Ísafold - 20.10.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 20.10.1894, Blaðsíða 1
^emur út ýmist emu sinni «ða tvisvar í vikn. Verð árg minnst 80arka)4 kr.. erlondis 5 kr. eða lx/« doll.; borgist fyrirmiTVjanjúlímán. (erlend- is fyrir fram). ÍSAFOLD. Uppsögn(8krifl6g;t)an<liu vi^ áramót, ógild nema knm:c sje tilútgefandafyrir l.októ berm. Afgreioslastofn blabs- ins er i Auaturatrœtl tt XXI. árg. Reykjavík, laugardaginn 20. október 1894. 70. blað. pC~ Nú kemur ísafold fyrst um sinn uð eins út á laugardöguni. Tímarit Vesturheimsprestanna. Mjer hefir lengi búiö í hug, að minnast lítils háttar á ársrit embættisbræðra minna, hinna íslenzku presta vestan hafs, Aldamót. Jeg hef verið að bíða þess og vonazt eptif, að einhver gerði það mjer færari og meiri náttar. En ekki er- það enn orðið, svo jeg muni eða viti til. Mjer dettur í hug, þegar jeg minnist á rit þetta, orðtækið, sem haft er eptir karl- inum — jeg ætla það væri Hjörleifur sterki,— er hann heyrði lát dr. Gísla Brynjóifsson- ar, prests að Hólmum í Reiðarfirði, sem drukknaði á sundi (1827): »Silfurkerin *ökkva í sjó, en soðbollarnir fljóta«. Bók- mennta-soðbollarnir, hið lítilsverða ljett- meti, rjettnefnt rusl sumt hvað, er á prent tit gengur á islenzku ár frá ári, það flýtur; ' það er prentað í stóruin upplögum og selst mætavel, rennur út eins og vatn.] Á þetta ekki einungis heima um blöðin okkar sum, heldur margar bækur og ritl- inga, sem ausið er út meðal alþýðu, ekki bara af Símoni Dalaskáld og hans nótum, beldur af honum miklu meiri mönnum og merkari, utan lands og innan, svona inn- an um og saman við — innan um ýmis- legt gott og nytsamlegt. Jeg heyri sagt, að varla muni af nokkru íslenzku riti færra prentað (minna upplag) •en Aldamótum, og að meira en helmingur upplagsins sje sendur vestur um haf, en að af þeim örfáu hundruðum, sem ætluð •eru almenningi hjer á landi, liggi meiri blutinn óseldur. Jeg trúi því vel, eptir mínum kynnum af því, hve algengt »rit þetta er meðal manna, eða hitt þó heldur. Mjer er til eí's, að það eigi eða •lesi 4. hver prestur á landinu, hvað þá heldur aðrir. Og þó cru Aldamót, þessir þrír árgang- ¦ar, sem út eru komnir af þeim, vissulega silfurker í bókmenntasafni voru. Það er ágætisrit að minum dómi. Og sama hefl jeg heyrt aðra segja, þá fáu málsmetandi menn, er á þau hafa minnzt við mig og jeg veit að hafa iesið þau alminnilega. Ekkert íslenzkt tímarit berst með slikri alvöru og áhuga fyrir þvi málefni, er það flytur, sem þetta kirkjulega ársrit þeirra vestanmanna. En það er það málefni, »sem oss mönnunum ríður mest á«, mál- efni kristindómsins. Það berst fyrir því ekki einungis af alvöru og áhuga, heldur einnig af grundaðri þekkingu og án allrar ofstæki. — Því verður ekki neitað, að það er dauft um þekkinguna okkar innlendu prestanna á hreifingum þeim, sem eru uppi í tímanum í heimi vísindanna að því er snertir kristin fræði. Vjer erum of af- skekktir til þess, að þeir straumar snerti oss sjálfkrafa, og stöndum miður að vígi að afla oss þeirrar þekkingar heldur en þeir, sem í þeim lifa, þótt meiri ðhuga hefð- um vjeráþví en raun gefur vitni. Enda sjáum yjer og heyrum ómenntaða og hálfmenntaða gjálfrara vaða uppi og þeyta um sig megn- asta moldviðri af ómeltum »vísindalegum« kekkjum úr ýmsum áttum, allt í eina stefnu, þá, að reyna að eyða öllu trausti á ævarandi gildi kristinnar trúar, uppræta alla trú á guðlega opinberun. Vjer heyrum þessa dæluna ganga ár og síð og alla tíð, en nær steinhljóð i móti frá hálfu hinnar inn- lendu kennimannsstjettar. Jeg heyri menn afsaka þá þögn á ýmsa vegu. Þeir sjeu ekki svara verðir, þessir græningjar og blaðrarar, sem vita ekki út nje inn um það sem þeir eru að hringla með framan í almenningi. Sannleikurinn þurfi ekki að hræðast; hann sigri í kyrrþey, með sínu innra afli. Það sje að hella olíu á eld, að rísa upp í móti þess kyns árásum. Reynsl- an sýni, að deilur um trúaratriði leiði fremur til ills en góðs. En jeg lít svo á, að þessar og þvílíkar viðbárur sjeu ekki annað en skálkaskjól, ekki annað en smyrsl í augu og eyru sjálfra þeirra, er þeim beita, og ryk í augu almennings. Þá þykir mjer nokkuð meira varið í aðferð vestanprestanna: að ganga beint framan að fjandmönnum kristindómsins, smáum og stórum, háum og lágum, heimskingjum og vitringum. Jeg man ekki betur en að orð meistara þeirra og okkar lúti ekki að eintómum friði og aðgerðaleysi, og að hann minnist einhversstaðar á úlfinn, sem komi yfir hjörðina meðan hirðirinn sefur. Ofstækissetningar eða -kenningar mun enginn geta með sannindum brigzlað þessu riti um. Mjer finnst það hafa verið alveg laust við þess háttar það sem af er. Jeg hef orðið þess var, að margir ímynda sjer annað. Þeir hafa heyrt orð á gert um þess konar í sumum öðrum ritum þeirra fjelaga þar vestra, hjer á fyrri árum, og gera sjer þvi hið sama í hugarlund um þetta, að óreyndu. Að mínum dómi eru ritgerðir í Aldamótum almennt engu óauð- ugri af kristilegri hógværð og kæiieika en beztu kennimannleg rit vor önnur, þrátt fyrir alla alvöru þá og eldheitan áhuga á málefni kristindómsins, er þær bera almennt vott um. Það yrði of langt mál, og mundi jafn- framt þykja miður við eiga í veraldlegu blaði, að fara sjerstaklega út í efni hverr- ar greinar fyrir sig í þessum árgöngum, sem út eru komnir. Jeg leyfi mjer að eins að taka það fram, að þar eru tekin til íhugunar og útlistunar ýms hin mikilvæg- ustu atriði kristinnar trúar, þau er hverj- um alvarlega hugsandi manni eru og verða jafnan hið mesta umhugsunarefni. Þau eru útlistuð af meiri lærdómi en nokkurn tima áður á prenti á íslenzku, og þó mjög skilmerkilega og alþýðlega, opt með mikl- um skarpleika og kennimannlegri anda- gipt. Vil jeg taka þar sjerstaklega til dæmis síðustu ritgerðina í árgangnum þeim f fyrra: »Það sem mest er í heimi« fkær- leikurinn], eptir síra Jón Bjarnason. Ann- ars eru allar ritgerðirnar í þeim árgangi gagnmerkilegar: »Gildi gamla testament- isins«; »Eilíf vansæla«; »Kristur og gamla testamentið«, og yfir höfuð mikið vel samd- ar. En greinir síra Jrtns, í öllum árgöng- unum þremur, virðast mjer öllu frumlegar hugsaðar en hinna og einna veigamestar, sem og ekki er nein furða, með þvi að hann er þeirra fjelaga elztur og þroskamest- ur, og meira að segja einhver mestur og merkilegastur kennimaður, er nú eigum vjer. Greinir síra Fr. J. Bergmanns, sem er ritstjóri tímaritsins, lysa einnig skörpum gáfum og brennheitum áhuga; hann er nú og laus orðinn við hina ungæðislegu ó- bilgirni í dómum, sem á þótti brydda hja honum fyrst í stað. Síra Hafsteinn Pjet- ursson ritar einkarljóst og skilmerkilega. Að orðfæri eru greinar sira Steingríms síztar, enda mun hann enga íslenzka skólamennt- un hafa fengið; en jafnast munu þærsamt að búningi við það sem almennast gerist hjá vorum innlendu menntamönnum og að þekkingu framar. Jeg vil að endingu ekki láta ógetið hinna afbragðs-fögru ljóðmæla, eptir síra Valdimar Briem, sem prýða tvo síðari ár- gangana, og eru ymist þýdd eða frum- kveðin (»Kirkjan«, »Prestvígslusöngur«, »Kirkjuklukkan í Farum«). Það er sama snilldarbragð á þeim eins og flestu öðru, er hann lætur eptir sig sjá, og yrkisefnið eptir þvl vel valið. Mjer finnst í einu orði hver íslenzkur maður, sem ann kirkju og kristindómi, hljóta að meta Aldamót mjög mikils og vera höfundum þeirra- stórum þakklátur fyrir þau. Óska jeg þess af heilum hug. að þau haldist við lyði og að þjóð vorri lærist að meta þau svo sein vera ber og hafa þeirra tilætluð not. Sveitaprestur. Valþjófsstaður veittur af konungi 14. f, mán. síra Þórarni Þórarinssyni Mýrdals- þingapresti sarnkvæmt kosningu safnaðanna. Oveitt prestakall. Mýrdalsþing í Vestur- Skaptafellsprótastsdæmi. Sólheima, Dyrhóla Reynis og Hötðabrekkusóknir. Metið 1322 kr. 3 aur. Augl. 15. október. Veitist frá næstu l'ardögum. Hr. docent Jón Helgason stígur í stól- inn í dómkirkjunni á morgun (21. okt.). Fjártaka og fjarskip. Tvo farma er Mr. Franz búinn að senda af stað hjeðan, með gufuskipinu Skierryvore, sem er fram undir 1000 gr. tons, — fyrri farminn að norðan, frá- Borðeyri, með 3,800 fjár, en síðara farminn, 3,200 fjár, lagði skipið af

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.