Íslendingaþættir Tímans - 18.10.1968, Blaðsíða 6

öllu framar orti hann í fram-
kvæmdum. Hann skapaði sögu úr
skógum hugmynda sinna og þeirri
meginkynngi og myndagnótt, sem
í huga hans bjó.
Jónas var alinn upp við fátækt
á smábýli í harð'býlli sveit á harð-
indaárum. Þetta varð honum að
dýrmætum arfi. Hann skildi þá,
sem urðu að beygja sig undir
þungt brauðstrit við annir lífs-
bjargar, nótt með degi. Þá vildi
hann hefja til meiri tækifæra til
menningar og lífsnautnar.
Æskuheimilið stóð við þjóðveg
á krossgötum þingeyskra byggða
og með víðsýni tii allra átta Sú
kynslóð Þingeyinga, sem kennd
er við Djóðhátíðina 1874 var á
bezta starfsaidri á æskudögum Jón
asar. Vorhuga hennar buguðu eng
in harðindi Þeir trúðu á samtaka-
mátt hinria fátæku smáu. Þeir
stofnuðu fyrsta kaupfélagið og
brutust undan efnahagslegu oki
selstöðunnar Þeir stofnuðu Þjóð-
liðið, sem átti að verða landsmála-
félag, sem nafði stórfelld áhrif,
þó skammvinnt yrði Þeir stofn-
uðu Huldufélagið til að vinna að
innanhéraðsmálum. Flestir þeirra
voru of tátækir tii að geta geng-
ið í skóJa. Þeir stofnuðu bóka-
félag, lærðu erlend mál og lásu
úrval heimsbókmenntanna, mest .
þýðingum á Norðurlandamálum.
Engar erlendar menningarhreyf-
ingar fóru fram hiá þeim Þeir
voru mjög frjálslyndir félags-
hyggjumenn á öllum sviðum.
Jónas Jónsson var trúr læri-
sveinn bessara manna og hélt þess
ari barnatrú sinm allt til æviloka.
Ævistarf hans var að koma æsku-
hugsjónum sínum og þeirra 1
framkvæmd.
Jónas fór sínar sérstæðu leið-
ir til bess að búa sig undir lífs-
starfið. Hann var veturna 1903—
1905 á gagnfræðaskólanum á Ak-
ureyri. Þá voru bar aðalkennarar
Hjaltalín og Stefán Stefánsson.
Hann varð fyrir miklum áhrifum
frá báðum. Hjaltalín beindi huga
hans að pjóðlegum fræðum, en
Stefán að íslenzkri náttúrufræði.
Síðar ritaði hann kennslubækur á
báðum bessum sviðum
Haft var eftii Hjaltalín að
Jónas væri sá stærsti lax sem
komið hefði á hans snæri.
Jónas var nú vetui heima og
kenndi á Ljósavatni Síðan hófst
námsferill hans erlendis: Askov,
Kaupmannahöfn, Berlín, Oxford,
London og París. Alls staðar
lærði hann þjóðtungurnar og
kynnti sér menningarlíf þjóð-
anna. Þetta var gagnólíkur mennta
ferill því, sem þá gerðist meðal
menntamanna og forráðamanna
þjóðfélagsins.
Starfsferill hans eftir heimkom
una verður ekki rakinn í stuttu
blaðagrein, en lifsskoðun sína og
stefnumið hafði hann með sér að
heiman.
Frú Guðrún Stefánsdóttir, kona
Jónasar, var jafnaldra hans, ferm-
ingarsystir og sveitungi. Bæðl
voru þau bundin órjúfandi bönd-
um við sveit sína og sýslu.
Guðrún var Jónasi það, sem
Auður var Gísla Súrssyni. f öll-
um þeim óvægu árásum, sem hann
varð fyrir, stóð hún við hlið hans
hlý og sterk. Stundum var eitur-
örvum óvinanna beint að hennl
og hún greip bær á lofti.
Þetta greinarkorn er ekki nein
ævisaga Jónasar Jónssonar, held-
ur aðeins kveðja frá Þingeying-
um. Hér er heldur ekki rúm til
þess að rekja öll hin margvíslegu
samskipti Jónasar við sýslunga
sfna, hvorki baráttu hans fyrir
framfaramálum innan héraðs, svo
sem stofnun Laugaskóla, eða sig-
urvænlegum afskiptum af áhuga-
málum Þingeyinga á alþingi og
við stjórnarvöld.
Þau hjón höfðu opið hús fyrir
alla Þingeyinga i Reykjavík. Ef
einhver Þingeyingur var í vanda
staddur þar syðra, var jafnan
bezt að leita hans ráða og var
sama, hvort það var flokksmaður
eða andstæðingur í stjórnmálum.
Nú kveðja hann allir Þingeying
ar með hlýjum huga og kærum
þökkum fyrir samfylgdina.
Jón Sigurðsson. Vztafelli.
Kveðja frá
Sambandi ísl. samvinnufélaga
Við fráfall Jónasar Jónssonar frá Hriflu, minnast fslenzkir samvinnumenn
þess, að hann var sterkasti málsvari, boðberi og hugsjónaleiStogi samvinnustefn-
unnar hér á landi í háifa öld. Hann gekk ungur f þá sveit, helgaði samvinnuhug.
sjóninni krafta sína og baráttiihug og hóf að rita um samvinnumál með þeim haetti
að þjóðarathygli vakti þegar f stað. Síðar stofnaði hann skóla hreyfingarinnar og
stýrði honum f áratugi. Þar veitti hann ungum samvinnumönnum veganesti, sem
dugði öðru betur í baráttu og starfi. Skólann gerði hann að virtri menntastofnun.
Hann var einnig lengi ritstjóri aðalmálgagns samvinnuhreyfingarinnar hér á
landi og bar skjöld hennar og sverð f sókn og vörn með óbrotgjarnri reisn. —
Hugsjónir hans og ritsnilli urðu hreyfingunni til ómetanlegs brautargengis en eru
jafnframt bjartur viti, sem lýsir langt fram á veg.
fslenzkir samvinnumenn kveðja því Jónas Jónsson frá
virðingu, aðdáun og þakklæti.
Hriflu, með djúpri
JAKOB FRÍMANNSSON.
ÍSLENDSNOAÞÆTTIR