Íslendingaþættir Tímans - 07.02.1974, Qupperneq 2

spitalalæknir, kvæntur Erlu Jónsdótt-
ur og Þóra gift Sævari Gunnarssyni,
lögregluþjóni i Reykjavik. 1 einkalifi
sinu var Bjarni mikill hamingjumað-
ur, skýrir það, meðal annars, hið
dæmafáa úthald hans við erfið
ábyrgðarstörf.
Læknir og bóndi á Brekku
Siðasta ár sitt i læknadeild réðst
Bjarni sem aðstoðarlæknir til Ólafs Ó.
Lárussonar, læknir á Brekku i Fljóts-
dal, en hann gengdi þá Fljótsdals-
héraði. Fullvist má telja að þessi
stutta kynning af héraðinu hafi orðið
til þess að Bjarni sótti um það, er það
losnaði við brottför ólafs læknis, þótt
hvorki væri þar hagræði né makindum
fyrir að fara. Ibúðarhúsið var gamalt
og óhentugt, steinhús með ibyggðu
sjúkraskýli fyrir 8 sjúklinga.
Sjúkraskýlið eins og hús þetta var
jafnan kallað, var bygt 1907 og var
merkileg nýjung á sviði heilbrigðis-
þjónustu i sveitum landsins, enda átti
hún fyrir sér mikinn viðgang. Hér var
um að ræða opinberan héraðslæknis-
bústað með ibyggðu sjúkraskýli, sem
fyrr segir, er skyldi rekið með lækniSi-
heimilinu. Jók þetta fyrirkomulag
mjög á umsvif læknisins, þar sem
hann varð að vera bóndi jafnframt
læknisstarfinu, ef vel átti að fara.
Læknishéraðið var með þeim erfið-
ustu þvi að ásamt efri hluta Fljóts-
dalshéraðs með mörgum óbrúuðum
ám og stórvötnum, gengdi Brekku-
læknir læknisþjónustu á Jökuldal og
bar Fljótsdalsheiði á milli með sex
stunda gang, stytstu leið, milli brúna
og eigi fær á hestum lengstaf vetrar
sakir snjóa. Bilar voru þá fáir og enn
færri bilfærir vegir. Oft gengdu
Brekkulæknar úthéraði þegar þar var
læknislaust.
Það verður þvi ekki sagt að hinn
ungi Reykvikingur hafi valið sér hinn
fyrsta starfsvettvang eftir þvi, hversu
hægur hann var eða tekjumikill.
Fremur virðist hafa ráðið valinu
möguleikar á þeim harðræðum, sem
að manndómi og karlmennsku stuðla
þeim eiginleikum, sem settu svipmót á
ævistarf Bjarna læknis æ siðan. Að
beiðni minni sendi mér linur kunningi
minn á Héraði, Stefán Eyjólfsson,
bóndi i Mjóanesi, þar sem hann lýsir
kynnum sinum af Bjarna lækni sem
hófust þegar hinn fyrsta dag hins unga
læknis i héraðinu, en Stefán átti þá
heima á Brú, efsta bæ á Jökuldal, og
gef ég honum orðið: ,,Min fyrstu
kynni af Bjarna byrjuðu um leið og
hann kom i Brekku. Þá var ég þar
staddur að vitja læknis til móður
minnar, en þegar ég kom i Brekku var
Ólafur (Lárusson) alveg á förum og
2
gat ekki komið, en sagðist eiga von á
Bjarna lækni á hverri stundu. Eftir
nokkra bið kom svo þessi nýi læknir,
svefnlaus og þreyttur eftir langa ferð.
Ég bað hann að koma með mér og tók
hann vel i það,en kvaðst þurfa að
leggja sig fyrst. Ekki svaf hann lengi,
kom og sagðist vera tilbúinn. Við lögð-
um svo á Fljótsdalsheiði, en þetta var i
mai, hlýtt i veðri og leysing mikil. Var
heiðin talin hálfófær og árnar á Jökul-
dalnum sömuleiðis, þessi ferð tókst þó
slysalaust. Ég held fáir læknar hefðu
viljað fara þessa ferð, en aldrei heyrð-
ist æðruorð til Bjarni þó viða væri
hættulegt. Siðan minnist ég hans
ætið með hlýhug og þakklæti.” Þannig
farast Stefáni orð og fullyrða má að
undir siðustu orð hans geta þeir tekið,
sem nutu þjónustu hans i Fljótsdals-
héraði, svo mjög sem hann var dáður
fyrir læknisstörf. 1 þvi sambandi verð-
ur ekki hjá þvi komizt að minnast sér-
staklega á baráttu þessa unga læknis
við lungnabólguna, sem þá kvistaði
niður fólkið á Héraði, ekki sizt hina
hraustustu, þótt merkilegt megi telj-
ast. Eitt sumarið, skömmu áður en
Bjarni kom, dóu þrir bændur i Fljóts-
dalnum einum, á sama árinu, allir á
bezta aldri. Að heyra að hraustur karl-
maður væri búinn að fá lungnabóigu i
þann tið, jafngilti þvi, hérumbil, að
heyra kveðinn upp dauðadóm. Við
komu Bjarna i héraðið verða gagnger
umskipti, án þess að séð verði hvers
vegna. Forveri hans i héraðinu, ólafur
Ó. Lárusson, siðar héraðslæknir i
Vestmannaeyjum, var mjög hæfur og
dáður læknir, sem allt er i mannlegu
valdi stóð vildi gera fyrir sjúklinga
sina, jafnt lungnabólgusjúklinga sem
aðra. Hvorugur þeirra læknanna hafði
þá undir höndum þau virku lyf gegn
lungnabólgu, sem nú eru notuð og far-
ið var að nota skömmu eftir dvöl
þeirra á Brekku.
Svo vildi til, að þegar fyrsta sumar-
ið, sem Bjarni dvelur i héraðinu fær
hann sinn fyrsta lungnabólgusjúkling
Eyjólf á Brú fullorðinn slitinn bónda
ofan af Jökuldal og töldu allir vist, að
fenginni reynslu, að lungnabólgan yrði
banamein hans. Meðfram vegna þessa
fyrsta lungabólgutilfeilis skrifaði ég
Stefáni i Mjóanesi fyrrgreint bréf og
spurði sérstaklega um þetta
sjúkdómstilfelli en Eyjólfur var faðir
Stefáns og gef ég Stefáni enn orðið:”
..Svo var það siðar þetta sama sumar
að við faðir minn vorum á heimleið úr
kaupstaðarferð að hann lagðist i
lungnabólgu á Skriðuklausfri (Skriðu-
klaustur er i Fljótsdal nokkru sunnar
en Brekka, mikið gestrisnisheimili og
Jökuldælir gistu þar gjarna nóttina áð-
ur en lagt var yfir Fljótsdalsheiði,
erfiðasta áfangann á leiðinni heim —
innskot greinarhöf!. Læknirinn var
sóttur um morguninn. Hann lagði svo
fyrir að sækja sig, ef honum (þ.e.
Eyjólfi) versnaði. Það varð lika
þannig, að alltaf var verið að sækja
hann, á nótt sem degi. Þar að auki kom
han án þess að hann væri sóttur. Hann
vakti yfir föður minum eina nótt eða
fleiri, þvi hann taldi föður minn i
dauðanum. En um meðferð og
meðalagjöf var mér ekki kunnugt”
(um það var spurt i brefinu til
Stefáns). Undirritaður sem náin kynni
hafði af Bjarna lækni þau ár, sem hann
var á Brekku, spurði hann að þvi
hvernig hann hefði farið að þvi að
hlada lifinu i Eyjólfi. Þá svaraði
Bjarni að bragði, snöggur eins og hann
gat átt vanda til ekki sizt þegar spurt
var út i starfa hans. ,,Ég gaf kallinum
engan tima til að deyja.”
— Sennilega eru þetta orðin of mörg
orð um eitt einstakt sjúkdómstilfelli af
svo mörgum á löngum starfsferli
læknis. En minningin um þennan at-
burð þarna á Klaustri og fleiri sams
konar, þegar læknir á i höggi við sjálf-
an dauðann og hefur betur, svo fast
greipt i minni þeirra i Fljótsdal, er enn
muna hvilikur voðavágestur lungna-
bólgan var á þeim árum, þegar, svo að
segja, hver maður var smitaður af
berklum og lyf ekki fundin gegn henni.
Köllunin til starfa, ásamt þeirri ósér-
hlifni, fórnfýsi og samúð, sem henni er
oft samferða hefur gefið mörgum
lækninum þær læknishendur, að
árangur i starfi virtist oft kraftaverki
næst. Er sizt að undra, að slikir læknar
væru dáðir og þvi margt hægt þeim að
fyrirgefa.
Sem að likum lætur, hefði Bjarni
Guðmundsson ekki lengi haldizt við i
starfi héraðslæknis á Austurlandi i
þann tið, hefði hann ekki orðið dug-
andi ferðamaður. Hann reyndist slik-
ur ferðagarpur, að enn er i minnum
haft. Lengst af starfsferils sins austur
þar, varð hann að fara riðandi eða
gangandi til sjúklinga sinna, yfir ólg-
andi vatnsföll'og hálfófærar heiðar i
hvernig veðri sem var. Forveri hans i
héraði, Ólafur Ó. Lárusson var eitt
sinn þrjár vikur i einni slikri læknis-
ferð. Hann hafði verið sóttur til
Borgarfjarðar, en héraðslæknirinn
þar var veikur. Þangað sóttu Jökul-
dælir hann til sjúklings efst á Jökuldal.
Þetta var um hávetur, i ófærð og stöð-
ugri ótið. Allan þennan tima gat lækn-
irinn aldrei látið frétta neitt af sér, þá
var ekki simi á hverjum bæ. Þetta
sagði Ólafur læknir syni sinum upp-
komnum og er hún eftir honum höfð.
Sagan er hér tilfærð til að bregða birtu
islendingaþættir