Alþýðublaðið - 11.03.1997, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 11.03.1997, Blaðsíða 5
ÞRIÐJUDAGUR 11. MARS 1997 ALÞYÐUBLAÐIÐ þeirra og hirti alla laxa sem upp gengu. Þetta olli miklum deilum og blandaðist saman við sjálfstæðisbar- áttuna þar sem kaupmaðurinn var danskur. Arum saman logaði allt í deilum vegna þessa og steininn tók úr þegar laxakistur kaupmannsins voru þrisvar brotnar og eyðilagðar að næturþeli af grímuklæddum hópi manna. Var sagt að Þorbjörg hefði ekki bara verið hvatamaður heldur búið sig í karlmannsföt og tekið þátt í skemmdarverkunum. Þetta leiddi til handtöku hennar, þegar loks átti að uppræta þessa ill- vígu skæruliðahreyfingu, og Jón Jónsson nokkur var skipaður rann- sóknardómari í málinu. Hann hélt beina leið í Tobbukot, handtók Þor- björgu sem lá veik fyrir og úrskurð- aði hana í varðhald í hegningarhús- inu. Séra Matthías Jochumsson sem þá var ritstjóri Þjóðólfs segir svo frá handtöku Þorbjargar í söguköflum sínum: "Þorbjörg var ein þeirra sem Jón tók um nótt og setti inn fyrir óspektir. Var þá nýfætt barn hjá mér og konan mín sjálf veik af kíghósta og barnið veikt. Vissi ég ekkert um það og fór upp í Þingholt að sækja Þorbjörgu sem ljósmóður. Þerta var fyrir dag í hlákumyrkri. Ég greip í tómt því að hina sömu nótt hafði Þor- björg verið tekin. Braust ég óðar inn til hennar í þinghúsið. leit hún þá upp af fletinu þar sem hún lá og aumkun- arlegri mannsmynd hafði ég aldrei séð því allt andlitið var bólguhella af heimakomu. "Svona er nú komið fyrir mér," sagði hún með sárveikum rómi. "Verið þér róleg, út skuluð þér óðara," sagði ég og áður en birti hafði hún fengið lausn, þó ekki fyrr en ég vakti upp landshöfðingjann og fékk skipun hans um að henni skyldi óðara sleppt." Fyrsti íslenski þjóðfáninn Ólafía tengdi saman hugmynd- ir um frelsi þjóð- arinnar Stjórn Hvíta bandsins, Ólafía gekkst fyrir stofnun íslandsdeildar ásamt Þorbjörgu Sveinsdóttur. tytta eftir Kristin Pétursson. inu heyröu aö lík hennar heföi veriö flutt úr grófu meö berum höndum blómsturbeö á lít- 3 ao veröa minningarreitur hennar. undan erlendum yfirráðum og frelsi kverma. "Það hefur verið róttækt á þeim tíma og skiljanlegt, hvers virði er frelsið konum ef þær eru hvort eð er fastar í helsi áralangrar kúgunar," segir Margrét Guðmundsdóttir. Ólafia hélt á lofti hugmyndum um mæðrahyggju, "það má finna margt lflct með hugmyndum Ólafíu í hug- myndafræði femínista í dag, sem að- hyllast mæðrahyggju eins og til dæmis Guðrúnu Agnarsdóttur. það var ekki spurning um líkamlegar mæður, heldur yfirfærði hún gildis- mat móðurinnar á gerðir kvenna og taldi þær öðru fremur stjórnast af umhyggju, ástúð, ábyrgð og samúð." Ólafía upphóf þó ekki hlutverk móðurinnar á kostnað föðurins. Hún lagði mikla áherslu á mikilvægi góðs föðurs og þáttöku feðra almennt í uppeldi barna sinna og í heimilisstörfum en slíkar hug- myndir voru fólki fjarlægar á þessum tíma." Ólafía saumaði fyrsta íslenska fán- ann eftir fyrirsögn Einars frænda síns Benediktssonar, hvítbláan og var hann dreginn að húni á þjóðhátíð sem haldin var við Rauðará, 2. ágúst 1997, en þar tók hið íslenska kvenfé- lag þátt í skrúðgöngu og hafði eigið veitingatjald á hátíðinni. Kyrrlátt afI í oröum • Ólafía kom fyrst til Noregs, árið 1994, í boði vinkonu sem hún hafði kynnst þegar hún dvaldi um skeið í Askov í Danmörku, hún tók þegar í stað ástfóstri við land og þjóð. Hún var þrítug að aldri og ætl- aði aðeins að dvelja þar í nokkrar vikur en þær urðu mánuðir. Það var í Noregi, sem hún kynntist fyrst starf- semi Hvítabandsins. Mirjam Devold segir svo frá því í bók sinni, De ulykkeliges venn, að Ólafía hafi haldið fyrirlestur um nauðsyn há- skóla á íslandi. Dr theol. Hans Brun, þekktur maður í Osló á þessum tíma lýsti Ólafíu svo í bréfi: "Við biðum töluvert fram yfir tímann. Þá loksins kom formaðurinn og hvflfkur gullin- ljómi við hlið hans! Svo ljómandi höfuðdjásn hafði ég aldrei séð á nokkurri brúði eða höfði. Löngu ljósu lokkarnir hengu beggja vegna undan gullindjásninu - Svipurinn á andlitinu var nánast eins og á sak- lausri sveitastúlku. Hún var ekki eig- inlega búlduleit; en heldur ekki lang- leit. Eitthvað alveg sérstaklega geð- fellt var yfir þessari ungu stúlku. Á brjóstinu bar hún gljáfægðan kross eins og brísinga-men, og um mittið mun hún hafa haft silfurbelti...Til- gerðarlaust og eðlilega mælti hún það sem var í huga hennar, án þess að líta til hægri eða vinstri. - En kyrrlát glóð brann undir öllu þessu kven- lega, tilgerðalausa erindi. En hvílíkt kyrrlátt afl í orðum." Ólafía sótti mikið til bandarískra kvenna, sem voru í forystu fyrir Hvítabands hreyfinguna og að fyrir- mynd þeirra tengdi hún saman bind- indishugsjónina og baráttuna fyrir auknum réttindum kvenna. "Helsti hugmyndafræðingur Ólafíu var bandaríska baráttukonan Francis E. Willard í Hvítabandshreyfingunni en hreyfmgin sendi hingað fulltrúa árið blandaðist hún inn í borgarstjórnar- kosningar í borginni þar sem hún var ráðin um mánaðartíma til að vinna ákveðnum lista brautargengi sem síðan fór með sigur af hólmi. Þessi skjóti frami í ókunnri borg er furðu- legur og segir sína sögu um nær ótrú- lega persónutöfra hennar." í götóttum skóm, meö slitna svuntu Tobbukot á Skólavörðustíg 11, heimili Þorbjargar og Ólafíu. 1895 en Ólafía var þá fenginn til að vera túlkur, en hún talaði ensku sem var fátítt um íslenskar konur í þá daga," segir Margrét Guðmundsdótt- ir. "Þær virðast hafa hrifist mjög af eldmóði og persónutöfrum Ólafíu því þær sögðu Francis Willard frá henni sem leiddi til þess að henni var boðið að sækja Landsþing Hvíta Bandsins I Edinborg. Þær styrktu hana auk þess til að ferðast um Island og vinna fylgiskonur til lags við sam- bandið og það gefur auga leið að slfkt trúnaðarstarf fyrir fimmhundruð þúsund manna alheimshreyfingu, hefur verið einsdæmi fyrir íslending á þessum tíma. Þetta sama ár stofnaði Ólafía Hvítabandsdeild á íslandi og gengu fimmtíu konur til liðs við hreyfinguna. Hún var einnig kosin í stórstúku íslands árið 1997. Hvíta- bandskonur buðu henni vestur um haf, þetta sama ár og og dvaldist hún þar í einn vetur og hélt fyrirlestra víða, meðal annars í íslendinga- byggðum í Kanada. Aldamótaárið fór Ólafía til London á Aðalþing stórstúkunnar en þaðan hélt hún beint til Edinborgar til að vera viðstödd heimsþing Hvíta- bandshreyfingarinnar, í þeirri ferð • Starf Ólafíu á vegum Hvíta- bands hreyfingarinnar erlendis krafðist samskipta við aðalskonur og fyrirfólk, það virtist ekki vefjast fyr- ir henni utan einu sinni. "Hún minn- ist þess einu sinni að hafa verið feim- in, í boði þar sem hún var á peysuföt- unum sínum með slitna svuntu og í götóttum skóm, en henni á hægri hönd sat biskup og umhverfis borðið lafðir og lávarðar," segir Margrét Guðmundsdóttir. Ólafía ögraði smáborgurum í Reykjavík sem töldu það ekki sæm- andi að hún væri að draga drykkju- hrúta upp úr ræsinu og styðja þá heim, milli þess sem hún sæti í kaffi- samsætum hjá betri borgurum í Reykjavík. Ólafía lét það sem vind um eyrun þjóta og átti það líka til að rífa fótur af gömlum vatnsberum og rogast með þær sjálf. "Þær Ólafía og Þorbjörg tóku að sér konu, gamlan vatnsbera, sem hét Signý Sigmunds- dóttir og bjó hún lengi á heimili þeirra að Skólavörðustíg en Ólafía sendi henni fé til viðurværis, frá Nor- egi," segir Margrét. "Ólafía segir í bréfi til fátækrar verkakonu í Reykja- vík að hún skuli stinga bréfum til sín í bréfin hennar Signýar, "Signý skrif- ar svo lítið," sagði Ólafía og væntan- lega hefur hún viljað spara vinkonum sínum póstburðargjöldin." Signý þessi mun hafa haft tvö átrúnaðargoð í lífinu, Jesúm Krist og Ólafíu og voru myndir af þeim báð- um á vegg við rúm hennar, Jesús með þyrnikórónuna og Olafía með peysufatahúfuna. Hin lifandi trú •Olafía bjó sig undir að setjast að í Noregi eftir andlát Þor- bjargar Sveinsdóttur árið 1903, í blaðafrétt í maí það sama ár er sagt að hún sé alfarin að landi brott. Hún seldi húseign sína að Skólavörðustíg 11, til frænda síns en óskaði eftir því að herbergi í viðbyggingu númer 11 a væri haldið óleigðu næstu árin. En hún átti ekki afturkvæmt til landsins í 17 ár. Hún átti við veikindi að stríða og í veikindunum urðu trúmál henn- ar aðaláhugamál og hún frelsaðist til lifandi trúar. Það gerðist er hún, varð fyrir, "reynslu sem vart verður með orðum lýst, að heilagur andi sann- færði mig um synd og um réttlæti og um dóm," (Jóh. 16,8.) Olafía gekk af Lúterstrú og gerðist babtisti og einnig segir frændi hennar Bjarni Benediktsson í formála að ritsafni hennar sem hér er mikið vitnað til að hún hafi fengið með árunum meira dálæti á Kalvín en Lúter. Árið 1908 er Ólafía farin að ná sér að nokkru en er þá orðin altekin af trúarlegum eld- móði, hefur gefið frá sér allt skart, meðal annars hring Þorbjargar fóstru sinnar. Hún fer til starfa fyrir Hvita- bandshælið í Osló og fer um göturn- ar og leitar uppi sjúkar utangarðs- konur, hún fluttist á Lakkagötu og síðar í Mjóstræti 4 og heima hjá henni áttu þurfandi jafnan athvarf hvort sem var um lengri eða skemmri tíma. Frá árinu 1913 varð hún for- stöðukona fyrir Hvítabandshælinu þar sem bjuggu á annað hundrað stúlkur en þurfti heilsu sinnar vegna að láta af störfum árið 1915. Bók hennar aumastar allra kom út árið 1916 en Ólafía þráði að fara heim til íslands og rættist sá draumur hennar árið 1921. En hún varð fyrir nokkrum vonbrigðum: "Vatnsveitu, holræsi og gas, höf- um við fengið og umfram allt höfn með bryggjum, sem skipin geta lagzt upp að. Við höfum einnig fengið margar fínar götur og nokkur allt of fín hús. Svo er búið að byggja hér nokkur glæsileg kvikmyndahús sem ég hef aðeins séð að utan. Flugvél flýgur beint yfir bænum með farþega og borgaðar eru 30 krónur fyrir fimm mínúma flugferð. Og kaffihús höfum við fengið með glymjandi músík, sem plagar mann alveg út á götu. Konurnar ganga, jafnvel þó þær séu komnar til ára sinna, í gagnsæjum silkisokkum og þunnum blússum - sem betur fer ekki allar. Margar eru klæddar eftir síðustu stórborgartísku, aðrar í íslenzkum búningi, og gull- baldýruðum upphlut. Hér er hræði- legt andl-gt myrkur, andatrú og guð- speki, ásamt almennri afneitun og vantrú. En svo er Guði fyrir að þakka að hann á nokkra af sínum einnig hér." Hún fór aftur að landi brott til Nor- egs í janúar árið 1924 en lést það sama ár í þann 21. júní. Lík hennar var flutt til Reykjavíkur og lagt í gröf við hlið Þorbjargar frænku hennar, svo sem hún sjálf hafði óskað. Þegar fangarnir í norska landsfangelsinu heyrðu að lík hennar hefði verið flutt úr landi fóru þeir út í fangelsisgarð- inn og grófu með berum höndum blómsturbeð á lítilli hæð eða haug og átti þetta að verða minningarreitur hennar. fslenskir vinir hennar reistu bautastein á gröfina hennar í gamla kirkjugarðinum við Suðurgötu og norskir vinir hennar létu gera andlits- mynd af henni sem var afhjúpuð í Osló í Júní árið 1930. Ólafur Ragnar Grímsson lagði blómsveig að styttu hennar er hann fór í opinbera heim- sókn til Noregs nú í síðasta mánuði.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.