Mánudagsblaðið - 06.12.1948, Blaðsíða 4

4
MÁNUD AG SELAÐIÐ
r ö. c-eccniber 1948.
An&rés Guðnasnn
H,- r
í“mh n
j.
rviytaa.
i*ie!?zkir Mkarár sæíiia 20§ ára
Ci CíC
Erindi fllmt á skemmtifinidi RarigæiftgaféL L desemL

í dag eru liðin 30 ár frá p-vi';
að íslendingar fengu full-
veldi sitt. Þótt við nú, eftir (
að lýðveldi var stofnað á ís-
landi 1944, lí'tum til hins
fyrra fullveldis, sem forspils
að [þ\d, sem f vændum var,1
er engu að síður ástæða til
að fagna enn í dag 1. desem-|
ber, sem hátíðisdegi okkar
fullvalda ríkis.
Aldrei hafa menningarleg-
ar framfarir siglt eins hrað-
byri eins og á árunum, sem'
liðin eru frá 1918.
Þetta hefur ekki einungis
orðið vegna þess að við feng-
um fullveldissamninginn
undirritaðan, heldur og
miklu fremur vegna þess að
þjóðin sem heild fékk aukna
trú á sjálfri sér. I
Sagan kennir okkur. að
hvarvetná í heiminum hafa
framfarir allar orðið tregari
í þeim löndum, sem !háð eru
öðrum rikjum.
Þetta er eðlileg afleiðing
þsss, að þótt jafnvel ekki sé
um beina kúgun að ræða af
hálíu hinnar erlendu stjórn-
ar, finnur undirþjóðin sig
alltaf minnimáttar, og jafn-
vel þjóðfélagsheildin missir
trúna á það, að hún geti ráð-
ið málum sínum sjálf.
Hvernig getum við t. d. bú-
izt við því, að maður. sem
ekki trevstár sér sjálfur.
geti fengið aðra menn til að
treysta honuna. Eða að hann
geti yfirleitt komizt langt í
hinni hörðu samkeppni. sem
nú er háð í hinum vestræna
heimi. um lífskjör og af-
komu?
Verður ekki hið sama ut>.pi|
á teningnum hjá heilli þjóð.l
sem lýíur erlendri stiórn. að,
Ihún dofnar í viðleitninni til|
þess að byggja bú sitt utd.|
vegna yantrausts á sjálfri
sér?
Hinu má þó ekki gleyma.
að aukið frelsi krefst aukins
þroska.
Hvað þýðir að
frelsí. fullveldi og
ef ekki er samta
landsmanna um að sjá sve
■atyinnulífi þjóðárinnar borg-
ið, að við þurfum ek’d -ð
vera upp á aðrar þjóðir
kcrnnir fjárhagslega.
Við eigum fleir? menmta-
menn en. flestar aðrar þiáð-
ir, miðað við íólksíjölda. Við
eigum l.'ka athafnamenn,
sem vissuleva standa ékk'
að baki ertendum síór-
hyggjumönnum, hvað hæfni
snertir. En þrátt fyrir þetta
er aumara ástand meðal okk-
ar í fjármálum. heldur en
vfðast hvar annars staðar
jþekkist.
Ar nverju staúai petta?;við höfum möguleika til að
Fyrst og fremst af þvi að býggja upp atvinnugreinár.
at'vinnulifið er að miklu' sem geti að minnsta kcsti
!• 1 JT 1' Ui C1 ö '
mælisíiatio Konmiglega ieiklmssiiis
levti óskipulagt happdrætti
eiginliyggjumanna.
Ef ein atvinnugrein, fisk-
veiðarnar, bregzt, er allt i
voða. Og meira en það. vfir
þjóofélaginu vofir stöðugt
sú hætta, ,að við missum aft-
ur landið 1 hendur erlendra
ríkja, sem geta hírt það upn
í skuldir, eins og skip sem
gert er upp gjaldþrota.
Varið hefur verið ógrynni
fjár á undanförnuni árum til
að byggja upp fiskiflotann.
sem vissulega var orðinn úr
sér genginn.
Segja má að með hverjum
togara sem keyptur hefur
vérið, væri stórt framfara-
skref stigið. Én öðru máli er
að gegna um bátana. sem
kevptir voru frá Sv.'þjóð,
þeir reyndust misjafnlega, og
í bá var kastað gjaldeyri,
sem vel mátti nota til kaúpa
annarra tækja erlendis frá,
þvi að alla þessa báta hefði
verið eins hægt að smíða hér
á landi. Reistar eru síldar-
verksmiðjur á hverjum
tanga, þar sem síld sést, þótt
sildin láti kannske ekki
veiða Sig þar í grend
nema einu sinni á manns-
aldri., Þessar dýru bygging-
ar standa svo auðar og ónot-
?ðar meiri hluía árs og eru
kannske ekki fullnotaðar ár
efíir ár. Hér er ekki til iðn-
aður. sem neinu nemur, í
sambandi við flskveiðarnár.
Sjávarbotninn er skafinn
iron í landsteina með drag-
nótum eg trolli, svo að fisk-
ungviðið hefur hvérgi frið-
land. Og svo helmingnum af
þv'. sem i veiðarfærin kem-
ur kastað í sjóinri aftúr, því
forðað okkur frá hungur-
dauða, ef fiskaflinn bregzt.
Erigin stétt þjóðfélagsin? |
er sjálfri sér eins nóg cg1
landbúnaðarstéttin. Þó er
lanábúnaður víða rekinn erin
með því einstaka miðalda-j
fyrirkomulagi, sem hugsast
getur.
En með byggð3(hverfum íj
sveitum, ræktun landsins ogj
notkun fullkominna land-j
búnaðarvéla ætti að veraj
fenginn grundvöllur að ó-1
dýrari framleiðslu landbún- ‘
aðarvöru og betra og meira
vörumagni. Þeíta ætti fyrst
og fremst að útilcka það. að
landið þurfi árlega að flvtja
inn erlendis frá landbúnað-
arvörur, sömu tesundar
hér eru ræktaðar, fyrir
milljónir króna.
Þá væri það ekki lítils
virði fyrir iðnaðinn í land-
inu, að keypt væru erlend
hráefni, en ekki unnin vara,
þar sem þvi verður við kom-
ið, en svo mun um flestar
þær iðnaðarvörur, sem við
getum sízt verið án. að við
gætum unnið þær að miklu
leyti sjálf. Og svo þær vör-
ur, sem við sendum út úr
landinu. ætti a5 selja meira
unnar en gert er. Það mundi
stórauka gjald.eyrisgetu þj-óð-
arinnar. Það má kannske
segja. að út í bláinn s-é að
tala um allt þetta. og þao
sé hluíverk stjórnmálamanr.-
anna og annarra páðandi
manna þjóðfélagsins að siá
landinu farborða. Þetta er að
œínum dómi misskilningur.'
Er ekki komínn tírni til
þess, að fólk taki sér- bessa-
leyfi og. fari að hugsa sjaift,'
Á morgun fara fjórir íslenzk-!
ir leikara,r og leikstjórar til
Kauþmaiinahafnar, til þess a5
vera viðstaddir 200 ára afmælis
hátíð Konunglega Leikhússlns-
þar- Gestur Pálsscn, formaCur
Leikfélagsins, fer sem fulltrúi
félagsins og gestúr leikhús-
nefndacinnar í Eanpnianriahöfn.
Sáriia öió.’i s,egnir um Indriða
Waage, léikstjóra, að öðru leyíi
en því að hann fer sem fulitrúi
Fjal&kattarins.
Blaðið taldi rétt ao eiga stutí
viðtal við þá félaga, áour en
þeir leggja af stað, og spyrjast
frétta. „Mér er þa-5 'rciikil á-
nægja að fá tækifæii, ti! þess
að vera viðst- við hátíðahöM
þessi,“ sagði Gestur Pálsson.
„Aðalhátíðahöldin fara fraro
þann 18. desember, þó'að hátíða
sýningar byrji
Yercri
haldnar margar sýriingar, sem
okkur gefst tækifæri til að sjá.
Eg veit ekki enn, hvaða leikrit
verður sýnt aðalhátíðardaginn.
en líklegt má telja, að það verði
eitthvað eftir Holberg, en hann
var meðlimur í fvrstu stjórr.
Kgl. leikhússíns. Um kvöldið
verður boð hjá borgarstjórn-
inni.“
Jón Aðiis. leikari, verðnr einn-
ig við hátíðahöldin og hef-
ur hlotið stvrk utanfaratnefnd-
ar úr sjóði Félags íslenzkta lei’:
aca. Fvrir r.t3.n leilc hefur Jón
hac'- á hendi leikstjóm, og síð-
astliðinn laugardág lr.uk æfing-
um á Orustunni á'Hálogalandi,
sem Leikfélag Sandgerðis byrj-
ar nú að sýna. Rómaði Jón
mjög áhuga leikara úti á landi,
og kvað ósérplsgni þeirra- og á-
huga aðdáunarverða. ,,Um þess
ar raundir segir Jón,“ stjórna"
Ævar Kvaran leik á tveim stöð
um — „Lénharði fógeta“ á
Akranesi cg „Landafræði og
Ást“ í Kveragerði, en á Siglu-
firði er Hildur Kalöiari leikstjóri
„Hamarins," sern verið cr að
leika þar-
Á morgun fer einnig til Kaup
mannahafnar, Sigfús Hafldórs-
son, leiktjaldamálari. Ætlar
hann í ferð sinni að kynna sér
ýmislegar nýjungar, sem hriiga
undir starf hans, og 'mun hafa
aðgang að málárastofum lcik-
hússins, — en þar kynr.ist hann
jöfnum höndum málarálistinni
og uppsetningu léikrita til sýn-
ingar. Hefur Pául Reumert boð
ið honum að vera viðstöddum
sýningar Konunglega Leikhúss-
ins.
Þriðjudaginn þann 14. fer
einnig utan Lárus Ingólfsson og
verður viðstaddur aðalhátíðina
18. desember í boði Leikhús-
nefndar Kgl. Leikhússins. Ilann
Framhald á 5. síðu
Mamiiigitisamir ioi
•'O
'i CCSL
II-ÖP'3 UTH
lýðvel
ka vilji
Pð 'fáar verkvDiðiur eru fyr- en láti ekki stöðugt að
ir íténdi til að vinna úr úr- j hu<?sa og framkvæma fyrir
gangsfiski. i sig? Það er ekki ósenni-
Við eieum allt bkkar líf legt að einsteka menn. sem
uridir þorski og s:ld. Ef þess- séraðstöðu hafa, græði á nú-
ar fiskitegundir veiðast e'kki, verandi ástar.ai í gjaidey i is-
j iriálum, en hitt er vitað. a'3
_. „ . , M . , , ! allur almenningur Eour
paA trpif hv-ör. vc'3'I 1 lanCÍ- v • 1
, ........ . j skort á mörgum nauðsyn,:--
mu nu. eftir fengna reynslu,' . , . ,
= „ ura, sem eg leyli rner aJ
bcð er ekki •heilbngt ao .. , „ • , 1
" ' s j segia að staíi næstum em-
byggia afkoími þjoðarnnar i
■ , . , , . gongu af oátjorn undaníar-
emgongu a þorskiog sild, j ", , .* ,
50 : inna ará, bygaða a Uæma-,
erúm við dauðans matur.
hver sáli * lc,T,r!
skipulaaslevsi
vio-
hvorttveggia getur brugðizt
, , ö .„ . • .• lausu
oe :a stonaum vio uppi exns; , . , . .,
' ’ - v - f • ,' skrota- og atvmnum.alvm
og macur, sem nefur misst . ,,v . „ .
“ , , , j þjoðarmnar. Og eg vil se^ja
allar eigur smar i oruna. , v s ky.:
° ! það enn, að orðm fic.s'.
Sumir halda þvi fram, að^ fui:veidi ' cg lýðveldi 'er'i
við getum ekki tryggt at-j roe,;ra. en or§. þau leggia
vínnulífið frrkar en orðið er. !• 0kkur 'bá skvldu á horðar.
cg fiskafurðir hljþti alltaf ( þsgar átt er við íslenzka rík-
að verða okkar aðalútflutn- ag vjg pfcrm þsss. nc.enn-
irigsvara. • { ug að ráða okkur sýúlf, En
Það má vel vera. að íiokk- það bvggist á skipulövðu at-
uð sé til í þessu, en hitt vinnulífi og 'heilbrigðv.m:
ætla ég að sé sanni nær, að viðskiptum. J
Þeffa c þ.au Ells::’ 1 i.: isiv-fi B' ' • v?’.i:Ir.,5p rca-jur
hennar. Þau eignuðust 1. barn ciít fyrfr sl "~:rvn cg .vr.r |:á
i- U22 dýróii' hjá Ikalurn og Mor^önKaHssaðariusai