Íslendingaþættir Tímans - 18.10.1968, Blaðsíða 5

t
Á förum í langþráða fjallaferð
frétti ég uú lát Jónasar Jónssonar
frá Hriflu. Ég vil, að kveðja frá
mér fylgi með öðrum þeim, sem
honum verða fluttar að leiðarlok-
Um í Tímanum.
Ég minnist þess, að kornungur
átti ég því láni að fagna, að Jónas
Jónsson^kvaddi mig til þjónustu á
sínum végum og félaga sinna, þeg-
ar þeir liófu framkvæmdasóknina
miklu í málefnum landsins árið
1927. Þetta urðu sannarlega tíma-
mót í framfarasögu þjóðarinnar,
því að umbótahraðinn jókst þá allt
í einu með þeim hætti, að nálega
mátti kalia byltingu. Og æ síðan
hefur framkvæmdasókn sú, sem
þá hófst og stóð þrátt fyrir heims-
kreppu og stóráföll með litlum
hvíldum fram að síðustu heims-
styrjöld, orðið eggjandi fordæmi í
framfarabaráttu þjóðarinnar.
Þessi farsæla framfarabylting
var árangur af langri baráttu
margra vaskra manna og sterkra
félagssamtaka, en ekki er hallað
á neinn, þótt þvi sé á loft haldið,
að mestur var þáttur Jónasar
Jónssonar í þvi brautryðjanda-
starfi. Kom þar til forysta lians
í málefnum ungmennafélaganna,
samvinnufélaganna og Framsókn-
arflokksins, og verður sú saga rak-
in af öðrum bæði nú og síðar,
meðan lEÍandssaga verður sögð og
rituð'.
Það var mikil gæfa fyrir mig
að komast í nána snertingu við
Jónas Jónsson og félaga hans, þeg-
ar þeir r.ófu framkvæmdirnar, sem
þeir höfðu svo lengi barizt fyrir
og undirbúið með þessari stór-
.. felldu baráttu.
Ég fæ aldrei fullþakkað það
traust, sem Jónas Jónsson sýndi
mér á bessum árum, og meðal ann
ars varð til þess. að ég fékk að
sjá og kynnast því, hvernig braut-
ryðjandi og víkingur vann. Seinna
bar ýmislegt á milli, m. a. um
starfsaðferðir og tilhögun barátt-
Unnar, sem varð til þess, að leiðir
lágu ekki saman sem fyrr, en ekk-
ert af því, sem skeði, þótt sumt
væri sárt að bera. hefur eitt and-
artak breytt mati mínu á stór-
brotnu forystuhlutverki Jónasar
Jónssonar né drepið niður þakk-
læti mitt í hans garð.
Þjóðin öll stendur í mikilli
þakkarskuld við Jónas Jónsson,
aðsópsmikinn þjóðarleiðtoga i upp-
hafi fullveldis á íslandi, og mun
margur minnast þess nú við frá-
fall hans.
Framsóknarmenn geyma minn-
inguna um mikilhæfan foringja
sinn, brautryðjandann, sem ruddi
leiðiua öllum öðrum fremur. Þá
ÍSLENDINGAÞÆTTIR
minningu fær ekkert af því, sem
hefur gerzt né getur gerzt, trá
þeim tekið.
20. júlí 1968.
Eysteinn Jónsson.
f
Kveðja frá Þingeyingum.
Dáinn! Horfinn!
Svo varð Jónasi Hallgrímssyni
að orði við andlátsfregn. Undrun
og spurn er í orðunum. Ennþá
grípa okkur lík hughrif. Við trú- v
um því varla, að gamlir vinir og
samferðamenn hverfi úr hópi okk
ar. Við eigum ekki og þurfum
ekki að trúa. Þeir lifa áfram í
verkum sínum og minningum okk-
ar.
Jónas frá Hriflu verður aldrei
dáinn og horfinn, nokkrum ís-
lendingi. — Hann fæddist 1. maí
1885, eitthvert harðasta og kald-
asta vorið og sumarið á versta
harðindatímabili 19. aldar. Það var
fært í frásögur. að þá var spretta
svo lítil, að breiða þurfti poka á
reipin, svo að heyið tylldi í bönd-
unum.
Hann var þriðja barn blá-
fátækra frumbýlinga í Hriflu,
engjalausri hjáleigu frá höfuðból-
inu Ljósavatni. Þar var allt lág-
reist, ekki einu sinni bæjarþil
fram á hlaðið.
Nú er í Hriflu eitt stærsta bú
sveitarinnar. Bjartar stórbygging-
ar í víðlendu túni blasa við af
þjóðvegi. Flest gömlu smábýlin
íslenzku hafa landkosti til að
verða að stórbýlum
Litli drengurinn sem fæddist i
lágreistu Hriflubaðstofunni er í
dag borinn til moldar. viðurkennd
ur af alþjóð sem virkasti foringi
í baráttunni, þegar íslendingar
voru að rísa úr öskustó örbirgð-
ar og kúgunar til þess að skipa
virðingarsess í flokki fremstu
menningarþjóða.
Við íslendingai erum allir ná-
skyldir. svo sem ein ætt eða fjöl-
skylda. Þess vegna má vænta af-
burðamafma lafnt úr ægstu hreys
um sem hæstu aettgörðum.
Nánustu ættingtar Jónasar voru
ekki bióðkunnir En ekki þarf
að fara nema fram til siðari hluta
18. aldar tii oesf að finna sam-
eiginlega forfeður hans og ýmissa
ágætra skálda og athafnamanna,
bæði i öður- og móðurætt Þar
ma nefna Fiölnismenr. Brynjólf
Pétursson og Jónas Hallgrímsson
Hannes riafstein. Davíð Stefáns-
son og Jóhann Siguriónsson
Lögmál erfðanna éru öræð Sér
stæðar eigindii fia löngu horfn-
um forfeðrum Of mæðrum geta
sameinazl “instaklingum svo ná-
frændur verði ólíkir. Þessar ör-
lagadisir erfðanna voru stórgjöf-
ular við Jónas fra Hriflu
Það er aðali skálda og lista
manna að geta séð hluti og við-
burði frá íleiri hliðum og í breyti-
legra ljósi og með meira innsæi
en aðrir og geta miðlað ö'ðrum
af þessum sýnum sínum Jónas
átti þennan skáldhug og andagift
í ríkari mæli ei. flestir aðrir
Hann orti þó aldrei ljóð. sögur
eða leiknt. en margar ritgerðir
hans og iafnvel fræðibækur eru
þrungnar af skáldlegri andagift.
5
Jónas ferðaðist miki'ð á hcstum á fyrri árum.