Frjáls þjóð


Frjáls þjóð - 22.10.1960, Blaðsíða 2

Frjáls þjóð - 22.10.1960, Blaðsíða 2
1 II LISTIR ihÉiiiiiiiiiiiiIiiiillill! BÖKMENNTIR ¦ i fil 3 Mennirnir á jörðinni eru alltaf að deila. Siðan þeir fengu málið, hafa þeir verið ósammála, og meðan heimur stendur, mun aldrei verða hörgull á ágreiningsefnum. Þessi staðreynd er meira að segja hafin yfir allar deilur. En það er ekki sama hvern- ig menn deila. Tvenns konar hugarfar rœður afstöðti manna til deiluefnisins. Annars veg- ar geta menn kappkostað að leita sannleikans, brjóta mál- ið til mergjar og aðstoðað hver annan að finna kjarna þess. Hins vegar geta menn lagt mesta áherzlu á að sann- færa andstæðinginn og þá sem á -hlýða um eigið ágæti, gáfur sínar og greind. Þá er þeim mest um vert að sýna fram á, að þeir hafi rétt fyrir sér. Ef báðir aðiljar tileinka sér fyrra sjónarmiðið, hlýtur um- ræðan að bera nokkurn árang- ur. Síðarnefnda afstaðan stjórnast af eigingirni, hleyp- ir mönnum kapp í kinn og er góður drifkraftur í umræð- um. Að sjálfsögðu hafa menn yfirleitt bæði sjónarmiðin í huga að einhverju leyti, en ræðir jafnmikið veikar og sterkar hhðar á skoðun sinni á sér enga framtíð í pólitík. Hann dæmir sjálfan sig úr leik. Stjórnmálamaðurinn hik- ar ekki við að beita öllum ó- Sigurður Nordal. Skiptar skoöanir oft sorglega lítið hið fyrra. . Það dylst varla mörgum, sem fylgzt hafa með orða- skiptum á opinberum vett- vangi hin seinni ár, að eigin- legar rökræður eiga sér sjald- an stað á íslandi. Hver er á- stæðan? Fyrst og fremst sú, að menn deila til þess að sanna eigið ágæti, ágæti síns flokks eða trúbræðra. Menn deila ekki til þess að komast að hinu rétta. Vinsælasta dciluefm manna hefur löngum verið u;n stjórn- mál. Stjórnmálabaráttan er hagsmunabarátta stéiia, flokka og einstaklinga. Aðahiriði fyr- ir stjórnmálamenn er að sýna ágæti sins flokks, sunna, að bann hafi rétt fyrír sér. Hann reynir því að has! i sér þar völl í umræðunni, *em hann stendur vel að vígi, c n hliðrar sér hjá að ræða ao u- hliðar málsins — reynir ;s lltaf að vera i sókn. Sá sem fer hina leiðina og reynir ;;ð brjóta deíluefnin til mergjár án þess að hugsa um, hv ,rt hann lendir i mótsögn vj , það, sem hann hefur áður sagt, eða svifnustu rökklækjum, sem völ er á. Hann reynir að sannfæra fólk um, að smá- atriðin í máli andstæðingsins, sem virðast öfgakennd slitin úr samhengi, séu aðalatriði. Hann ýkir fullyrðingar hans til að gera þær fráleitar og hlægilegar og þykist sjá ann- arlegar hvatir að baki gerð- um hans. Af þcssum sökum eru stjórnmálaumræður fyrst og fremst gagnkvæmar árás- ir — sjaldan rökræður. Eins hefur farið um flestar ritdeilur, sem háðar hafa ver- ið í seinni tið, enda þótt þær fjölluðu um ólíkustu efni. Mað- ur ritar grein og annar svarar henni. Sá tínir nokkrar setn- ingar úr greininni, samhengis- laust og gerir þær fráleitar og hlægilegar. Sá fyrsti svarar og kvartar yfir ósvífni bins og ósanrigirni, eltist við gömlu setningarnar úr fyrstu grein- -inni og pundar einhverju á andstæðinginn. Hann svarar enn á svipaðan hátt. Lesendur eru þá löngu hættir að botna upp né niður i þessum hártog- unum og útúrsniiningum, og loks tilkynnir blaðið að um- ræðum sé lokið um málið. Þvi er svo mörgum orðum eytt að þessu eí'ni, að i vor kom út hjá Menningarsjóði lilil bók, er hefur að geyma frægustu ritdeilu, sem háð liefur verið á íslandi. Bókin hcitir Skiptar skoðanir, og er cfni hennar scx ritgerðir frá þriðja tug aldarinnar, þrjár ritaðar af Sigurði Nordal, pró- fessor og jafnmargar eftir Einar H. Kvaran, rithöfund. X íormála að bókinni, sem skáldið Hannes Pétursson hcf- ur samið, er á það bent, að í þessari ritdcilu tókust á áhrifamesti bókmenntafræð- ingur landsins annars vegar og hins vegar dáðasti skáld- sagnahöfundur íslendinga í þá daga, sem jafnframt var einn lielzti atkvæðamaður i and- Icgu lífi þjóðarinnar. Ef til vill má segja, að eng- an þyrfti að undra, þótt rit- deila þessi væri liátt hafin yfir aðrar svipaðar rökræður, þar sem slíkir úrvalsmenn áttu hlut að máli. Og þó er sann- leikurinn sá, að fæstir snjall- ir rithöfundar hafa getað lyft sér upp úr jarðnesku þrasi ef þeir hafa lent i illdeilum. Per- sónulegt þjark og skítkast hef- ur yfirleitt verið allsráðandi. Nú er ekki svo að skilja, að þeir Einar og Sigurður Nor- dal hafi verið með öllu lausir við persónulegar ýfingar. Hvorugur telur sér fært að sitja þegjandi undir meiðandi ásökunum hins. En þar skilur mál af lægsta plani tekin fyr- ir og afgreidd. Síðan snúa þcir sér að kjarna málsins og rökræða aðalatriðin í þeirri ritgerð, sem þeir svara. Þeir rifa niður mál andstæðingsins að vissu marki, snúa siðan vörn í sókn og byggja upp irýtt virki rökréttra hugsana. Hitdcila þessi átti sér all- langan aðdragandá. í Svíþjóð og Danmörka voru uppi radd- ir um að veita bæri Einari H. Kvaran nóbelsverðlaun. Sig- urður Nordal, prófessor dró ekki dul á þá skoðun sína, að Eínar væri ómaklcgur verð- launa. Hann hélt því einnig fram, að í siðustu skáldsögum hans kæmi berlega í ljós skort- ur á stílþrótti og karlmann- legri hugsun. Þessu andmæltu fjölmargir islenzkir mennta- menn og sökuðu prófessorinn um að liafa komið í veg fyrir, að nóbelsverðlaunin færu til íslands. Nordal taldi það skyJdu sína að gera grein fyr- ir afstöðu sinni, og birti því í Skírni ritgerð, er hann nefndi Undir straumhvörf. Hann gerir fyrst nánari grein fyrir þeim veilum í síð- ari skáldskap Einars H. Kvar- an, sem hann hefur áður haft orð á. Sigurði Nordal finnst að hugsjón Kvarans, spíritism- inn, sé farinn að iþyngja verk- um hans, svo að persónur lifi ekki eðlilegu lífi en séu leik- brúður og til þess eins fallnar að boða ákveðinn málstað. Nordal dvelur þó ekki lengi við bókmenntirnar, heldur ¦ " ~: v, ^^m Einar H. Kvaran á unga aldri. á milli, að báðir hafa einsett snýr sér að lífsskoðun skálds- sér að ræða aðalatriði, ekki ins og deilir hart á fyrirgefn- ómerkileg smáatriði. Hver rit- ingarboðskapinn. Hann setur gerð verður sjálfstæð heild. í fram eigin hugmyndir um upphafi greinanna eru deilu- guð, „unga hetju, sem berst blóðugur og vígmóður, cn ljómandi af von og þr'ótti, við dreka hins illa", og boðar straumhvörf. Fyrirgefningar- skyldan samrýmist ekki kröf- um hins nýja tíma. Hún er ókarlmannleg og hættulcg þjóðfélaginu. Einar H. Kvaran svaraði Nordal með ritgcrðinni, Krist- ur eða Þór, scm birtist í Ið- unni. Hann eyðir fáum orð- um að gagnrýni Nordals á skáldskap sínum. en ræðir þeim mun meira um skrif hans um synd og fyrirgefn- íngu. Loks ber hann saman guðshugmynd Nordals og kristna trú og segir: „Þessi kenning er ekki kristin. Hún er heiðin. Þessi guð S. N. er Þór, ofurlítið fægður og litað- ur Þór." Um leið og Sigurður Nordal setur fram guðshugmynd sína og skýrir þá lifsskoðun, sem hann hefur tilcinkað sér, hefur hann gefið Einari höggstað á sér. Og Einar nýtir sér tæki- færið til fulls. Þvi miður er ckki u'nnt að rekja hér nákvæmlega efni rit- dcilunnar. Mörg deilumál blandast inn í, smá og stór, en þeim er það flestum sameigin- legt, með fyrrgreindri undan- tekningu, að snerta lífsskoðun Einars H. Kvaran náið eða persónulegar athafnir hans. Sá sem á í vök að verjast með gerðir sínar og athafnir, hef- ur minna olnbogarými, og af þvi leiðir að aðstaða Nordals til sóknar var mun betri en Einars. Sigurður ritar fyrstu grein- ina og Einar þá siðustu. Það er hæpið að tala um, hvor hafi borið sigur úr býtum i þess- ari löngu og þungij viðureign. Stíll Nordals er glæsilegur og hugsun hans skýr, en þó hlýt- ur'vopnfimi Kvarans að vekja enn meiri aðdáun, enda um þaulæfðan rithöfund að ræða. Það kemur berlega i ljós, að lífsskoðun Eínars Kvaran er honum meira hjartans mál. Hann talar af meiri þunga pg ábyrgðarkennd en Sigurður. Lifsviðhorf hans eru auk þess heilsteyptarii, betur grunduð og eiga sér dýpri rætur. Skiptar skoðanir er þriðja kverið í bókaflokknum Smá- bækur Menningarsjóðs. Bókin er gefin út i aðeins 1500 ein- tökum, Þetta er góð bók og eiguleg, — og gæti auk þess kennt mönnum þá list, sem virðist löngu gleymd, að heyja ritdeilu. RA 1 Mver vill ekki Volkswagen? Dregið 25. okt. AÐEINS 3700miðar iitípptlrtt'ííi JFrjáisrar pjóðar u%smmmmmm%zss®& |^fssBA.*ír-- 1 •w.i^.'ráfÆiö f wmmmttmsmmmmmmm \?Z. •któbet

x

Frjáls þjóð

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Frjáls þjóð
https://timarit.is/publication/311

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.