Ísafold - 08.12.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 08.12.1894, Blaðsíða 1
vKemur lit ýmiat einu sinn -^ða tvisvar í viku. Verð arg minnst 80arka) 4 kr.. erlendis 5 kr. eða lVa doll.; borgist fyrirmiojan júlimán. (erlend- is fyrir fram). ÍSAFOLD. Uppsögn(skrifleg)bundin YÍ6 aramót, ógild nema komin sje til útgefanda fyrir l.októ- berm. Aígroiðslustofa blaÖB- íqs er i Aust.urntrœti 8 XXI. árg. Reykjavik, laugardaginn 8. desember 1894. 79. blað. iÖT Nýir "la skilvisir kaupendur að 22. árg. ÍSAFOLDAR •(1895) fáí kaupbæti 3 Sögusöfn og ritið »Friður sje með yður«, samtals um 700 bls., minnst 4 kr. virði. Enn fremur síðasta fjórðung þéssa árg. (1894), ef borga fyrir fram. Hvenær verður verzlunin frjáls? »Hvenær verður verzlunin frjáls«, spyr hr. Víglundur í »Þ,jóðóIfi«. Þótt grein hans um þetta efni sje afar-löng, virðist þó svar hans upp á spurninguna æði-óljóst. Hjer skulu tekin fram hin helztu merki, •er hann telur sem vott um ófrelsi verzlunar vorrar. 1. sTJmkvartanir manna nm lágt verð á innlendum vörum, en hátt á útlendum«. Sjerhver, semnokkuð þekkir til verzlunar- gangsins hjer á landi, veit mjög vel, að kaupmenn borga innlendar vörur optast með hinu ýtrasta verði. Kaupfjelögin, sem farin eru að myndast, sýna þetta bezt. Hvað snertir hátt verð á útlendum vörum hjá kaupmönnum, • þá mun hver og einn{ sem með sanngirni vill líta á þann mikla kostnað, sem hvllir á hinum útlendu vör- um, ganga úr skugga um, hvort verð á þeim sje opt um skör fram h.já kaupmönn- um, að minnsta kosti í hinum stærri kaup- túnum. 2. íEndiugai leysi sumra vörutegunda, t. a. m. húsaviðar, skipaviðar, fataefnis, skinnavöru, o. fl.«. Það eru nú því nær eingöngu norskir "lausakaupmenn, sem flytja hingað húsavið, en ekki kaupmenn vorir. Það er satt, að :þessi norski viður, sem nú flyzt, er lakari en viður, sem áður fluttist, en líka þeim mun ódýrari. En á ekki allt að vera ó- dýrt nú um stundir? Fataefni, sem flyzt, endist eptir gæðum, og eptir gæðunum fer verðið. Til skipagjörðar eru flutt »valborð«, sænsk, og er það ágætur viður. I mörgum skinnum getur nú, sem fyrri, hjer sem í öllum öörum löndum fundizt gallað skinn. En hvernig þetta getur talizt vottur um ófrjálsa verzlun, er ekki auðvelt að s.já. 3. »Ámæli þau, sem landsmenn fá fyrir verkan og meðferð vöru sinnar«. Þessi ámæli miða til þess, að hvetja landsmenn til að vanda sem bezt vöru sína, og eru ekki enn orðin um skör fram. Því frjálsari, sem verzlanin er, þvi fremur gjörir hún greinarmun á vandaðri og óvandaðri vöru. Einnig þetta atriði sanna kaupfje- lögin bezt. Hr. Víglundur mun varla neitæ, að þau sjeu hinn helzti vottur um frjálsa verzlan, eða að þau sjeu »frjáls verzlan«; en til þeirra leitast bændur við að vanda sem bezt vöru sína. 4. »En bezt af öllu vitna um ófrjálsa verzlan kaupstaðarskuldirnar, og volæðið kringum margar verzlanir«. Þetta er nú gamla vísan um, að það sje kaupmönnum að kenna, að landsmenn sjeu í kaupstaðarskuldum. — Jeg bið um lán í landsbankanum, og fæ það. : Þá er jeg kominn í banka-skuld. Dettur nokkrum í hug, að kenna bankanum um það ? Jeg bið kaupmann um lán og fæ það; við það er jeg kominn í kaupstaðarskuld. Ber að kenna kaupmanninum það? Það er ekki honum að kenna, ef jeg borga það ekki. »Skuldin stafarafþví, hjá kaupmanninum, að allt er svo dýrt hjá honum«, segja sumir. En þeir gleyma því, að lántakandinn veit eða getur fengið að vita verð á sjerhverju, sem hann biður um og fær. ¦ Honum er því engin ráðgáta, hversu há upphæðin er, sem hann fær til láns; gjaldþol sitt hlýtur hann að þekkja sjálfur bezt. Kaupmaður- inn þrýstir engum til að taka lán h já sjer; hann er beðinn um það ; ef að lánið ekki borgast, stendur skuld; er það kaupmann- inum að kenna ? Það er satt, að opt er mikið volæði kringum kaupstaði, og þó er þar optast meiri atvinnu að fá en annarsstaðar. Er þetta af því, að kaupmenn selji nábúum sínum vöruna dýrari en öðrum ? AIls ekki; orsökin getur þá ekki verið önnur en sú, að þeir, sem búa nærri búðinni, eru óvar- kárari með að biðjaumlán, og spila lakar úr efnum sinum en þeir, sem íj'ær búa. 5. Hr. Víglundur talar um »einokun eins kaupmanns, um 18 aura vinnugjald um klukku- stund, og um 18—20 tínia vinnu í sólarhringt. Hjer nærlendis (við höfuðstaðinn) þekkja menn ekkert slíkt, oggetur hver trúað því sem trúa vill. Hjer við Faxaflóa eru borg- aðir 20—30 a. um títnann, eptir því, hver vinnan er, og unnið í 10—11 tíma, með tveggja tíma hlje til máltíða. Aptur mætti koma með clæmi þess, að bænclur hafa heimtað 1 pund af íslenzku smjöri fyrir hverja tunnu af salti, sem þeir skipuðu upp fyrir kaupmenn, og kröfur sumra þeirra við kaupmann fyrir verk og hand- tök hafa ekki borið og bera ekki vott um ófrelsi frá bænda hlið. 0. »Að ýmsar vörutegundir vanti hjá kaup- mönnum, t. a. m. drög undir skip, o. fl.«. Þetta er einmitt merki um frjálaa verzl- an. í einokunartíðinni, svo nefndri, voru kaupmenn skyldir til að hafa þær og þær vörur; þegar verzlunarbandið var leyst, losnuðu þeir við þá skyldu. Ara-plankar, sem kosta 8 kr., og að eins fást úr 2 árar, eru hjer óþekktir; þeir, sem hjer flytjast, kosta 7—77a kr., og úr þeirn' fást 4 árar. 7. »Að kaupmaður með valdi skipar erfiðis- mönnum úr einni slitvinnu í aðra, t. a. m. frá kolaburði að fara að róa út skip!« Erflðismaðurinn hefir þann daginn selt kaupmanninum vinnukrapt sinn fyrir uni- samið verð. Neyðist kaupmaðurinn til að beita »valdi«, sem ekki mun koma fyrir, væri það erfiðismanninum sjálfum að kenna. 8. »Sögn um Norðmann, sem gjörðist 1890«. Það hlaut hver kaupmaður að hafa frelsi til að segja við Norðmanninn : »Jeg kaupi hálfan farm þinn, en með því móti, að þú. svo farir á. annan stað með hinn helming- inn«. Norðmannsins var að ganga að eða frá boðinu. Allt eins hefði einhver bóndi, eða bændur í sameiningu getað sagt hið sama við Norðmanninn til þess, að láta kaupmanninn verða af kaupinu. Sagan sannar ekki ófrelsi, heldur frelsi verzlun- arinnar. 9. »En hyrningarsteinninn í þann múr, sem girða skal f'yrir öll pöntunar-umbrot, er lagður, þar sem með iækkandi sólargangi — lækkar einnig lánssólin á náðarhimninum«. Hjer virðist hr. Víglundur gefa í skyn, að aukið lán hjá kaupmanninum, aukin skuldasúpa sje vegurinn til að greiða mönnum götuna að því, að panta sjer vörur í fjelögunum, og það er það líka, ef ekki þarf að hugsa um að borga kaup- manninum. 10. »Hver fátæklingurinn eptir annan er boðaður inn á náðar-kontór kaupmannsins til þess, að skuldbinda sig til að leggja inn fisk sinn blautan framvegis. — Með þessum kjör- um veitist lán«. Mundi herra Víglundur fús til að lána eignir sínar fátækum mönnum gegn ryrari tryggingu en fiskinum í sjónum, sem fá- tæklingurinn einhvern tíma kann að afla? 11. »BIauttisks-bandinginn þarf að borga eptir jörð sína — hann þarf að borga presti, sýslumanni o. s. frv.« Hann borgar engura þessara, ef hann deyr úr hungri, en frá þessu forðar kaup- maður honum (nema hinn hafi einhver önnur betri ráð, og því leitar hann þá ekki þeirra ?) gegn mjög óvissri tryggingu. Vill sýslumaður, vill jarðareigandi líða fá- tæklinginn um gjald sitt til þeirra gegn sömu tryggingu og hann veitir kaupmann- inum fyrir lífsuppeldi sínu ? Og þó er lífsuppeldi hans skilyrði fyrir, að hann geti borgað sýslumanni, presti o. s. frv, nokkurn eyri. Mundi fátæklingurinn ekki á stundum fara synjandi frá þeim góðu herrum, ef hann færi því á flot við þá? En þótt nú fátæklingurinn hafi lofað kaupmanni að leggja inn til hans sjávar- afla sinn og endi það, þá er þess vert að geta, að sjór er ekki stundaður nema til- tölulega lítinn part ársins. Það er von, þótt fátæklingurinn sje fátæklingur, ef hann er iðjulaus allan hinn tíma ársins;

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.