Atuagagdliutit - 07.08.1997, Blaðsíða 17

Nr. 60 • 1997
17
É/C
GRØNLANDSPOSTEN
Naalakkersuisut
siulittaasuat Lars
Emil Johansen
amerikamiullu
Danmarkimi aal-
lartitaat Edward E.
Elson oqaloqati-
giinnissaminnut
Thule Air Base-imi
periarfissaqarluar-
put, soorlu uani
Knud Rasmussen
Recreation Center-
imi. Aallartitarli
paatsuugassaann-
gitsumik nalunaar-
poq: - Thuletoqaq
Avanersuarmut
utertinneqassann -
gilaq.
Landsstyreformand
Lars Emil Johan-
sen og den ameri-
kanske ambassadør
i Danmark Edward
E. Elson har haft
rig lejlighed til at
snakke sammen på
Thule Air Base,
som her i Knud
Rasmussen Recrea-
tion Center.
Ambassadøren har
. dog givet en klar
melding: - Det
gamle Thule bliver
ikke leveret tilbage
til Avanersuaq.
v".ii* ■■■■.*, *;j* , 'j.t: J»,
USA-p aallartitaa:- Thuletoqaq siunissaqaimgilaq
Edward E. Elson-ip Uummannaq Avanersuarmiunut tunniunneqarsinnaannginnerarpaa
UUMM ANN AQ(KK)
Ataasinngomermi ullaap tu-
ngaa Knud Rasmussen aam-
ma Peter Freuchenip niuerto-
qarfitoqaat Thuletoqqamiit-
toq, kiisalu Avanersuarmiut
Uummannatoqqami nunaqar-
fiat qaqqarsuup Uummannap
eqqaaniittoq, Dronning Mar-
grethe aamma prins Henrik-
up takuniaramikkit alianartu-
nik takusaqarput.
Knud Rasmussenip illua
Qaanaamut nuunneqamikuu-
voq katersugaasivinngorluni.
Oqaluffit Itillermut nuunne-
qarluni. Sinneri sussaanngil-
lat. Illut issunik ujaqqanillu
qarmallit ataasiakkaat 1953
tikillugu najugaqarfiusimasut
kisimik sinnerupput. Illut qis-
unnik sanaat 20-t missaanniit-
tut, amerikamiut tamaaniile-
reersut sanaat, ullumikkut a-
serfallalluinnarsimapput, iga-
laavi matuilu aseqqukuullu-
tik.
Tamaaniittut suujunnaar-
nissaannut piffissaq apeqqu-
taaginnalerpoq.
Taamaakkaluartoq ilive-
qarfiit marluk piffissap allan-
ngoriartomeranut akiuussin-
naasimapput, piffissallu nu-
taat qanoq nassataqassanersut
aamma akiorsinnaassagunar-
paat.
Iliveqarfitoqaq, Gustav 01-
sen-ikkut Sechmann Rosba-
ch-ikkullu meeraasa nuka-
ngasut iliveqarfigisaat, 1900-
kkut aallartinneranni ajoqer-
suiartoqqaamermi piffissami
siullermi ilungersunaqisumi
toqusut, suli piuvoq.
Iliveqarfittaaq, Uumman-
narmiut 133-t 1953-imi nu-
kingiinnaq qimattariaqagaat,
sulili iliveqarfigisarsimasaat,
suli piuvoq. Naasuusat qali-
paatigissaaqisut uppemarsaa-
taapput iliverneqarsimasut
suli Qaanaami ilaqutarpassu-
aqamerinut.
Kunngikkormiut illut qisuit
asiusimaqisut akomini pisut-
tuarput, kingomalu qaqqarsu-
up Uummannap illuatungaa-
niittut illut issumik ujaqqa-
millu qarmallit takusarlugit.
Nikallunganeq asiusimasullu
nuanniitsumik mininerata
sakkortusarpai.
Dronning Margrethe aam-
ma prins Henrik-up asiunerit
takuaat, oqaaseqarfiginngi-
laalli.
Angallannermut akomut
Amerikamut Københavnimi
aallartitaa Edward E. Elson
kunngikkormiunik Thule Air
Base-imi tikilluaqqusisoq
akerlianik iliorpoq.
Edward E. Elson-ip erseq-
qissaqqittuarpaa Thule Air
Base sakkutooqarfiummat,
avataanit susassaqanngitsunit
tikittoqarpallaarnissaa ame-
rikamiut saperaat. Thule Air
Base tassaavoq USA-p ila-
memga. Tassa asu. Taamaat-
tumik kalaallit Qaanaaliartut
sakkutooqarfikkuussagaanga-
ta inuup normui takusariaqar-
pagut.
Taama suleriaaseq Avaner-
suup kommunermiut ukior-
passuami misigisarpaat. Thu-
le Air Base angallannermut a-
komutaavoq, angallannermik
sapaatit akunnerpassuinik ki-
nguaattoorfiusinnaasoq, a-
ngalanerup taamaativinnissaa
tikitserlugu. Thule Air Base
inuinnarnut angallaffiunera
pitsanngorsarniarlugu Thu-
letoqqami immikkoortortaqa-
lersinnaanermik eqqartuinerit
iliuuseqarfigineqamatik maa-
ngaannarput.
Qaanaarmut neriuutissa-
qarput, amerikamiulli pisuun-
ngillat. Qallunaat kalaallillu
naalakkersuisui suleqatigiil-
lutik aningaasat millionerpaa-
luit akuersissutigaat Qaanaa-
mi mittarfiliomissamut atu-
gassat.
Qaanaaq mittarfittaaruni
sinerissap sinneranut angal-
lannikkut ataqatigiiffeqalis-
saaq, Uummannami, Aasian-
ni, Sisimiuni, Maniitsumi
aamma Paamiuni mittaarfiit
ukiut marlussuit qaangiuppa-
ta ammameqarpata. Aqqulli
toqqaannartoq Thule Air Ba-
se-ikkoortoq avaqqunneqar-
tassaaq.
Utertitsineq
Qaanaami mittarfeqalemissat
amerikamiut iluaraat. Taa-
maalilluni Thule Air Base-
imik soqutiginninneq kiisalu
Nunatta Avannarpiaani tim-
misartukkut angallassineq
piffissap ilaani allamut saa-
saatigineqassaaq.
Taamaalisoqaraluarpal-
luunniit soqutigisaqaqatigiit
assigiinngitsut Thuletoqaq
Avanersuarmut utertinneqar-
nissaanut pilersaaruteqamerat
unitsinneqamavianngilaq.
Avanersuup kommunermi-
ut tamatumunnga amerlasuu-
nik _ qanittutigullu attuumas-
suteqarput. Tamaani inun-
ngomikuupput, angajoqqaa-
viluunniit tamaani inunngor-
nikuullutik. Namminneq a-
ngajoqqaaviluunniit eqqun-
ngitsuliorfigitinneq misigaat,
suli qaangerneqanngitsoq.
Taamaattumik tamanna taak-
ku suli pigaat.
Suulli tamarmik qangani-
sarsiomerinnaanngillat. Ava-
nersuarmut takornariartitsi-
neq sakkortusamiameqarpoq,
Thule-lu oqaluttuarisaanikkut
iluatinnaatilik, sulilu kusanar-
luinnartumik pinngortitaqar-
fiusoq takomarissanut pileri-
narluinnartunngorsinnaavoq.
Aallartitaq Edward E. El-
son-ip naalakkersuisut siulit-
taasuat Lars Emil Johansen,
kunngikkormiut Thuletoqqa-
mut takusaaneranni ilaasoq,
qinnuigaa eqqissiimeqqullu-
gu. Edward E. Elson-ip takor-
loorsinnaanngilluinnarpaa
Thuletoqaq taama pingaarute-
qartigisoq amerikamiut qanoq
ilillutik utertissinnaaneraat,
Thuletoqqamit Thule Air Ba-
se-ip talittarfianut ersiinnar-
toq.
Edward E. Elson ilisimane-
qarpoq amerikamiut præsi-
dentianut Bill Clinton-imut
qanoq atassuteqarluartigisoq.
Edward E. Elson Thuletoqaq
Avanersuup kommunianut
Inughuamulluunnit suleqati-
giivinut ataasiakkaanut uter-
tinneqamissaanut eqqarsaatit
aalajangersimasumik itigartit-
sigami, imaanngilaq nammi-
neq isummani saqqummiuk-
kai, amerikamiulli naalakker-
suisui sinnerlugit oqaaseqar-
luni.
Taamaattumik Edward E.
Olson tusarnaartariaqarpoq,
naak pikkunarsaartumik kil-
liiniarpaluttumillu nipeqara-
luartoq.
Amerikamiut Danmarkimi
aallartitaat AG-mut nassuiaa-
voq, sooq Thulep qaqqaata
eqqaani takornarissanik ta-
korusunnginnerluni:
- Ukiut 50-it kingulliit ame-
rikamiorpassuit sapiitsut Thu-
le Air Base-imiittarsimapput.
Amerikamiut pillugit tassa-
niinngillat. Akerlianik kalaal-
lit, qallunaat, tyskit, franskit,
italiamiut pillugit. NATO pil-
lugu tamaaniittarput, silarsu-
armi eqqissineqamissaa pillu-
gu tamaaniittarput.
- Thule Air Base-imiinner-
minni maqaasisaqartariaqar-
put. Ilaquttatik Thule Air Ba-
se-imut ilagisinnaanngilaat,
malittarisassalli sakkortuut
malittariaqartarlugit. Qanoq
isumaqarpit amerikamiutsia-
lassuit misigissasut takoma-
rissat Thulep qaqqaata eqqaa-
ni angalasut takusalerunikkit.
Naapertuussinnaanngilaq a-
ngutitsialassuit sakkortuunik
piumasaqarfigigaanni, piu-
masaqaatit allanut sakkukil-
lillugit. Taamaattumik Thule-
toqqami takomarissanut
ammaassisoqarsinnaanngilaq.
Silarsuarmi eqqissinissaq eq-
qarsaatigalugu.
Suli akeqqanik
takorluuineq
Ataasinngomeq taanna kin-
gusinnerusukkut Edward E.
Elson AG-mut oqarpoq, so-
qutigisaqaqatigiit Thuletoq-
qamik utertitsiniartut puigun-
ngisaannassagaat, Thule Air
Base iluarigaluaraanni ajori-
galuaraanniluunniit sakku-
tooqarfiusoq.
- Sakkutooqamikkut suli a-
tortoqarpoq, sakkutooqamik-
kut paasissutissanik Thule
Air Base-imi katersuisunik,
taamaattumik amerikamiut
naalakkersuisuisa kissaatigin-
ngilaat radarit malussareqisut
atortui matuneqamissaat, Ed-
ward E. Elson oqarpoq.
Sorsunneq nillertoq taa-
maatinneqareeraluarpoq, a-
merikamiulli Danmarkimi
aallartitaat suli akeqqanik ta-
korluuivoq, Thule Air Base-
ip pakkersimaagassai.
- Sovjetunionitoqqami suli
sakkussiaqarpoq atomitortu-
nik, Edward E. Elson AG-
mut oqarpoq. Tamakku sania-
tigut soorlu Hviderusland-imi
Ukraine-milu politikkikkut
suli toqqissisimannginneqa-
qaaq, sulilu atomitortunik
sakkussiaateqarlutik.
- Oqanngilanga Hvide-
msland aamma Ukraine Thu-
le Air Base qulaallugu Cana-
damut USAQ-mullu sakku-
nik atomitortunik aallartitsini-
artut, oqassaangali nunani
taakkunani toqqissisiman-
ngiffiusuni akeraqarsinnaal-
luta, ullumikkut suli akeqqa-
tut isumaqarfiginngisaralua-
gut, imaluunniit ullumikkut
ilisimanngilluinnakkagut. Pi-
nerliiniartartunit imaluunniit
aningaasannanniartunit siora-
saameqarsinnaavugut.
- Sorsunneq nillertoq taa-
maatereerpoq, demokrati-lu
nunanut arlalinnut siammarsi-
mavoq, ukiualunnguit matu-
ma sioma demokrateeqaler-
sinnaaneranik upperinnissin-
naanngitsunut, Edward E.
Elson oqarpoq.
- Pissutsilli tamakku nuan-
nersut ilatsiinnalersissanngi-
laatigut. Taamaattumik Thule
Air Base ingerlatiinnassavar-
put, taamaalilluni inuit ajor-
tut, pinerliiniartartut ilisimas-
sammassuk, ingerlaannarluta
paasisinnaagipput Amerika-
mut Avannarlermut sakkunik
aallartitseriataassagaluamnik.
Tassa Thule Air Base-ip ullu-
mikkut sunniutaa. Thule Air
Base Nunarsuarmik Paradiisi-
unngilaq, Nunarsuarmili pit-
saanerusumik inuuneqalemis-
samut pilersitseqataavoq.
ASSJ FOTO: VIVI MØLLER-REIMER