Vísir Sunnudagsblað - 25.08.1940, Blaðsíða 1

Vísir Sunnudagsblað - 25.08.1940, Blaðsíða 1
1940 Sunnudaginn 25. ágúst 34. blað SANNSÖGULEG FRÁSÖGN. SKRÁÐ HEFIR SAM- KVÆMT DAGBÓKARHEIMILDUM EINS LEIÐANG- URSMANNSINS S. ÖVERGAARD. Norður í Ishafinu, á að giska miðja vegu milli Nowaja Semlja og Kanínuskag- ans liggur eyjarkrílið KolgujeW. Þrettán sjómílur norðvestur frá henni, liggur önnur enn minni eyja. Hún heitir Van-Kempels- eyja. Hún er tæplega 20 ferkíló- metra stór og alveg flatlend. Geigvænlegt öldurót Murman- Eftir dagbókinni aS dæma voru þessir menn ráSnir til vet- urvistarinnar: Thode Baardsen fyrirliSi, yngri bróSir hans Niels, Lappinn Rátolá og ungl- ings piltur um tvítugt, Ole Ell- ingsen aS nafni. Sá fimti sem ráSinn var til fararinnar var mágur Baard- sen's, en hann veiktist skömmu áSur en lagt var af staS frá Nor- Þessi Hendrijk van Kempel er fyrsti veiðimaSurinn sem hér hefir dvalið vetrarlangt, og eftir honum heitir eyjan. Kofanum er skift í tvent og stærri kompan er geymslurými fyrir áhöld og veiði. Þar var og veiðibáturinn geymdur i illviðrum eSa þegar hann þurf ti viSgerðar við. Dvalarstofa veiðimanna var aðeins með einum litlum glugga. Jafnvel þótt heimsskautsvetur- inn hefði ekki verið svo langur og myrkur, sem raun bar vitni hefði samt sem áður orðið að loga á grútarlampanum dag og nótt. um skifti. Þá sátu þeir íshafs- fararnir i kringum glóandi ofn- inn, bættu föt sín og gerðu við áhöld. Logandi grútarlampinn gaf frá sér daufa glætu. Baardsenbræðurnir voru al- vörugefnir, fátalaðir menn, og eins kom það sjaldan fyrir að Lappinn Rátolá segði orð, nema þá helst til að bölva. En bæði Ole EIKngsen og Albin Jönsson töluSu mun meir. Sá fyrrnefndi var Iéttlyndur náungi síf elt með gamanyrSi á vörunUm — eink- um framan af. Hann sagSi gamansögur og söng svo aS glumdi i litla lág- HARMLEIKURINN Á VAN-KEMPELSE VJU hafsins brýst yfir hana í stór- viSrum. VeSráttan er nöpur og köld. ÞaS er sjaldgæft orSiS, aS veiðimenn komi til Van-Kemp- elseyjunnar, en á fimta og sjötta tug nítjándu aldarinnar var sjór- inn umhverfis hana sannkölluð paradís veiðimanna í -Norður- höfum. Ár eftir ár höfðu skips- hafnir norskra skipa haft vetur- setu á eynni. Veiðifengurinn var altaf svo mikill, að skipshafn- irnar sóttu þangað stöSugt af tur, enda þótt heimsskautsveturinn væri dimmur, langur og ugg- vænlegur. Aðallega veiddust sel- ir, sjófuglar allskonar, refir og stöku sinnum birnir. VoriS 1858 lenti skútan „Egil" þar, til aS sækja fimmenninga, er vetursetu höfSu á eynni og veiSi þeirra um veturinn. Skút- an sneri aftur meS fjögur lik, þaS fimta varð aS jarSa á staSn- um. Eg komst yfir dagbók, sem fyrirliSi vetursetumanna, Thode Baardsen, hafSi haldiS um vet- urinn. Eg fékk hana hjá sonar- syni hans, og mig langar til aS segja í stuttu máli frá harmleik þeim sem átti sér stað á þessari eySieyju óralangt norSur í höf- um, veturinn 1857—58. egi, og i hans staS var ráSinn sænskur Finni, sem hét Albin Jönsson. Jönsson haf ði ilt orð á sér, en hann var jötunsterkur og þaul- vanur íshafsferðum. I dagbók- ina hafði Baardsen skrifað: „Við réðum til okkar sænsk- an sjómann, einkum vegna yfir- náttúrlegra kraf ta hans, sem eru ótrúlega miklir, en jafnframt vegna hæfileika hans sem skyttu og veiðimanns." Kofa, sem harmleikurinn á Van-Kempelseynni fór fram í, hef eg sjálfur séð. Hann var langur og lágur undir loft. Þilj- aður var hann með gildum og ferlegum trjám. Upphaflega bygðu Hollendingar hann, en síðar hafa Norðmenn lengt hann og stækkað. Á annað gaflþilið að innan- verðu var grafið: DIT HUIS HEB IK RENDRIJK VAN KEMPEL GEBOVWEN VANT JAAR 1781. Og þar fyrir neSan svohljóS- andi vísuhelmingur: AL IS ONS HVIS NOG Z00 KLEIN TOCH ZAL'T ONS EIGEN HVISJE ZIJN. Þar inni yoru fimm rúm. Tvö gólfrúm og þrjú hárúm. í há- rúmunum sváfu þeir bræSurn- ir Baardsen og Ole Ellingsen en niSri sváfu Jönsson og Lappinn Rálolá. Undir glugganum stóð borð, en í miðri stofunni var stærSar skipsofn. Auk nokkurra bekkja og skipsskrína var þar fjöldi matarkassa, sem hlaSiS var upp meS veggjunum. Á reyksvörtum veggjunum sá í hálfmáSar áletranir, nöfn, upphafsstafi, ártöl og hingaS og þangað í hollensk sálmavers. Eftir dagbók Baardsens að dæma, hafa bæði veður og veiði verið í ágætasta lagi fyrstu vik- urnar. Veiðimennirnir höfðu yfrið nóg að gera. En von bráðar komu haust- rokin, haf og himinn runnu i eitt. Snarpir byljir skullu á haf- ið, ýfðu það og æstu það upp uns gnæfandi öldur þess stigu til himins og hvitlöðrandi brim- ið skall langt upp á eyju. Hin volduga hljómsveit nátt- úruaflanna, brims og roks drundu i mikilf engleik sínum yf - ir hauður og yfir haf. Yfir enda- laust Ishafið frá Murmansk til Alaska herjaði fárviður dag eftir dag og nótt eftir nótt — svo vik- reista hreysinu þeirra. En af því að enginn hlustaði á hann, hætti hann því hvorttveggja mjög bráðlega. Jönsson sagði af sér frægðar- sögur. Hann sagði frá barsmíð- um og viltu Iíferni, svo að báð- um Baardsenbræðrunum, er voru siðavandír og guðhræddir menn, hraus hugur við. Frá- sagnarmáti hans var ógeðf eldur, en úr hófi keyrði dýrsleg græðgi hans í mat. Þá rann kalt vatn milli skinns og hörunds á félög- um hans og þeir mistu matar- lystina nema Rátolá einn. Þetta kom honum ekkert við. Á sunnudögum þvoðu menn- irnir sér i tilefni af helgi dags- ins, nema Jönsson einn. 1 hans augum voru þvottar hégómi. Aftur á móti fékst Rátolá til að snyrta sig á tyllidögum, en Jöns- son hló háðslega og gerði gys að hreinlæti hans. „Það má vera, að eg þvoi framan úr trýninu á mér þegar eg kem af tur suður á bóginn," var hann vanur að segja, „en fjandinn éti mig með húð og hári ef eg fer að gutla framan úr mér i þessu sótsvarta helviti. Svo heimskur er eg ekki." Og vikurnar liðu. Það varð eftir því verra að umgangast

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.