt því eru
Sameinuðu þjóðirnar samsekar um glæp."
ÞAÐ ER misskilningur að friðar-
gæslusveitir Sameinuðu þjóðanna í
fyrrum Júgóslavíu séu þar til þess að
halda friðinn; tryggja framkvæmd
friðarsamninga. Af þeirri einföldu
ástæðu að það eru engir friðarsamn-
ingar til að framfylgja. Það er enginn
friður. Það er blóðugt stríð.
Þeir sem eru hlutlausir í stríði hafa
ekkert að gera á vígvellinum nema að
fara sér að voða og verða sér til
skammar. Friðargæsluliðar Samein-
uðu þjóðanna em undir ströngum fyr-
irmælum um að gæta hlutleysis. Þeim
er meinað að gera upp á milli stríðsað-
ila. Þess vegna segja fréttamenn frá
því að mönnum er misþyrmt eða þeir
drepnir og konum nauðgað að friðar-
gæsluliðum Sameinuðu þjóðanna
ásjáandi, án þess að þeir hreyfi legg
eða lið. Þeir mega ekki gera upp á
milli stríðsaðila, milli árásaraðila og
fómarlamba. Þeir eiga að vera hlut-
lausir. í stríðsréttarhöldunum í Num-
berg, þar sem dæmt var í glæpamálum
nazistaleiðtoganna og leppa þeirra eft-
ir styrjöld sem kostaði 50 milljónir
mannslífa, var hlutleysi gagnvart
glæpum nazista flokkað undir stríðs-
glæpi. Rökin vom þau að slíkir aðilar
væru samsekir um glæpi gangster-
anna. Samkvæmt því em Sameinuðu
þjóðimar samsekar um glæp.
HINGAÐ TIL hafa hinir ráðalausu
leiðtogar Evrópusambandsins réttlætt
tilvist friðargæslusveitanna með því
að þær hafi þrátt fyrfr allt linað þján-
ingar fórnarlamba stríðsins. Friðar-
gæslusveitirnar hafi fætt og klætt
hungraða og klæðlausa; tryggt lyf og
læknishjálp særðum og íimlestum.
Það er rétt. En fulltrúar öryggisráðsins
og Evrópusambandsins hafa líka sam-
ið um griðarsvæði þar sem flóttafólk
frá hörmungum stríðsins hefur talið
sig óhult - í trausti þess að Sameinuðu
þjóðimar og Evrópusambandið stæðu
við orð sín: Að menn skyldu njóta
griða á yfirlýstum og umsömdum
griðasvæðum.
Það hefur ekki staðist. Þvert á móti.
Enn á ný hafa fulltrúar Sameinuðu
þjóðanna á staðnum (friðargæsluliðar)
orðið að horfa aðgerðarlaust á árásir á
þessi griðasvæði. Þeir hafa drukkið
bikar niðurlægingarinnar í botn með
því að vera teknir í gíslingu hjá árásar-
aðilanum, eða notaðir sem skildir í
árásaraðgerðum.
Friðsamir menn eru gjaman sein-
þreyttir til vandræða. En þar kemur í
samskiptum við samviskulausa of-
beldismenn að segja verður: Hingað -
en ekki lengra. Og þá þýðir ekki að
hóta að beita valdi, nema við það sé
staðið. Það stoðar ekki að leggja nafn
sitt við samninga um griðasvæði, en
horfa síðan aðgerðarlaus á þegar grið
em rofin á vamarlausu fólki. Þeir heita
griðmðingar, sem ijúfa grið. Þeir em
úrhrök. Og þeir sem eru samsekir
þeim em litlu skárri.
MENN geta endalaust velt vöngum
yfir myrkviði hins aldagamla haturs
sem ríkt hefúr í samskiptum þjóða og
þjóðarbrota á Balkanskaga. Menn geta
endalaust miklað fyrir sér að harkaleg
viðbrögð geti magnað upp stríðið; að
loftárásir geti að lokum neytt Milosev-
ic í Belgrad til að beita júgóslavneska
hernum af fullum þunga; að stríðið
geti breiðst út til annarra þjóða og
þjóðarbrota, sem hingað til hafa beðið
átekta.
Það vom á sínum tíma rök Cham-
erlains gegn Hitler. Það hafa alltaf
verið rök þeirra sem vilja heiðra
skálkinn svo hann skaði þig ekki. Það
hafa alltaf verið rök þeirra sem vilja
kaupa frið, hvaða verði sem er.
En það vom ekki rök Churchills í
orrustunni um Bretland. Það var ekki
málflutningur De Gaulles eða hins
Fijálsa Frakklands. Það var ekki mál-
flutningur Roosevelts eftir Pearl Har-
bour. Það voru ekki rök Margrétar
Thacther við innrásina í Falklandseyj-
ar. Það vom ekki rök Bush Banda-
ríkjaforseta eftir innrásina í Kuweit.
Það em ekki rök stjómmálaleiðtoga,
sem mark er á takandi. Að lokum er
tími kominn til að segja: Hingað en
ekki lengra.
Höfundur er formaður Alþýðuflokksins
og fyrrverandi utanríkisráðherra
Vinir vorir á Morgun-
blaðinu eru enn við
sitt heygarðshorn í for-
ystugrein í gær, þarsem
mátti lesa ítarlega grein-
argerð um það sem ým-
ist hefur verið kallað
„farsinn" eða „hneyksl-
ið" í Höfða. Reyndar
liggur ritstjórunum svo
mikið á hjarta að þeir
þurftu að smækka letrið
til að koma öllum boð-
skapnum fyrir. Tíminn
og Alþýðubladiö fá
hressilega á baukinn fyr-
ir að hafa leyft sér að
gera grín að þessari
krossferð Moggans. Ein-
sog þar stendur: „Þá
ætlar allt um koll að
keyra, Tíminn og Al-
þýðublaðið fyllast heil-
agri vandlætingu og
engu líkara en tími kalda
stríðsins sé runninn upp
og pólitíska ofstækið
lifni einsog skíðlogandi
eldur í gömlum glóð-
um..." Það var nefni-
lega það: Tímanum og
Alþýðublaðinu er að tak-
ast að vekja aftur það
kalda stríð sem Reagan
og Gorbatsjov bundu
enda á í Höfða. Morgun-
blaðið-kjarni málsins...
Sjáanleg stakkaskipti
hafa orðið á Helgar-
póstinum að undan-
förnu, og mjög til hins
betra. Blaðið er nú líkara
Pressunni meðan hún
var og hét. Minna er um
æsifréttir þótt vitanlega.
séu nokkur vel valin
hneyksli á sínum stað.
Þannig er því haldið
fram að Jón Ólafsson
hafi tekið yfir skuldir
Reykjavíkurlistans við
Stöð 2- uppá lítinn
milljónkall. En HP virðist
sem á réttri leið undir
snöfurlegri ritstjórn
Sigurðar Más
Jónssonar...
h i n u m e g i n
"FarSido" eftir Gary Laraon.
Ég er farinn að finna fyrir meðvirkni.
fimm á förnum
Hvern styður þú í stríðinu í fyrrum Júgóslavíu?
Stefán Sigurðsson, hag-
fræðingur: Ég styð Samein-
uðu þjóðimar og Évrópusam-
bandið og vona að þeir fari að
taka lýðræðislega afstöðu og
stoppa þetta stríð.
Ólafur Freyr Saemunds-
son, vegfarandi: Ég vona að
þeir fari að enda þetta stríð en
þetta eru allt manneskjur eins
og við að vemda sitt svæði.
Friðrik Þór Guðmundsson,
stjórnmálafræðingur: Ég
styð alla nema Bosníu-Serba
og styð Sameinuðu þjóðirnar
til raunhæfra verka kick butt.
Sverrir Eiríksson, sölufull-
trúi: Ég styð engan í þessu
strfði vegna þess að enginn
verður sigurvegari í þessari
styijöld.
Arthur Morthens, borgar-
fulltrúi: Ég styð þá sem geta
komið á friði á þessu stríðs-
hijáða svæði.
v i t i m e n n
í Morgunblaðinu 9. þessa mánaðar
sendir Jóna Margeirsdóttir mér
nokkur orð. Þar lætur hún að því
liggja, að ég hafi verið að gera að
gamni mínu með tillögu þar í blað-
inu um sameiningu embætta for-
seta og biskups. Ég skal leyfa henni
að haida um það hvað sem hún vill.
Reyndar hef ég orðið þcss var, að
hún er ekki ein um þann grun,
hvernig sem á því stendur.
Jjelqi Hálfdanarson sendi eina af hinum
langdrægu eldflaugum sínum í
Morgunblaðinu í gær.
Nei, mér finnst
hún frekar leiðinleg.
Margrét Frímannsdóttir aðspurð hvort
hún hlusti ó tónlist Bjarkar. HP í gær.
Finnst mér stærðin skipta ein-
hverju máli? Tja, þegar ég þarf að
nota hann, já. Hún skiptir mig ann-
ars engu máli svona dags daglega.
„Þossi plötusnúður" tók þátt í líflegum umræð-
um ó síöum HP um stærð þið-vitið-á-hverju.
Já, hún skiptir mjög miklu máli.
Afstaða Nönnu Guðbergsdóttur
fyrirsætu til stærðar.
Annars á maður ekki að
rökstyðja fordóma þannig að ég
held að ég hafi sagt nóg.
Geirlaugur skáld Magnússon aðspurður
um leiðinlegustu verk heimsbókmenntanna.
Hann tilnefndi ekki minni menn en Goethe,
Ezra Pound og Hemingway. HP í gær.
Helst er svo að sjá að
höfundurinn haldi að frostavetur-
inn hafi komið eftir haustinu 1918.
Hann var hinsvegar 1917-18.
Halldór frá Kirkjubóli að leiðrétta missagnir (
ævisögu Jóns Þorlákssonar eftir Hannes H.
Gissurarson. Tíminn í gær.
Skattskrána á veraldarvefinn.
Magnús H. Skarphéðinsson hefur skoðanir á
bókstaflega öllu. Þær eru misjafnlega vinsælar.
Lesendabréf hans í DV í gær bar þessa ógnvekj-
andi fyrirsögn.
Þá má benda á að vera
AWACS-vélanna á árunum
eftir 1978 var ekkert grín...
Allt rennir þetta stoðum undir það
að hér hafi verið kjarnorkuvopn
um lengri eða skemmri tíma.
Birna Þórðardóttir í DV í gær.
Fréttaskot
úr fortíð
Noel Coward hinn frægi enski rithöf-
undur, höfundur „Carahade" er um
þessar mundir að semja leikrit, sem
verður það lengsta sem nokkru sinni
hefur verið leikið. Það þarf tuttugu
tíma til að leika það á enda, og veður
leikinn einn þáttur á kvöldi (heila
viku. Heilt hús í New York hefur
þegar keypt leikritið og veður það
leikið þar í vetur.
Sunnudagsblaö Alþýöublaösins,
18. ágúst 1935.