Ísafold - 24.01.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 24.01.1912, Blaðsíða 1
Kemui nt fcvisvar viku. Ver6 arg. (80 arkit minst) 4 kr. erlonrtiR p ki efa 1'/» dollar; borgist íyrir mlfvjnri jnlí {er!en>li«i fyrir tram). ÍSAFOLD TSvvmögn (shrifieí) bundin vib aramót, si óeUÆ nema komln aé til útgefanda. '.fyrir 1. oirt. i>j aftapandi nkuldlauii TÍ6 DlaMo Afg.-aiBsla: AnstursíTKtí 8, XXXIX. árg. Beykjavík 24. jan. 1912. 4. tölnblað I. O. O. F. 931269 Bóknsaín Alþ. lestrarlól. Pósthússtr. 14 5—9. ÞjðomenjasafniTi opio a sd., þrd. og fmd. Iá-S! Islandsbanki opinn 10—2'lt og hl\t—1. K.. P. D. M. Loatrar- oe; skrifstofa frá 8 arcl. til 10 sod. Alm. fucdir fil. og sd. 8 >/» slOdeglg. Landakotskirkjá. Gu&sbj. B og 8 á helgum Landakotsspitali f. sjúkravitj. 10»/«—12 og 4—B Landsbankinn 11-2»/«, 6>/»-6>/». Bankastj. vio 12-ií LandBbókasafn 12-3 og 6—8. Útlán 1—3 Landsbúnaoarfélagsskrifstofan opiu trá 12—2 Landsféhiroir 10—2 og ð—ö. Landsskjalasafnio a þrd. fmd. og ld. 12—1 Landsiminn opinn virka daga 8 ard. — » siod. helga daga 8—11 og 4—ti. Lœkning ok. I Þingholtsstrœti 23 þriöjd. og föstd. 12-1 Náttúrugripanafn oplo 1')»—2'/a a sunnudögum Ókeypis eyrna-, nef- og hAIslækning Pðsthús- stræti 14 A íimtud. 2—3. Ókeypis augnlækning 1 Lækjargötu 2 miðviku- daga 2-8. Stjórnarraosskrifstofurnar opnai 10—4 daglega. Sýning gripa Jóns Sigurossonar i Safnahúsiuu opin kl. 12—2 hvern dag. Tannlækning ók. Pósth.str. 14 B mánud. 11—12 Vífilsstaoahælio. Heimsóknartimi 12—1. Faxaflóaguftbáturinn Jngólfar' fer til Borgarness og Akraness 27. janúar. Danir og stjónnmál vor. Eftir Einar Hjörleifsson. I Danir og ráðherrann. Danir eru farnir að gera sér títt um mál vor. Svo núkið er farið að því að kveða, að eg gæti trúað því, að jafnvel þeim íslendingum, sem mest kapp vilja leggja á vináttu við Dani, þyki nóg um. Hitt tel eg ekkert vafamál, hvernig allur þorri íslenzkrar þjóðar lítur á þau afskifti, þegar menn hafa gert sér þau ljós að fullu. Nú er meðal annars svo langt komið, að sumir Danir telja siq eiga að ráða því, hver eigi að vera ráð- herra vor. Ef nokkuð hefir verið taiið áreið- anlegt og óhagganlegt í hinu nýja stjórnarfyrirkomulagi voru, þá er það óneitanlega það, að vér íslendingar eigum að ráða þvi, hver stjórni oss úr ráðherrasætinu. ðllum virðist hafa komið saman um, að það væri afleið- ing af breytingunni frá 1903. Með- al annars lét konungur það ótvíræð- lega uppi í ríkisráðinu 24. maí I905 í heillaósk sinni til Alþingis. Og millilandanefndin frá 1908 telur í athugasemdum sínum við Uppkastið »skipun ráðherrac með þeim málum sem ísland hafi nú »full og óskert umráð* yfir. Svo að það er alveg nýtt, að Danir láta nú í ljösi til- hneiging til að ráða þessu máli. Afdráttarlausast kemur þessi til- hneiging fram í blaðinu Riqet 12. des. síðastl. Það hefir vakið þeim mun meiri eftirtekt, sem sagt er, að blaðið sé nátengt núverandi stjórn Dana. Blaðið krefst þess beinlínis, að konungur láti hr. Kristján Jónsson fara frá völdum. Aðalástæðurnar eru tvær. Önnur er sú, að hann sé með þeirri stjórnarskrárbreytingu síðasta þings að nema burt ákvæðið um flutning mála vorra í ríkisráðinu. Með því sé hafin barátta við Dani, og fyrir þá sök megi hann ekki halda áfram sem ráðherra. Og jafnvel þótt til þess kunni að vera stofnað af sumum, að hr. Kr. J. haldi þessari breytingu fram á næsta þingi að eins til málamynda, en skuld- bindi sig jafnframt til þess að gera þetta deiluatriði að engu með því að láta stjórnarskrárfrumvarpið stranda á öðrum atriðum, þá megi Danir með engu móti láta tælast til þess að lofa núverandi ráðherra að vera við völd- in áfram. Hin ástæðan ei sú, að hvorki kon- ungur né Danir geti borið fult traust til hans, þar sem hann hafi ekki 4 undan kosningunum skýrt íslenzkum kjósendum frá því, að konungur ætli að synja stjórnarskrárfrumvarpinu stað- festingar, eins og það sé nú úr garði gert. Ekki finst blaðinu emgöngu, að Danir eigi að ráða þvi, að ráðherra vor sé látinn fara frá, heldur líka, hvenœr hann eigi að fara. Það krefst þess, að það verði sem allra bráðast. Sumpart vegna þess, að hann megi ekki með nokkuru móti hafa vald til þess að skipa konungkjörna menn, sem verði með breytingunni um rik- isráðið. Sumpart vegna þess, að það sé óhentugt, að ráðherraskiftin séu dreg- in til þings, svo að hin nýja stjórn fái ekki tíma til þess að undirbúa málin, og sá siður megi ekki með nokkuru móti fá festu, að ráóherra- efni sé kosið á Alþingi, og konungi sent símskeyti um atkvæðagreiðsluna, Danir eiga sýnilega, eftir blaðsins skoðun, að vera betur færir um að benda konungi á íslenzk ráðherraefni en Alþingi. Og að lokum vegna þess, að komi ekki tafarlaust nýr riðherra, þá kunni þeir íslendingar að fá tíma til að taka höndum saman, sem vilja deila við D.ini. »Glögt er það enn, hvað þeir vilja«, var einu sinni kveðið. Og er það ekki dálítið broslegt, að þessi grein skuli koma út í þvi blaði, sem sagt er að standi danskri stjórn næst, alveg um sama leyti, sem þeir dr. Knud Berlin og fyrverandi yfir- ráðherra J. C. Christensen eru að Iýsa yfir því, annar í Tilskueren, hinn i blaði sínu Tiden, að engum dönsk- um manni komi til hugar að svifta Islendinga neinu stjórnmálafrelsi, eða skifta sér minstu vitund af sérmálum þeirra ? Sjálfsagt er að geta þess, að eitt danskt blað hefir mótmælt þessari grein hins danska stjórnarblaðs. Það er Politiken. Það blað heldur því fram afdráttar- laust, að það sé íslenzkt, en ekki danskt þingræði, sem eigi að útkljá ráðherraskifti á íslandi. Það neitar því, að hér sé nokkurt tilefni til af- skifta af Dana hálfu. Blaðið trúir þeim áburði á hr. Kr. J., sem Riqet og J. C. Christensen hafa verið með, að konungur hafi til- kynt honum í sumar, að stjómar- skránni yrði synjað staðfestingar með ríkisráðsbreytingunni, og Kr. J. hafi leynt kjósendur því. Eg trúi því ekki. Eg sé enga ástæðu til þess að trúa J. C. Christensen betur í þessu efni en Kristjáni Jónssyni. Hvorug- ur hefir sannað sitt mál, sem eftir atvikum er ekki heldur von. En eg heyrði Kr. J. tala um þetta efni á öllum Borgarfjarðar-fundunum. Ef Christensen fer með rétt mál, hefir Kr. J. gert meira en að leyna kjós- endur hinu sanna. Hann hefir þá beinlínis farið með rangt og ósatt mál. Hann tók það hvarvetna fram, að konungur hefði ekki talað um stað- festingarsynjun. Og hann lét það jafnframt uppi, að hann byggist ekki við öðru en að stjórnarskráin yrði staðfest, ef aukaþingið samþykti hana óbreytta. Eg trúi því ekki, að Kr. J. hefði leyft sér að tala þann veg, ef þeir hefðu rétt að mæla, sem bera sakir á hann í þessu efni. Það væri sá ódrengskapur, bæði við konung og þjóðina, sem eg ætla ekki Kristjáni Jónssyni, og engum manni að óreyndu. Og eg mun síðar reyna að gera grein þess, hve óliklegt • það er, að kon- ungur hafi látið það uppi við ráð- herra vorn, sem Christensen fullyrðir og Kr. J. þvertekur fyrir. En þó að Politiken trúi þeSsu á Kr. J., þá neitar hún því, að það komi Dönum nokkuð við. Hann eigi að bera ábyrgð á því fyrir ís- lenzkum kjósendum og Alþingi, en ekki fyrir Dönum. Hafi menn á ís- landi traust á ráðherra, sem haldi leyndri merkilegri stjórnmála-vitneskju, þá komi það íslendingum einum við, alveg eins og það komi Dönum ein- um við, hvað þeir geri við þann danskan ráðherra, sem hagi sér svo. Og alveg eins telur blaðið það ekki vera tilefni til neinna afskifta af Dana hálfu, þó að islenzkur ráðherra sé meðmæltur einhverju tilteknu skipu- lagi á sambandi íslands og Danmerk- ur, svo framarlega sem ráðhenann hafi ekki, i samvinnu við Alþingi eða einn síns liðs, breytt á móti lögum ríkisins. Eins og menn sji, eru Danir þá ekki sammála um petta. Blaðið, sem að sögn stendur næst núverandi stjórn Dana, vill, að Danir seilist svo langt inn á sérmálasvið vort, að þeir ráði ráðherraskiftum hér á landi. En það mætir andmælum frá jafn-mikilsmetnu blaði eins og Politiken. Það ræður og að líkindum, að slík afskifti af málum vorum mundu ekki auka vináttuþelið hér á landi til Dana. Óhætt mun að fullyrða, að allir ís- lendingar, hvar sem þeir skipa sér í stjórnmálabaráttunni, líti svo á, sem þau væru ótilhlýðileg og óhæfa. En þó að Danir séu ekki sammála um það að svifta oss réttinum til þess að ráða stjórn vorri, eins og aðrar þingfrjálsar þjóðir gera, þá virð- ast þeir, því miður, líta svo á flestir, að þeir eigi að sjá um það, að stjórn- arskrá vor fái ekki konungs-staðfest- ingu, ef hún verður samþykt óbreytt frá næsta þingi. Um það mikilsverða mál ætla eg að segja nokkur orð næst. Bardaga-aðferðin við Eyrarsund. Það er sízt ný bóla, að hallað sé niáli vor íslendinga í dönskum blöð- um. Einkum hafa Sjálfstæðismenn orðið fyrir því, af því að þeir hafa haldið réttarkröfum landsins hátt á lofti. Upp á síðkastið hefir ríkisráðsatriðið verið rætt mjög mikið í dönskum blöðum, en það er segin saga, að flest af því, sem um það mál greinir í blöðunum er meira og minna rang- fært — og hitt er reqla, að eigi fást rangfærslurnar leiðréttar. Nýtt dæmi um það kom nýlega fyrir i Khöfn. Um það er ísafold skifað þaðan 6. jan.: Hr. ritstjóri ísafoldar! í »Berlingske Tidende* 7. desbr. (kvöldblaðinu) stóð grein um ráðherra íslands og ríkisráðið. Þar stendur meðal margs annars, að »en Mængde ansete islandske Politikere deler stadig den Opfattelse<, at »Islands Minister skal deltage 1 Statsraadeu. Eg þyk- ist vita, að þér hafið lesið grein þessa og hafið »Berlingske Tidende* við hendina, svo eg þarf eigi að tilfæra meira lir henni. Þegar grein þessi kom út, sendi síra Hafsteinn Péturs- son »Berlingske Tidende* stuttorða leiðrétting, en það fór eins og vant er. Blaðið vill ekki taka neití um þetta mál, sem er íslandi í vil. Hið sama má víst segja um önnur blöð hér í Danmörku. ísland er hér al- gerlega varnarlaust í öllu, sem snertir stjórnmál. Það verður að sitja með það, sem Danir skrifa um það. En þetta hefir og aðrar afleiðingar. Danir sjá um, að greinar sínar um ísland, sem þeir upphaflega skrifa í dönsk blöð, komi að efninu til fram í útlendum blöðum (þýzkum, frönsk- 1 *— L Minnisvarði yflr Björnson. Norskur myndhöggvari, Munthe Svendsen að nafni, hefir höggið út í heilum steini minnisvarða, sem hér birtist mynd af, yfir Björnsljerne Björnson. Myndin er á sýningu sem stendur í Kristjaníu og vekur mikla athygli. Sýnir hún hvernig Björnson fæðist út úr fjöllunum. Oata í Delhi hinum nýja höfuðstað Vestur-índlands, sem á að koma i stað Kal- kutta samkvæmt úr- skurði Georgs Engla- konungs á krýningar- för hans eystra, svo sem áður er getið hér i blaðinu. Delhi var í fornöld höfuðborg í ríki stór- mogúlans og skiftu íbú- ar þá miljónum. Frá þeim timum stendur enn musteri mikið og fagurt. Nú eru íbúar Delhi 200,000. um, enskum). Þannig stendur á þess- um smágreinum um íslenzk stjórn- mál í þýzkum, frakkneskum og ensk- um blöðum, sem við og við koma í ljós. Síðan þýða Danir þessar smá- greinar aftur á dönsku eftir dtlendu blöðunum, prenta þær í blöðum sín- um og segja, að þetta sé álit Þjóð- verja, Frakka og Englendinga um sam- band íslands og Danmerkur. Að síð- ustu eru þessar greinar liklega þýdd- ar á íslenzku og koma i íslenzk blöð, og íslendingar gá eigi að því, að þess- konar greinar í þýzkum, enskum og frönskum blöðum eru danskar að upp- runa. Eg þarf eigi að fjölyrða þetta við yður, þér hafið sjálfsagt fyrir löngu veitt þessu máli eftirtekt. — Leiðréttingm frá síra H. P., sem Berlingur neitaði að birta var á þessa leið í ísl. þýðingu: íslandsráðherra og ríkisraðið. í Berlingi 7. des. birtist grein um Islsndsráðherra og ríkisráðið. I'essi grein, sem er bygð á skírskotun til nokknrra orða í blaðinu Tiden er villandi fyrir danska lesendur og skýrir eigi fullkomlega rétt frá málinu. I'aö er rétt, að íslendingar hafs samþykt, ao islenzki ráðherrann skuii bera upp fyrir konungi í ríkisráðinu lög og uiikilvægar stjórnarráðstafanir, en þessi samþykt var á sínum tima gerð fyrir þvingnn páverandi íslandsráðherra (Alberti). Árið 1902 lagði Alberti fyrir þingið frv. til laga nm breyt- ingar & stj.skr. frá. 5. jan. 1874. í þessu frumvarpi var sett fyrsta sinni ákvæðið um að islenzki ráðherrann skyldi eiga sæti i rikisráðinu, ákvæði, sem enginn islenzkur stjórnmálamaður, hvorki dr. Valtýr (Juð- mundsson né mótstöðumenn hans höfðu stungið upp á. Þessu frumvarpi fylgdi sú krafa frá Alberti, að alþingi, þótt löggjaf- arvald hafi, mætti ekki gera 4 frv. nokkura breytingu, heldur samþykkja það óbreytt. Þess vegna sau þingmenn ekki annað ráð vænna en að samþykkja frumvarpið nærri orðrétt, eins og það var lagt fyrir af Al- berti. þótt þingmennirnir væru þvi and- vipir, að ráðherrann sæti i rikisráðinu. íslendingar töldu hægðarleik vera að ná þessu ákvæði út úr stjórnarskránni aftur, Pá var oigi lögð nein úrslitaaherzla a þetta ákvæði af Dana hálfu. líillilandanefndin frá 1907 segir og í nefndarálitinu bls. XV— XVI, að ísland skuli ráða því óskorað, hvernig málin séu borin undir konung og hvernig islenzkir ráðberrar séu skipaðir . Þessi tvö atriði heyra vitaskuld saman. Islandsraðherra ritar, eins og nú standa sakir, nafn sitt undir skipunarbréf sitt, áður en hann fer að taka þatt i rikisráðsfund- um. Það er mjög mikilsverð stjórnarrað- stöfnn, sem þar er gerð utan rikisraðsins. Af þessu mega menn sjá, að íslenzki rað- herrann þarf alls eigi að sitja í ríkisráðínu, og að ákvæðið þar af leiðandi má veí missa sig úr stjórnarskranni. Árið 1911 samþykti þingið frumvarp um breytingar á stjórnarskránni. I þessu endur- skoðunarfrv. var slept ákveðinu um setu ÍBlandsráðherra i rikisráðinu. Um það voru allír þingmenn á einu máli. Sama varð uppi a tening við kosningar haustið 1911. ÖU þingmannsefni voru einhuga i rikisráðsatriðinu. Því má segja með vissu að tslendingar eru i þessu mali algerlega sammála. ttreininni i Tiden, sem í sér geymir m. «. ósannaðar ásakanir i garð íslandsráðherr- ans, sem nú er, er mikil nauðsyn á að svara, en það svar verður, eftir eðli málsins, að koma frá Islandsráðherra sjálfum. 15. des. 1911. H. P. Berlinqske Tidende hafa orð á sér meðal Dana fyrir að vera áreiðanlegt blað og samvizkusamt. Þá leiðréttingu þarf við þá skoðun að gera, að samvizkusemin og áreið- anleikinn nær ekki til afskifta blaðsins af islenzkum málum.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.