Ísafold - 22.09.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 22.09.1894, Blaðsíða 1
Kemur út ýmist emu sinni «oa tvisvar i viku. Verð arg minnst80arka)4kr.. orlendis 5 kr. eíia l'/> doll.i borgist fyrirmiojanjúliman. (erlend- is fyrir fram). ÍSAFOLD. Uppsögn(skrifleg)bundin vi^ aramót. ógild nema komin sje til útgefanda fyrir l.októ- b erm. Afgreioslustofa blaoi- im ei i Austurttrœti 8 XXI. árg. Reykjavik, laugardaginn 22. septémber 1894. 63. blað. Nokkrar smágreinir um járnbrautir. Það sagði skyr maður og greinagóður hjer í sumar, er járnbrautar- og siglinga- málinu mikla skaut fyrst upp, að eptir sinni vitund hefði almenningur hjer á landi mjög litla og ófullkomna hugmynd um það, hvað járnbraut væri. Menn læsu stundum í blöðum um járnbrautarslys, opt nokkuð hroðaleg, og í annan stað heyrðist getið um, að landar í Ameríku hefðu stundum atvinnu við járnbrautir, og þætti illt verk og erfltt. Þessi tvenns konar deili mundu menn helzt vita á um járnbrautir, og frek- ar eigi, margir hverjir. Eptirfarandi smágreinar eiga nú að bæta lítils háttar úr þeim fróðleiksskorti, hvort sem hann er mikill eða lítill. Liýsing á járnbraut. Járnbrautir eruífljótu máli þanniggerð- •ar yfirleitt, að fyrst er jarðvegurinn, þar sem brautin á að liggja, sljettaður og jafn- aður, gerður sem hallaminnstur, borið þar ofan á 2—3 feta þykkt malariag, lagðir þar ofan í þversum 4 álna langir plankar eða ferkantaðir trjestubbar, 7—10 þuml- unga breiðir og 5—7 þumlunga þykkir, með 1^2 álnar millibili, en ofan á þá fest- ar langsetis — eptir vegarstefnunni — 5 til 6 álna langar járnslár, reistar á rönd og þykkri mikið á jöðrunum en í miðjunni, þannig, að neðri jaðarinn verður eins og stjett.er stenduráþverslánum undir (trjeslán- um), en efri jaðarinn hjer um bil sívalur. Járnslár þessar eru síðan skeyttar saman á endunum, með sterkum spöngum og skrúfnöglum, þar til úr verður svo löng lengja, sem vill, margar mílur eða tugir mílna. Járnlengjur þessar eru tvær í hverri braut, sín hvoru megin eptir veginum, tið- ast með hjer um bil 54 þumlunga millibili. Eptir járnslám þeim renna síðan gufuvagna- hjólin. Eru þau höfð ofurlítið íbjúg í röndina til þess að falli við hinn sívala efri jaðar á járnslánni, eða rjettara sagt höfð bryggja allmikil íbjúg á innri rönd hjóijaðarsins, og skorðar hún vagninn milli slánna, þannig, að hann rennur eigi út af brautinni nema mikið komi við hann, — tvær vagnlestir mætist og rekist á, o. s. frv. Vagnarnir, sem eptir þannig gerðri braut renna, geta verið margir í einni lest, hvor aptan í öðrum. Dregið geta þá menn eða hestar eða yxn; en tíðast er, að gufuvjel sje fyrir þá beitt, og er hún þá á fremsta vagninum, er nefnist því eimreið (locomo- tiv), og er talsvert öðruvísi útlits en hinir vagnarnir, — með reykháf 0. s. frv. Og í stað gufuaflsins er nú upp á síðkastið tek- ið til að beita rafmagni til að hreifa vagna eptir iárnbrautum. Fyrnefndar slár, er brautarlestin rennur eptir, hafa lengst af verið hafðar úr járni, sem áður segir, en nú orðið tíðkast mest stál í þær, síðan hugvitsmenn (Bessemer o. fl.) komust upp á að gera það svo ó- dýrt. Breiddin milli slánna, sem vagnarnir renna eptir, er kölluð sporvídd. Hún er og heflr verið algengust um 54 þumlungar. En,' eins og menn munu kannast við, er lesið hafa um járnbrautarmálið íslenzka hjer í blaðinu í sumar. þá er nú farið að láta sjer dugatæpra 30þumlunga sporvídd, þar semlítils þarf við,flutningsþörf lítil o. s. frv., og gerir það bæði járnbrautina sjálfa og ekki síður vagnana stórum mun ódýrari. Óvíða er jarðvegur svo sl.jettur, harður og hallalaus,að ekki þurfl mikið fyrir aðhafa að gera hann eins og hann á að vera und- ir brautina. Þarf, hvað sljett sem er, að ræsa fram með henni, til þess að verja vatnságangi, að ekki bili brautin eða skemmist. Ár og læki, fen og foræði, er járnbraut á að liggja yfir, þarf vitanlega að brúa. Sömuleiðis þarf að hlaða upp í eða gera brú yfir dældir, smáar og stórar, og grafa sundur holt og hæðir eða gera jarðgöng þar í gegnum, til þess að nema burtu hallann, sem eigi þykir vel mega vera meiri en svo, að hækki eða lækki um 1 alin á hverri 40 álna vegarlengd. Þá er kallað að hallinn sje eins og 1:40 (þ. e. 1 á móti 40). í Danmörku er hann eigi hafður meii'i en 1:100; þar er svo flatlent. Sje yflr há og brött fjöll að fara eða djúpa dali þvera, þarf ákaflega mikil mannvirki til að gera þar hæfilega undir- stöðu undir járnbraut, svo sem nærri má geta. íslenzkur skáldskapur nú á tímum. *Þegar litið er á skáldskaparbókmenntir vorar á hinum siðari tímum og þær grand- gæfllega skoðaðar niður í kjölinn, má furðu gegna, hve fátæklegar þær éru yfirleitt. Ekki er að sönnu svo að skilja, að það sje ekki talsvert að vöxtunum, sem gefið er út á ári hverju; en sje litið á efnið, er mikil furða, hve fábreytt það er. — Ljóðaskáldskapurinn, sem blómgvaðist hjer á landi fram að þjóðhátíðinni, er nú mjög í apturför, og það getur naumast heitið, að hjer á landi sjeu fleiri en þrír menn, sem yrki neitt, sem sje setjandi á prent, nfl. Matthías Jochumsson, Hannes Hafstein og Páll Ólafsson, *að ógleymdu sálmaþjóð- skáldinu Valdimar Briem. — Steingrímur Thorsteinsson er hættur að lát til sín heyra, og sama má segja um Benidikt Gröndal. Af nýgræðingunum er enginn kominn svo langt, að hægt sje að telja hann fullkomlega með enn sem komið er. Að líkindum erum vjer á tímamótum i þessari grein. Hugsjónastefnan (idealismus) virðist vera í andarslitrunum, en virki- leikastefnan (realismus), sem nú er tekinn að dragast upp erlendis, hefir aldrei náð fullkominni fótfestu hjer á landi. Andi skáldanna finnur því nú sem stendur enga fótfestu: hann veit ekki, hvert hann á að snúa sjer; honum byður við ólyfjan þeirri, sem víða er að finna í skáldskap annara þjóða, og kynokar sjer við að feta í fótspor þeirra. Virðist svo sem hann renni grun i, að það sje ekki að lypta mannkyninu á hærra sjónarsvið, að útlista sem nánast allt hið litilsverða, spillta og viðbjóðslega i manneðlinu. Það muni fremur hafa þau áhrif, að kitla skilningarvitin og kenna þeim enn betur ósómann. Er svo að sjá, sem skáldin finni til þess, að skáldskapur- inn eigi heldur að sýna það sem fagurt, satt og drengilegt sje, heldur en hið gagn- stæða; að skáldin eigi enn sem fyr að vera spámenn mannkynsins, er sýni lestina að eins til viðvörunar, en bendi jafnframt á annað betra, fegra, eptirsóknarverðara. Þeir finni til þess, að nauðsynlegt sje að setja takmarkið hærra en svo, að hægt sje að ná því fyrirhafnarlaust, og meðan þeir geti ekki tiltekið þetta takmark, verði þeir að bíða með yrkisefni sín. — Að vísu má telja víst, að nýgræðings- skáldunum sje ekki þetta svo ljóst, að þau geti sagt það með ákveðnum orðum. En það getur falizt hjá þeim í óljósri mynd. Verið getur og, að mannfæð, fátækt, fá- breytni atvinnuvega og ymislegt þess konar hafi að nokkru leyti áhrif á andans fátækt vora nú á dögum. En hið sama má og segja um oss einmitt á þeim tímum, þá er bókmenntir vorar hafa tekið mesta fjör- kippi. Væri nær að ímynda sjer, að þetta væri meira sprottið af því, að smekkvisi þjóðarinnar hafi tekið svo miklum um- breytingum á siðari áruni, að hún virti allan skáldskap að vettugi. Er og hætt við, að þetta eigi sjer að nokkru leyti stað en því má eigi gleyma, að fari bókmennt- irnar að sofna, er hætt við, að verklegar framfarir verði eigi varanlegar. Hvar í heimi er hægt að benda á þá þjóð, þar sem verklegar framfarir hafi stigið áfram risafetum, en andlegt líf verið að kulna út? Hvernig var það hjá Grikkjum, Rómverjum, eða þá forfeðrum vorum fram á 13. öld? Sýnir ekki sagan ljóslega, að svo er með æfi heilla þjóða, sem einstakl- ingsins; andlegum svefni fylgir líkamleg vesöld og volæði, en andlegar framfarir geta jafnvel af sjer óbeinlínis verklegar

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.