Ísafold

Dagsetning

Ísafold - 23.03.1901, Blaðsíða 1

Ísafold - 23.03.1901, Blaðsíða 1
Kemur út -ýmist einti sinni eða "tvisv, í viku. Verð árg. (80 ark. minnst) 4 krv erlendis 5 kr. eða l'/a doll.; borgist fyrir miðjan júli (erlendis fyrir fram). 1SAF0LD. Uppsögn (skrifleg) bundin við áramót, ógild nema komin sé til átgefanda fyrir 1. október. Afgreiðslustofa blaðsins er Austurstrœti 8. XXVIII. árg Reykjavik largardaginn 23. marz 190t. 16. blað. I. 0 0. F. 823298'/2- III. Forngripasaf'nið opið mvd. og ld. 11—12 Lanasbókasafft opið hvern virkan dag ki. 12—2 og einni stundu lengur (til kl. 3) md., mvd. og ld. til útlána. Okeypis lækning L spítala.num á þriðjud. og föstud. kl. 11 —1. Okeypis augnlækning á spitalanum fyrsta og þriðja þriðjud. hvers mánaðar kl. 11—1. Ókeypis tannlækning í húsi Jóns Sveins- sonar hjá kirkjunni 1. og 3. mánud. hvers mán. kl. 11—1. Landsbankinn opinn hvern virkan dag kl 11—2. Bankastjórn við kl. 12—1. Utanför landshöfðingja. Landshöfðingi leggur á stað til Kaupmannahafnar í kvöld. Orð leik- ur á því, að hann hafi verið boðaður A fund stjórnarinnar. Vér látum ósagt, hvert erindi hon- um ar ætlað. En víst er um það, að engum íslendingi ætti að geta dulist, hvert eriridi hans æ 11 i að vera. I þessari ferð ætti hann að afla þingi og þjóð afdráttarlausrar og á- reiðanlegrar vitneskju um það, að hverjuœ breytingum á stjórnarskránni stjórn vor er fáanleg til að gauga — annaðhvort færa þinginu hana sjálfur, eða útvega mann, sem hefir sérstakt umboð til að koma með hana, svo hún verði ekki framar rengd. f>ví að með óllu er ósæmilegt, að Ieika þennan skollaleik lengur. Mikill meiri hluti hins nýkjörna þings er áreiðanlega sairningafús. Eéttur helmingur þjóðkjörinna þing- manna vill ganga að tilboði stjórnar- innar, fiestir eins og það hefir legið fyrir þinginu, fáeinir með breytingum, sem stjórnin hefir látið berast út, að ekki skyldi verða málinu að falli. Enginn veit með vissu, hve margir þeir þingmenn eru, sem vilja semja á svipuðum grundvelli og stjórnin hefir boðið, en fara fram á einhverja rýmk- un á stjórnartilboðinu. En skýlaus vissa er fyrir því fengin, að þeir eru nokkurir. Á þá ekki þingið ómótmælanlega heimting á, að því sé gerður kostur á að semja? Er unt, þegar svona stend- ur á, að virða alþingi meira að vett- ugi á annan hátt en þann, að leyna Þ'í, hver breytingaratriði stjórninni þyki aðgengileg? Þá eru ummseli landshöfðingja, stjórnarfulltrúans sjálfs, á síðasta þingi, rétt á undan fullnaðaratkvæða- greiðslunni um stjórnarskrármálið í neðri deild. I þingtíðindunum standa þessi orð effcir hann: »Eg álít eigi vonlaust um, að þær breytingar á stjórnarskránni, sem stjórnin álftur að komiekki í bágavið pólitiskt samband íslands og Dan- merkur, gætu fengist með viðaukum við frumvarp þetta«. Er ekki óhæfa að gera sér í hugar- lund, að önnur eins orð, töluð af manni í slíkri stöðu, á slíkum stað, við slíkt tækifæri, séu markleysa ein? En jafnframt þessum ummælum lét landshöfðingi þess getið, að honum væri ókunnugt um, að hverjum breyt- ingum stjórnin vildi ganga. Er ekki kominn tími til þess, að þeim manni, sem á að semja við þing- ið í sumar fyrir stjórnarinnar hönd, verði nú kunnugt um þetta? Er h'ugsanleg fráleitari stjórnleg ómynd og andhælisskapur en þetta, að full- trúi stjórnarinnar tjái þinginu, að umbjóðandi hans muni vilja semja, en — geti ekkert um það sagt, í hverja átt þeir samningar eigi að ganga? Vér göngum að því vísu, að 1 a n d s- h ö f ð i n g j a mundi ljúft að Ieggja alt kapp á að hrinda nú málinu f við- unanlegt horf. í því efni skírskotum vér til ummæla hans á síðasta þingi. |>á komst hann meðal annars svo að orði, sem nu skal. greina, og orðrétt er tekið upp úr þingtíðindunum: ¦>Eg hefi alt af, síðan eg fór að hafa afskifti af þingmálum, fundið til þess, hve nauðsynlegt það vœri, að vér fengj- um sérstákan ráðgjafa, er mætti á al- þingi. Reyndar eru það fleiri atriði, sem eg mundi telja œskilegt, að breytt yrði í stjórnarfarinu, svo sem það, að ráðgjafi íslands œtti ekki setu í ríkis- ráðinu. En eftir að fengin er vitneskja um það, að ekki er fram á slikt far- andi nú, þá er ekki heldur til neins að vera að reyna það, heldur halda sér að eins við, að reyna að fá það, sem unt er og mestu varðar: sérstakan íslands- ráðgjafa. Það er vant að vera svo fyr- ir 'öllum skynsamlega hugsandi mönn- um, að þegar þeir geta ekki fengið alt, sem þeir óska, en þó nokkuð, þá taka þeir heldur hið minna en ekki neitt. Það eru helzt b'örn, sem fara svo að, að þegar þeim er neitað um eitihvað, sem þau vilja fá, en boðið annað i staðinn, þá segja þau: Fái eg ekki það, sem eg bað um, þá vil eg ekki neitt; og fara svo burt með fýlu. Það er til íslenzkur málsháttur, sem segir, að betri sé hálfur hleifur en enginn, og er það óefað praktiskt að hafa hann fyrir augum i þessu máli eins og 'öðr- um..... Eg vil, áður en eg sezt niður, taka eitt atriði fram. Það hefir borist utan að mér, að eg sé með sjálfum mér frv. þessu mótfallinn, og það hafa komið fram aðdróttanir að mér bœði munn- lega og á prenti um það, að eg rói að því 'óllum árum, að málið komist ekki fram. Eg skal nota þetta tækifœri til að lýsa yfir þvi, að allar slíkar getsak- ir og aðdróttanir eru ástœðulausar og tilhœfulausar. Eg veit heldur ekki, hvað tnér ætti að ganga til að vera máli þessu mótfallinn, því að máske hefir enginn fremur en eg haft tœki- fœri til að finna til þess, hversu óhag- kvœmt hið núverandi stjórnarfyrir- komulag er einmitt i því atriði, sem hér i frumv. er gjört ráð fyrir að laga*. Vér höfum aldrei gert ráð fyrir slíkri tvöfeldni Bem þeirri, að landshöfðingi hafi 1 þetta skifti talað þvert um hug sér. En öllum íslendingum er kunnugt, að a ð r i r hafa gert það. Stjórnar- bótarfjendur hafa opinberlega fullyrt, Biðjið ætíð um OTTO M0NSTBDS DANSKA SMJ0RLIKI, sem er alveg eins notadrjúgt og bragðgott eins og smjör. Verksmiðjan er hin elzta og stærsta í Danmörku, og býr ti] óefað hina beztu vöru og ódýrustu í samanburði við gæðin. Fæst hjá kaupmönnunum. l hefir til só'lu mikið af ís, ísvarinni síld og rjúpum. að svo hafi verið. Sumir stjórnarbót- arvinir hafa tekið í sama strenginn bæði fyr og síðar. Nú hlýtur landshöfðingi að hafa tækifæri til að færa órækar sannanir fyrir þeirri staðhæfing sinni, »að allar slíkar getsakir og aðdróttanir eru á- stæðulausar og tilhæfulausan. Og meira að segja: mörgum mun virðast, að virðing sjálfs hans sé f veði, ef hann lætur það tækifæri ónotað. Eftir ummælum sjálfs hans hlýtur honum að vera áhugamál að hrinda málinu áfram. Láti hann þess ófreist- að, verður maður, hvort sem ljúft er eða leitt, að ætla, að hann hafi verið að draga sfðasta alþingi á tálar. En beiti hann sér við stjórnina af fremsta megni, og hún haldi áfram sama feluleiknum, sem að undanförnu, þá er þar með fengin sónnun fyrirþví að hún traðkar óhikað tillógum hans í aðalmáli þings og þjóðar, og það í máli, sem hann hefir tjáð sig stjórn- inni samdóma um. Og sú sönnun yrði alt of áþreifanleg fyrir sæmd lands- höfðingjaembættisins — að vér ekki nefnum þann skrípaleik, sem með þingið yrði leikinn, ef fulltrúi sjálfrar stjórnarinnar gæti enn ekki sagt því, fram a hvað það megi fara. • m»m ¦ Skipakvíin. í grein, sem eg skrifaði um daginn um fyrirhugaða skipakvf, bar eg lítils háttar blak af tveim mönnum, þeim kaupmönnunum Th. Thorstein- Bon og Geir Zoéga í Eeykjavík, sem mér þótti verða fyrir hörðum dómi hjá bankastjóra Tr. Gunnarssyni; en fjarri var það mór að vilja gera hon- um ilt í skapi. Hann svarar nú í pjóðólfi 15. þ. m. og er engu vægari f dómi um þessa menn. pað var að vísu ekki við því að búast, að eg gæti breytt skoðun hans. Eg vil ekki heldur gera frekari tilraunir til þess, að því er það atriði í grein hans snertir. Bankastjórinn gerir G. Z. kaup- mann að »átrúnaðargoði«, og veitir honum þannig þá tign, sem mér þyk- ir ekki ólíklegt, að honum sjálfum þyki »allri tign æðri«. En um Ieið segir hann, að G. Z. hafi barist með hnúum og hnjám móti því, a ð rek- netafélagið væri stofnað, a ð íshúsið væri reist, og að þilskipafélagi væri komið á fót. Er þetta rétt? Mis- minnir mig það, að G. Z. væri einn þeirra, sem með þeim fyrsfcu gekk í reknetafélagið, eða varð með óðrum til að stofna það? Heyrt hefi eg, að hann hafi von bráðara gengið úr því aftur; og geta sumir til, að hann hafi ekki verið ánægður með sumt í stjórn þess. Móti fshúsinu hefi eg ekki heyrt að hann hafi barist; en það veit eg, að hann reisti sjálfur íshús, og úr því að það var fyrirætlun hans, að eiga íshús sjálfur, var eðlilegt, að hann vildi ekki leggja fé f annarra íshús. Um framkomu hans, þegar þilskipa- ábyrgðarfélagið var stofnað, er mér nokkuð kunnugt, með því að við vorum báðir meðal þeirra, sem sett- um það félag á laggirnar með banka- stjóranom. f>að er ekki rétt að segja, að hann bafi barist með hnuum og hnjám naóti stofnun þess. G. Z. er hygginn maður, og vakti athygli á ýmsum örðugleikum; það var enginn bagi að því; en loks gekk hann sjálf- ur í félagið og sýndi með því, að hann vildi heldur sfcyðja það en fella. Eg get því ekki talið rétt, að segja, að hr. G. Z. hafi barist á móti þessum fyrirtækjum með hnúum og hnjám; enda játu-n við allir, að þetta eru framfaramál. Maður getur farið svo hart áfram, að manni sýnist allir aðr- ir þjóta aftur á bak. Eg get þess til, að þetta um Geirgamla hafi baraver- ið missýning; hann hefir í raun réttri þokast áfram, gamli maðurinn, en líklega farið nokkuð hægra en sumir aðrir. Um konsúl Th. Torsteinson hafði eg sagt það, að hann væri fyrsti hvatamaður þess, að farið var að hugsa um vátrygging sjómanna. Menn vissu hér alment ekki betur. En svo kemur það upp úr kafinu, og er hægt að »dókúmentera« það með »kopíubók« bankastjórans, að einmitt h a n n var sá fyrsfci, sem hugsaði um það mál, með því að kopíubókin sýnir það og sannar, að hann hefir skrifað Færey- ingum um það mál, áður en Th. bar það upp hér í Eeykjavík. Banka- stjórinn lætur svo orð liggja að þvf, aðTh. Th. hafiætlað að hnupla þessari ágætu hugmynd frá sér. Eftir þessa frásögu um »kópíubókina« vil eg ekkert um það segja, hvor þess- ara manna á heiðurinn fyrir að hafa verið »fyrsti frumkvöðulU. En eitt verð eg að segja, og segi vini mínum bankastjóranum það satt: það er ekki ásetningur minn »að skreyta vini mína með hans fjöðrum*. |>að er ekkí fyrir það — langaði mig til að skreyta einhvern kunningja minn með fallegri f jöður af öðrum, þá gripi eg líklega til einhverrar af skrautfjöðrum banka- stjórans; hann á svo mikið af þeim. En að því er Th. Th. snertir, þá gat