Tíminn - 04.06.1969, Blaðsíða 6

6
TIMINN
MIÐVIKUDAGUR 4. júní 1969.
„',Tordlð etr komilð og gmnidirn
air giróa.“ Saimikvæfmt aímanak
iimi er það svo, en hér í Uppsöl
uim kemur voriið hægt, grund-
iirnar gróa hægt — og seint
Um gjörwaMia Sviþjóð er vori^
aeint. ísien tektór seint upp þar
i Norðuirbotnii, voryrkjan er
iamgitium seimmii en eðlillieigt er
víðast um mið- og suðurhlut-
anm. Óvenjuúrkomusamur maí
veldur bænduim böli og hugar-
anigri og svo kvefi auðvitað,
þvi að mörgum hættir tál. að
klæða siig ef'tdr atmamakimu
fremur en veðurápámmi.
Hvað um það, voriið, , er
þ-rátt fyrir allt tími bjartsýni
og framtíðiardrauma um betri
tómia. Eða er það ekM?
Vorið er sedmt í Svíþjóð í ár.
Síðam í h-aust héfir stað-ið yfir
eim him lamigdippgmiasta lauma-
þræta, sam menin muma. Við
hofðum þriiggja ára kjairasamm
inga, sem rummu- út um áramót
im. Það er að . vísu emgim ný
bóQia, að samnimigar taki lamgam
táimja og séu ekki tiibúndr, þeg-
ar þeir eldri gániga úr gildi.
Áður hafa þó sarnmimigar oftast
verið umdirrditaðir fyrir jóns-
messu, svo fólk hefdr fenigð
háitfsársiliaumiahækkium' fyrir
sumiarfríið. í ár eru IMar horf
ur á að svo verði. Fréttamað-
ur nokikur í sjónvairpi sagðd hér
um dagdnm, að lffláð sæist nú
af þeim samkomuilaigsviija og
f niðanamdia, sem gert h-etfir
sænsifca-n vimnumiarkað víð-
frægan. Sitthvað bendir þó til
þess áð ekki verði verktfaill í ár
frernur en enidra nær. Ósvarið
er þó bezrt.
Hvaðiam þetrta?
, Á sænsika vinmumarfcáðnum
startfa þrjú stór laumiþegasam-
tök, Landsorganisaitdonen, (L
O), sem fylkir verksmiðju-,
niárnu-, flutmiiwga-, byggimga
verfcafólki m. fl., Tjánstemánm
ens Cenitraiorgamsation, (TCO)
fylkir sknitfstiofutfólki, kenmur-
um, hjúkru'nianfóilki, lögreglu-
m. og Svergiiies Akademik-
ers Cemtralorgam'isafiio-n (SA
CO), sem fyil'kir háskólafólfciou.
Auk þessa koma fyrir smáfé
lög, sem vai-da dáldtium trufl
umum, en sem við þurfum ekki
að gera mdkið veður útaf.
LO er nátenigt sóciaidemo-
krati-ska flokknium. TCO er, að
því er mér virðist, ópólitískt
í þrenigri merkimigu. SACO er
elkki ten-gt neimum flokki, en
sterkt borgaralegt, raumar sam
tök háliauma — og tfrá iriörg-
um sjónarhólum foiréttimda-
fólks, mennitaskóla- og háskóla
fcennarar, lækniar, lögfræðimg-
ar og venkfræðimgar eru þar
iminstu koppar í búri.
Við kosmámigamar í haust,
sem liedð, var ríkisstjórm sociai
demokraita harfcalega gaign-
rýnd fyrir að hatfa mistfekizt að
jatfnia kjörio. Þyert á móti
srtefou flo'kksdins hefir liauna-
nwmurimn aufcizt. Sóc.dem.
urðu að viðurfcenma þetta, em
bentu á að sitithvað hatfi þó
horft tii fraimfiara og að bong-
airamir hatfi eifcki beioiiíiiis sýnt
uimhyggjusemi sína fyrir 16ig-
Iiauinafó'lkinu í þimigstörtfumum.
Þaa- hatfi tíðum kveðið við aun
am tón, verið tailað um óhemju
legam útjöfnumiaráhuiga sóc.
d-em. m.m. LO sbuddi sóc.dem.
edms og endra nœr og vel má
vera áð him sberkia félagslega
uppbygg'imig verkalýðshreyfimg-
arino'ar hafi áitt miegimiþáttimm í
að það fór sem raum bér viitmi
Sóc.dem. uomu eimn atf sínum
stærstu kosmáingaisiigrum.
Með dál'ítiiii fflkvibni má
iífca segja að fólkið treysti
borgurunum, trúðá ekki á
þeirra skyndillega feognu rétt-
iætisáist. Ef svo var, þá var það
firaimsýni í meira iagi, því að
varla vor-u kosnimigar um garð
gemgnar, þegar SACO fór um
landið þvert og endilangt, til
þess að blásia kjarfci og lítfi í
siitt fóik til þess að leiðrétrta
og hylja yfir jöfmunarhjai borg
aranma fyrir kosmirugar.
LO reyndr auðvitað að not-
færa sér þær ákötfu umræður
uim laumiamisimum og laumiarétt-
læti, sem kosnimigabaráttam
leiddi til, Það er trúlegt að
það kostd melra en eina ferð
um landið áður en sópað er í
öil spor, sénstakiegia -af ,því a@
m'argir . *>ACO-meðlimix gera
sér f'i>®c( greiin fyrir laumiaslldpt
imigunni eims og hún er og efast
um réttmæti henmar. Sammdmig
uim er þamm veg hátibað hér, að
við vimnuveitiemdasambandið
semja hver samtök fyrár sig,
þó þaniniig að hvert lamdssam-
bamd immiam TCC semur sjálf-
sitæirt, en LO semur sem eim
heiid. Við riki og sveiibatfélög
semur að vísu hver fyrir sdg,
en saimmimigannir verða sameig
imlegir og umdÍT'ritaðr atf öll-
um.
Áður var það ávallt svo, að
LO samdi fyrst. Þeirra samn-
iogar áibtu svo áð liggja til
gmumdvailHiar fyrir aðra samm
imga. Þetta ledddi oft tál þess,
að himir fengu meira, aldrei
miuoa, sem er edm af ástæðuo-
um fyrir auiknum iaumtamáis-
mum. Þetta neitar LO að gera
í ár, og brefist a@ samá@ sé við
allia í eiou. LO neitar að umdir
rita samminga fyrr en þeir
viti hvað hindr fái. Þetta er
eflaru'St eim atf ástæðuirium fyr-
ir því hve hæigt gengur, að ail-
ir yalka yfir öllum.
LO dró á iangiinn að kynma
■kröfur sínar í ár, en þegar þær
komu voru eimmig þær nýstár-
legar. Meðalkaup LO-fólksims
er 9.64 s. kr. á tímamm, en
mjög breytilegt. Nú viidi LO
a@ þeir sem hef@u mimma,
fengju heimimg þess, sem á
vatitaði méðaillkiau'pið. auk þess
yrðá uim að ræð'a smávægilega
aimenma laum'ahækkum. Þetita
var talið alitof dýrt. Sammámg
ar voru þar með lagðár í mála
miðlum.
Á himum opimhera viminu-
miarkaði lögðu bæðd TCO og
SACO áðaláherzluma á að siá
vörð um kaupmátt lauraa síns
fólks, eða svo sögðu þau. Það
hljómiar hógvært, eo það er
auðvelt a0 láita sér það nægja
ef mammá er seit sjálfdæmi um
að ákveða hversu mákið þurtfd
tál þess, en það er ekki SACO,
eða TCO, svo um það er dedit.
SACO varð fljótlega að hopa,
neitaði algjörlega að hláta því
til'boði, sem ríkið lagði fram,
og kratfðist mdðiuear. Fulitrúar
rílMsims neáituðu a0 fáira fram
á máðluin og SACO gatfst upp,
vegnia þess að það treysti sér
ekbi bii þess, að gamiga á undan
út £ vimoudeiluna. Fyrir
sikemmsitu var svo komið, að
ekki tjóaðá lenigur, urðu þá
ailir aðálar á himum opáobera
vimmumarkaði sammál'a um að
biðja um málamáðliuin. Áður
hatfði TCO' meátað að siá af
ýmsum kröfum, fremst varð-
amdi hjúkrumiairfólk.
Það getfur að skáija, að þessi
þrjú samtök eru efcki sériega
vei samtaika eða sammála,
keppa auk heldur um meðlimi
hér og þar, eru vön að spiiia
hver á sín spil. LO er nú á-
safcað um að viija ráða fyrir
aila. Þebba er varla rétt,,, en
TCO hefir etnnlg háiaiúiniafólk'i
og verður að gæta sín fyrir
SACO. Þar við bætist að á op-
imbera vinmuimarkiaðiimuim eru
tveir vimmuveitendur, ríkið og
sveátafélögio, og þeirra hags-
mumir fara ekki ailtatf samam.
Þanmig voru það sveitafélögin
sem urðu harðast úti vegoa
stífni TCO varðandi hjúkrumar
fólkið og því voru sveitafélög-
im neikvæðari en ríkið til á-
fnam'haidiandi samoimga.
Það ledíkur ekki á tveim tumg
um, að reynt hefdr á þolrif að-
iila á sænska vimnuimairkiaðinuim
meira í ár en um lamgt árabii.
Frá LO hefir verið gefið í
sikyn, að megmi ekki þessir að-
ilar að leysa láglaumiamáiið
verði stjómarvölddm að tafca
tii simna ráða, niú skuli gert
átak. Látið hefir verið í veðri
vaiba, alð ríkásstjórmám mumi
ekki sdtja með hendurmar 1
kross í kjölitu sér, etf um stór-
verkfail verður að ræða. Slíkt
er þó með öllu óvíst, ekká trú-
iegt, a@ damska leiðio verði far
im himar fyrstu vilkur. Flestir
eru raunar sammála um að
láglaumaimálð verði ekki leyst
atf vimmrjmark'aðiinum eimum,
eða stjóroarvöldunum eioumi,
báðir aðiiar verði .að virnna
samao. Löggjafioo með skatta-
og féiagsméialöggjöf og viomu
markaðuriinn með kjarasamm-
iinguim. Þegar öl burl eru kom
im tál gratfar, þá er að ég hygg
talsvert etftir af „Salibsjöbads-
andam", þ. e. sú saimviminulip-
urð, sem hefir gert sænskao
vinoumarbað að námsefoi
stjórnmáiiaman'na um víða ver
öiid.
Það eru enm aðrar og fleio
ástæður fyrir því, að ég hefi
láltiia trú á því að nú verði
viminud'eiiia. Etftir lamgt og á
m'amgam háitt áramigU'rsrikt og
gátftuctrjúgt umibótastarf, sem
verikaiýðshreyfdoig'im hetfur átt
hvað drýgstan þátt í, ei'ga nú
laumiþegar unna sáigra að verja,
sem ég hetfi liibla trú á að húm
vilji basiba fyrir ljónskjafta
vei’kfailsi.ns. Vimmuveitendum
er Mka máfcið í mum að notfæra
sér það góðæri, sem þeir eiga
að íagna eáns og er. Baráttu
aðfeeðir lauinþe'ga hljéta auðviit
að að aðiagast breytibuim þjlóð-
féfliagisástæðum.
Eimo siigur hetfir þó LO þeg-
ar ummið. Þegar sddpuð var
málamiðlunaroefmid fyrir opim-
beria vimouimarba'ðimin nú á dög
umum var það gert þannig, að
sú netfnd serni siibur og reynir
að skera á hnútimm miili LO
og viomuveiltendiasamibamdsáms
var styrfct og útvíkkuð. Þamoig
startfar eim miðlumiaroetfnd fyr
ir afcn vimnuimarkaðimm. Meiri
saimræmingu sýnist erfitt að
fá.
Það vorar seint víðar en í
Sviþjóð.
Um síðustu heigii var haldið
í Stokkhólmi 'alþjóðlegit þing
■ uin Vieitnam. Þátttakendur frá
fjölda þjóðlanda, ekki sízt USA
voru boðnir velkommir af Gumo
ari Myrdal, sem var óvemju-
skarpur í garð USA. Sá gesbur,
sem mest var iáifcið með, var
a@ vonum frú Nguyen Thi
Birnh, næstæðsti fuiiitrúd FNL
í París. Þáttbatoa hennar og
sú ræða, sem hún ftutti, vakti
forvitni, vegna þess, að þetrta
var að'edns eimium eða tveimur
dögum eftár ræðu Nixons.
Sjáifsagt var óþarft að bú-
ast við, að hún segði ammáð
hér en það, sem hún naumar
sagði/ nefnilega, að tállögur
Nixons gangi út á það eitt að
tryggja framtíðaráhritf' USA í
Viietnam og að FNL efcki geti
gerngið að þvi áð iáta núveramdi
leppstjóri USA í Sadigon hafa
ábyngð á kosnimigum. Samtímis
bemti húm á tilögur FNL í
Pan£s, sem ekki eru miangna
daga gamlar, þar sem knafizt
er að samsteypustjóro ailma
stjónnmáiia- og tirúarbragðasam
taka verði sett á stofn, sem síð
ar uo'dirbúi ko9ningar. Knafa,
sem um árabii hefir verið lið
ur í stefmiskrá FNL, 1 blaðavið
taiá sagði húm, áð Johnson hafi
1 taiað um frið og aukið srtríðs-
aðgerðirmar, að Nixon baiá um
frið, en au'ká stríðsaðgerðirnar
enmþá meir en Johnson hafi
gent. Jatfnvel bandarísk blöð
skýna frá þvi að Nixon hatfi
aukið stríðsaðgerðirniar. Raum
ar tfalla B-52 vélarnar þrefallt
mieira spnengjum'agn yfir Suð-
ur-Vietnam en í tíð Johnsons.
Eyðileg'gimigiin er ðlýsamieg,
þorp og borgir þurnkaðar út
og skógarodr eyðfcgðir, að
eirns sprengj ugígir eftir. Aiis
stáðar sá hún limlest börn,
sem misst hafa handiegg eða
fót nemia hvort tveggja sé.
USA hefir notað mákið magn
eilburiyfja, notbuoám hefir, sam
kvæmt opimberum gögmu^v- e-á
USA, þrefai'dast í seimmi tíð.
Prófessorinn Joe Neálamds
lagði fram skýrslu um eitur-
notbum USA í Vietmam. USA
hefSr dælt út eitri yfir átta
huindnuð þúsumd hektaina Xands.
Eitrið er ýmdss bonar gjör-
eyðáingariyf, sem dnepa aiiiao
gróður og sum vertba um
fjöldia ána. Þar mum vora
seiint . . . Eiituingais er eiomdg
notað gagovart fólkl Gasið
venkar að sjáltfsögðu verst á
börm, otft deyja níu böro af
tiu, af fuilorðniuim deyja
baininstoe bana eimm af tíu Hers
hötfðdingjiarin'ir segja, að gasið sé
hættulaust. Það mum og notað
hetana fyrir váð kynþáttaupp-
hiaupin.
Það er stóriðoiaður í USA
að fnamleiiða eátuiiyf og gas.
Ávailt nýjar og nýjar begumd-
ir. Vietnam er tilinauoiaákur.
Það er sá hörmuiegi samoleik
ur um fraimtferði þeárrar rík-
'isstjórmar, sean oftast er vitoað
tl í íslenzkum fjöimiiðlumar-
tækjuim sem venndara og trygg
iingar fneteis og lýðræðis.
Freisd hvens? Hims limlesta
bamns á afiauifuðum ákri hims
dauðbrenmda lands? Lýðræði
hvaða lýðs? Og á hvers kostn-
áð? Það mum vissulega vora
seimt sums staðar í Vi'etmiam.
Anmiar bandarískur víisioda-
miaður 4 Þessu þimgi var mál-
fræðipróf essorinm Noam
Chomsky. Hann eims og flestir
bamdarfstoir þátttaikendur á
þiinginu vámbust fnemur svart
sýnir á nánnsrtu framtíð USA,
a. m. k. fré sáðtferðlegu sjónar
miði. Eima vonám er að Nixon
áð jafnaði er loðino og heldur
möngum dyrum opnum. Hlið-
stæðuroar með de Gauile í
Aisír veiita voo'anglædú.
Chomsky segir fmá því í bók,
sem harniv rdibaði, að á safni í
Ghicago hafi verið útbúið
horm, þar sem gestármár máttu
skjóta rmeð vélbyssum frá heli
koprtum á viiebniamisika kofa.
Ljós kveiktist sjáitfkratfa f
hvert skipti sem skot hæfðd
marnk. Hanm tók þetta sem tákn
um þá siðferðilegu sljóvgum,
sem gripið hetfir um sig með
bandartsku þjóðinoi varðamdi
Vietmam sbríðið.
Sjáltfur er Chomsky fremur
stjónniieysimgi (amarkisti) en
sóciailistd. Hanm vll dmeifa
valdinu svo mjög sem onmt er.
Hano virðist álíta að mennta-
fólk (intelektuieila) hatfi Uitla
möguleika á að gena sig gild-
andi, því eiigi það að haida ság
utam kerfieios. Kennedy-stjóro
ima, sagði haom, songiegt dæmi
uipp á hveroig þa? getur verst
orðáð. Þeir hafi hagað sér eios
Framhairi s- bis 12
lOilGI.
SÍMI 14273
6KÓLAVÖRÐUSTÍa 1C