Ísafold - 27.04.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 27.04.1912, Blaðsíða 1
Kara'U út fevisvar 1 vifeu. Verft arg. (80 arkir minst) l kr. erlendxs 6 ki. eBa 1'/« dollar; borgist. fyrir roiojsrj júll ferle«'lis fyrír íra.m). rjJH'sOgn (ukriflefii hujjdir VIO li'amót ai 4(fll4 niMrm k^raiti *» tíl ttgel ntia •f /rir 1, oirt. «g »»*pwi' i #fe nj (H-nr n» M**ttt AfsrniHíSn Auíí^ r *--¦•'• ' XXXIX. árg. Reykjavík 27. apríl 1012 27. tölublaft l. O. O. P. 932649 Alþýoufél.bókasafn Pósthússtr. 14 kl. 6—8. Augnlækning ókeypis i Lækjarg. 2 mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12-8 og 5-7 Eyrna-,nef-og hillslækn. ók. P6sth.str.HA fld.2—8 íslandsbanki opinn 10—2 »/• og 5»/«—7. K.F.U.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd,—10 sod. Alm. fnndir fid. og sd. 8»/« sifldogis. Landakotskirkja. öuosþj. 8 og 8 á helgum Landakotsspitali f. s.júkravitj. 10»/s—12 og 1—5 Landsbankinn 11-2 >/i, 5'/a-6»/i. Bankastj. vi» 12-2 Landsbðkasafn 12—8 og 5—S. Útlan 1—3 Landsbúnaöarfélagsskrifstofan opin tra 12—2 .Dandsféhiroir 10—2 og 5—8. Landsskjalasaínio hvern virkan dag 12—2 Landsiminn opinn daglangt [8—9] virka daga helaa daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis í>ingh.8tr. 23 þd. og fsd. 12—1 Nattúrugripasafn opio lt/i—2>/« á sunnudögum Stjórnarraosskrifstofurnar opnar 10—4 daglega. Talsimi Reykjavíkur (Pósth. 3) opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Pósth.sta. 14B md. 11—12 Vifilsstaoahælif). Heimsóknartimi 12—1. Þjóðmenjasafnio opio á sd., þrd. og fmd. 12—2 Kvenréttindabaráttan á Englandi. íslenzkar og enskar konur. Þegar sérstaklega er litið til atferlis íslenzkra og enskra kvenna í viðleitn- inni við að ná í einna dýrmætustu borgarlegu réttindin, kosningarréttinn til löggjafarþingsins, verður naumast heimfærður til þeirra málshátturinn, að margt sé líkt með skyldum. Um 14 þúsundir islenzkra kvenna höfðu sent alþingi áskoranir um að veita konum jafnrétti við karlmenn í þessu efni. Síðasta þing tók þessa kröfu þeirra til greina í stjórnarskrár- breytingunum. Síðan hafa konurnar ekki hrært legg eða lið til þess að styðja kröfur sinar, og ekki lokið upp á sér munnunum. Þær hafa ekki, eða sama sem ekki, ritað nokkura grein um mál sitt í þau biöð, sem þjóðin les. Þær hafa ekki haldið nokkurn almennan fund. Þær höfðu janvel ekki rænu á því, að fá nokkurt þing- mannsefni spurt á undan síðustu kosn- ingum um afstöðu sína til málsins, svö að kunnugt sé. Og fyrir þetta sinnuleysi þeirra, sem nú er með öllu einstætt í heiminum, eru víst allmiklar líkur þess, að þær missi að miklu eða öliu leyti af þeim réttindum, sem síð- asta þmg, þrátt fyrir töluverðan and- róður, vildi veita þeim með stjórnar- skrárbreyting sinni. Enskum kvenréttindakonum hefir farist alt annan veg. Þær hafa barist af alefli — og sumar þeirra svo ósleiti- lega, að þær hafa setið áður í fangels- um og sitja nú í betruuarhúsi fyrir baráttuna. En þrátt fyrir allan vask- leikinn hafa þær nú um stund beðið ósigur. Hvernig á ósigrinum stendur. Ósigurinn, sem kvenréttindin biðu í neðri málsstofu brezka þingsins 25. febr. síðastl., virðist hafa valdið tölu- verðri undrun. Um 25 ár hefir meiri hlutinn í þeirri málstofu talið sig með kosningarrétti kvenna. Sjö sinnum hefir frumvarp um það mál verið samþykt þar, og ekkert frumvarp um kosningarrétt kvenna hefir nokkuru sinni verið felt þar. A þinginu í fyrra áttu sömu þingmenn sæti eins og nú. Og á þinginu í fyrra var nákvæmlega sama frumvarpið sem það, er nií var felt, samþykt með 167 atkv. um fram. Og nú var fastlega við því búist af mörg- um, að málið næði fram að ganga. Orsakir ósigursins virðast vera marg- ar og sumar nokkuð flóknar. Eg skal drepa á þrjár. Ein þeirra er sú, að ýmsum kven- réttindavinum var meinilla við frum- varpið fyrir það, að þeim þótti kon- ur í hinum fátækara hluta þjóðarinnar gerðar alt of afskiftar, og að þar af leiðandi mundi sá kjósenda-viðauki, sem i vændum væri samkvæmt frum- varpinu, að langmestu leyti verða í- haldsmönnum og höfðingjaflokknum stuðningur. Svo var, til dæmis að f* taka, um einhvern atkvæðamesta lýðforingjann á þinginu, fjármálaráð- herrann Lloyd George. Við þennan agnua kannast allir. En flestir kven- réttindavimr, karlar og konur, vildu samt ganga að frumvarpinu, af þvi að það var vitanlegt, að lengra yrði ekki komist, eins og þingið er nú skipað, en að hinu leytinu svo mikils vert að fá því komið inn í löggjöfina, að það eitt, að vera kona, svifti menn ekki borgaralegum réttindnm. Onnur orsökin var sú, að andstæð- ingar frumvarpsins höfðu þetta skiftið safnað liði miklu betur enn í fyrra. Þá var fyrirsjáanlegt, að frumvarpið yrði ekki að lögum, þó að það væri samþykt við aðra umræðu. Nii mátti ganga að því vísu, að það yrði af- greitt sem lög, ef það kæmist svo langt. Lang flestir andstæðingar frum- varpsins komu á þingfundinn og greiddu atkvæði. En af hinum vant- aði fjölda marga af ýmsum orsökum, þar á meðal marga þingmenn úr verk- mannaflokknum, sem urðu að vera dti í kjördæmum sínum vegna verk- fallsins. írsku heimastjórnarmennirnir hafa hingað tíl verið um það bil jafn- skiftir með og móti konunum; en nú var það gert að flokksmáli með þeim að greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Þrátt fyrir þessi úrslit er fullyrt, að einlægir fylgismenn kvenréttindanna séu í raun og veru í meiri hluta i neðri málstofu þingsins. Nokkuru munu og hafa valdið um úrslitin óspektir þær, sem konur gerðu í Lundiinaborg skömmu á undan at- kvæðagreiðslunni, eins og skýrt hefir verið frá hér í blöðunum. Þær gáfu mótspyrnunni byr undir báða vængi hér og þar um landið, og þær hafa sjálfsagt haft áhrif á hugi sumra þing- manna, gáfu þeim að minsta kosti til- efni til þess að bregðast málinu, þeg- ar á átti að herða, sem ekki höfðu verið með því áður af sannfæringu, heldur í þvi eina skyni að fá aðstoð kvenna til þess að ná kosnmgu. Og þeir þingmenn eru taldir vera allmargir. Enn er ekki með öllu fyrir það girt, að málið nái fram að ganga á þessu þingi. Stjórnin hefir lofað að leggja fyrir það frumvarp til kosning- arlaga. Verði það gert, hefst barátt- an að sjálfsögðu aftur. Og eins og áður er sagt, telja kvenréttindamenn sig vera í meiri hluta í neðri mál- stofunni. Verkmenn og kvenrettindin. Merkilegt og aðdáanlegt er það, hve öruggur verkalýðurinn hefir reynst í þessu máli. Hann hélt allsherjarþing í Birmingham i síðastl. janúarmánuði, og þar var meðal annars til umræðu kosningalagafrumvarp það, sem vænt- rtnlegt er frá stjórninm. Búist er við, að öllum fulltíða karlmönnum verði með því veittur kosningaréttur. Sú breyting mundiverða verkmannalýðn- um langmest til eflingar. Þar á móti mundi kvenréttindafrumvarp það sem íyrir þinginu lá, efla mest íhaldsflokk- inn, eins og eg sagði áður, ef það tað yrði að lögum. Samt samþykti verkmannaþingið með miklum atkvæða- mun, að skora á fulltrúa sina á lög- gjafarþinginu að greiða atkvæði gegn kosningarlagafrumvarpinu, svo fram- arlega sem konum yrði synjað um kosningarréttinn. Svo rík reyndist jafnréttis og réttlætishugmyndin hjá þessum fulltrúum fátæklinganna — full- trúum þeirra manna, sem líklegast hafa mesta þörf áliðsaukaá löggjafarþinginu. Ospektir kvenna Frá þeim hefir töluvert verið skýrt hér í blöðunum, og eg skal ekki fjöl- yrða um þær. Að eins skal á það bent, að því fer mjög fjarri, að allar kvenréttarkonur Englands séu þeim sinnandi. Tvö kvenfélög halda mál- inu uppi, öðrum fremur, og það er minna félagið, sem vill beita óspekt- um. meðan málið vinnur ekki sigur. I þvi eru, meðal annarra, sumar af hin- um mentuðustu og gáfuðustu konum Englands, og aðalforinginn er ungfrú Christabel Pankhurst, sem þegar er orðin heimsfræg. Hitt félagið er ekki lakara skipað, og í því eru um 30 þús. konur. Þær vilja ekki beita óspektum — ekki fyrir þá sök, að því er virðist, að þær telji það atferli i sjálfu sér rangt, heldur vegna þess, að það muni fremur spilla fyrir mál- inu en bæta. Fyrir rdðubrotin hafa 250 konur verið hneptar í fangelsi, og þar af 80 settar i betrunarhússvinnu. Hvernig refsingarnar mælast fyrir. Mjög misjafnir dómar eru um þess- ar refsingar á Englandi. Auðvitað mæla margir þeim bót, eða telja þær jafnvel sjálfsagðar. En hjá öðrum þjóð- um vekja þær óbeit og harðorð and- mæli. Tveir stærstu salir Lundúnum voru notaðir til mótmælafunda. Þar var leitað samskota, og á öðrum fund- inum voru lagðar fram hátt upp i 200 þús. krónur málinu til stuðnings. Þar talaði meðal annara jrú Besant, forseti guðspekinganna (theosófanna), sem af mörgum mun vera talin máí- snjöllust kona í heimi. Hún lætur annars ekki stjórnmál til sín taka, hvorki kvenréttindi né önnur. En út af refsingunum, sem konurnar höfðu orðið fyrir, gat hvJn ekki orða bund- ist. Hún sýndi og sannaði, að kon- unum væri refsað harðara fyrir að brjóta rúður en karlmönnunum fyrir að misþyrma eiginkonum sínum, og að ef konurnar hefðu haft kosningar- rétt hefði alt annan veg verið með þær farið út af óspektunum. Ræðan var afar-harðorð, en virðist hafa verið á óyggjandi rökum reist, og llutt af aðdáanlegri snild. A prédikunarstólinn hefir þetta mál komist, sjálfsngt víða, því að enskir prestar eru ekki hræddir við, margir hverir, að minnast þar á þau mál daglegs lifs, sem fylla hugi manna. Eg ætla að ljúka þessum linum með ummælum eins allra-gáfaðasta enska prestsins, R. J. Campbel/s, í ræðu. sem hann flutti út af þvi, að Kristur hefði ekki stigið niður af krossinum, þegar honum var ögrnð til þess: »Sumir ykkar kunna að verða reiðir út af því, að eg minnist á þetta mál (kvennaóspektirnar), en eg ætla að biðja ykkur að íita á það hleypi- dómalaust. Það er auðvelt að segjast ekki geta fallist á ofbeldi, að atferli þeirra, sem spilli eignum matjna, sé hámark vitleysunnar, afleiðing af »hy- steríu«, mikilmenskuæði o. s. frv; með skynsamlegum rökum getið þið haldið því fram, ekki að eins að þess- ar konur hafi haft á röngu að standa, heldur beinlínis gert tjón þeim mál- stað, sem leiðtogar þeirra bera fyrir brjósti, og að þær tefji fyrir málinu, í stað þess að grciða fyrir því. En eg bið ykkur að líta á þetta: fólk, sem gerir þetta, hlýtur að hafa rót- gróna trú á málsstað sínum, þvi að það er reíðubúið tíl þess að þola þrautir fyrir hann, og það þolir þrautir fyrir hann. Eg bið ykkur aftur að gera greinarmun á þessu hugarfari og að- ferðiuni, sem er beitt. aðferðinni, sem þið fallist ekki á. Allir menn eiga virðingti skilið, sem eru þess aibiinir, að krossfestast f)'rir hugsjónir sinar sem gætu stigið niður af krossinum og gera það ekki, menn, sem hafa mikiu að glata, en ekkert geta grætt á því að brjóta lögin. Þegar jafnágæt kona eins og dr. Garrett Anderson, hámentuð kona og gáfuð, er fús á að leggja á sig sex vikna betrunarhús- vinnu í fangelsisklefa, þá er þnð eitt- hvað annað en sjálfselska eða fánýt hégómagirnd, sem stiórnar athöfnum hennar. Og að hvað sem kann að mega finna að athöfnunum sjálfum, [iá fara ekki háðungarorðin um þær vel þeim mönnum, sem aldrei hafa lagt A sig nein óþægindi fyrir sann- færing sina, og aldrei ætla sér að gera það.« — E. H. Mannslát. Aðfaranótt 21. þ. mán. lézt Vil- hjálmur óðalsbóndi Bjarnarson á Kauð- ará — eftir langa legu. Vilhjálmur heitinn var sonur síra Björns Halldórssonar prófasts í Lauf- ási, en bróðir Þórhalls biskups. Hann varð 66 ára (f. 24. jan. 1846). Vilhjálmur heit. ólst upp fyrst hjá afa sínum sira Halldóri Bjarnarsyni á Eyjadalsá, en siðar hjá foreldrum sfn- um. Hann lærði í æsku bæði tré- smiðar og málaraiðn, stundaði þær á vetrum, en var fyrir biii foreldra sinna á sumrum. Árið 1877 reisti hann bú í Kaup- angi í Eyjafirði og bjó þar 16 ár, þangað til 1893, er hann keypti Rauðará við Rvik af Schierbeck heitn- um landlækni, sem þá var á förum héðan. A Rauðará bjó hann síðan til dauðadags. Kvæntur var hann (1872) Sigríði Þorláksdóttur prests á Skiitustöðum, systur síra Björns á Dvergasteini. Börn þeirra, á lifi, eru: Halldór skölastjóri á Hvanneyri, Laufey kennari hér í Rvík, Þorlákur bústjóri á Rauðara og Þóra gift Stefáni Jónssyni, en 2 börn- in dáin: Björn (1894), þá í skóla, 17 vetra og mesti efnismaður, og Sigriður. dó kornung. Enn er sonur Vilhjálms heitins, Theodor, sem nú er skrifari hjá bæjarfógetanum. Vilhjálmur heit. var annálaður dugn- aðar og biisýslumaður. Meðan hann bjó í Kaupangi fekk hann verðlaun úr Kristjáns IX. sjóðnum; ennfr. hefir hann hlotið verðlaun úr Ræktunarsjóði eftir að hann fluttist til Rauðarár. Hann bætti Rauðarárjörð stórkostlega og stækkaði landareignina svo, að nema mun 30—40 dagsláttum, Er þar nú orðið stórbú. Húsin á Rauð- ará bygði hann einnig upp, svo að þau eru nú orðin hin prýðilegustu. Hin síðari árin. er Vilhjálm tók að þrjóta heilsu, tók Þorlákur sonur hans við búsforráðum. Síðasta mánuðinu voru kraftar Vilhj. heit. mjög þrotnir. Eitt siðasta mynðár- og mannúðarverk hans var að gefa Heilsuhælinu 400 kr. gjöf í nafni þeirra hjóna til minningar um afmæli sonar þeirra Björns (8. apríl). Jarðarför hans er ákveðin laugard. 4. maí. Vorvísur sungnar t sumargiídi sfú- cfenfa 24. aprit Í9Í2. Lag: Fósturjörðin fyrsta sumardrgi. Kara vor, pú blessar enn í bœinn. Börnin taka kát i pína hönd. Þú tókst með pér sunnan yfir sainn sólskinskv'öld og blórn á ýjall og strónd. Tindu til hvern geisla setn pú getur, gejðu hverjum bros í augun sín. Hvcrnig ættu' að vaka héiUttt vetur vonir okkar, nema biða pín ? Tlýtt' pér nú, tiö dreija blómum dalinn, dragðu' að ejstu brún hin nýju tjöld, leiddu' d bláa bogann yfir salinn bjarta morgna' og roðajögur kvöld. F.áttu glaða svnginn öllum óma, örva sumarhug og Utta spor. Enginn veit við nýrrar Hörpu hljóma hverir stíga dansinn nœsta vor. Heilum vetri, pótt hann vceri pungur, peyta má á einni sumarnött. Gáttu' í leikinn —pá ertu' enn pá ungur. Út í hornið kemstu nógu jljótt. Glaða vor, við pnrjnm blíða blœinn. Bórnin vona, pegar sólin skín. Tifill kemur. Það er bros i bainn: bkssuð ja%ra sumargj'ófin pin. P. E. Jónas Jónasson á dönsku. Nýlega hafa nokkrar af sögum Jón- asar fónassonar verið þýddar á dönsku. Það hefir kennari við Askov-háskóla Margrethe Löbner J'órgensen gert. Hún hefir einnig þýtt á dönsku Borgir eftir Guðm. Magnússon. Hinar þýddu sög- ur Jónasar eru: Brot úr æfisögu (úr Iðunni), Eiðurinn, Sultur og Gletni lifsins. Formála fyrir þessari þýðingu hefir danska skáidið Johannes Jörgensen gert. Hér fer á eftir kafli úr honum: .lónas Jónasíou er án efa ættjarðarvinur — en ættjarðarást hans blindar hann ekki. Hann lýsir þeim Islendingi, sem vér þekkj- um úr sögunum, og þá einuig virðist vera til enn þá á 19. öldinni — löghlýðnnm og regluföstum i ytri breytni, en í innra eðli sinu fúsum til hverskonar óráðvendni og jafnvel níðingsverka, ef hann sér hag sinn i tlíku. Þessir menn hafa tilfinningarlitið skapferli — öll meðul eru þeim jafn góð. nái þelr að eins markí sinu. Ekki færri en tvssr af sögunum skýra frá þvi, hvernig ekkja ein er beitt órétti í ábiitaskyni. I annað skifti er það valdsmaður einn, en i hitt skiftið ættingi hennar, sem það gerir. Hvorki boðorð réttvísinnar, né blóðtengdirn- ar hafa vald yfir mönnum þessutn, peg»r um eigin hagsmuni er að tefla. Með sama tilfinningaleysi fótumtroða þeir gæfu barna sinna, þegar um ávinning eða heiður ættar- innar er að ræða. Það ern ósviknir sin- girningar með heimsins ókvalráðustu sam. vizku, sem hinn islenzki rithöf. lýsir. Það er sérkenníleg lýsing í hinu litla atviki, þegar Árni frá Vaði kemst að þvi, að Bjarni nágranni hans hefir í bágindum sin- um tekið annars manns eigur — stolið hesti og slátrað honum til þess, að fá i sig og sina. Arni læðist inn i hesthúsið, þar sem hestskrokkarinn var falinn, og þekkir hann. — >Þ»ð var reiðhestur fra einiim helsta bóndanum i sveitinni. Nú breiddi hann lauslega yfir kjötið aftur og tók með sér læri, sem hann fór með inn til sín, eftir að hal'a fyrst vandlega gætt þess, að enginn saei bann. Svo fór hann til sýslnmannsins og kærði hann fyrir hrossaþjófnað*. Meðal þessarra óþjálu og lnalegu manna lifa svo konur þær, sem höf. lýsir, gleði- snauðu lifi — eins og blóm, sem reyna ár- angurslaust að breiða sig út, en verða þeg- ar minst varir fyrir aurskriðu eða hraun- flóði, seœ drepur þau. Það er verulegtís- land sem höf. lýsir — land hjartaknldang, þar sem alt grænt og viðkvæmt hlýtnr fljótlega að visua. Samkoinulagstilraunirnar í siálfstæðjsmálinu. Umrædufundur í Bárubúð. Ti) fundar var stofnað i Bárubúð í gærkvöldi af þeitn, sem feigt vilja alt samkomulag milli flokkanna i sjAlf- stæðismálinu. Fundurinn var boðað- ur landvarnarmönnum og sjálfstæðis- mönnum og undir fundarboðinu stóð •ostjórn Landvarnarjélagsins.. En eigi hafði stjórnin borið fundarboð þetta undir sjálfan formnnn félngsins Þorst. Erli-.gsson — heldtir boðið til fund- arins bak við h.mn. Atti fundur þessi auðsjáanlega aö verða smiðshöggið á tilraunir þær, sem gerðar hafa verið undanfarið til þess að æsa mcnn hér í bæ fyrirjram nióti 'óllu samkomulagi. En bogalistin stí biást. — Enginn vati á því, að umræðurnar á þessum fundi hafa meðal kjósenda stutt sam- komulagsviðleitnina innan sjálfstæðis- Jlokksins að miklum mun. Engin tillaga var gerð á fundinum, svo sem og var rétt, með því að menn hafa yfirleitt ekki enn haft nægan tima til að átta sig í þessu máli, cn auðséð var það, að samúðin með samkomulagstiiraununum jókst meðal fundarmanna, er þeir fen^u að heyra óbrengluð r'ök samkomuhgsmanna. Umræður stóðu fram á þriðju stund eftir miðnætti. Þeir töluðu fyrir sam- komulaginu: Sveinn Björnsson, Guðm. Finnbogason, Einar Hjör'eifsson, sira Ólafur Olafsson, Guðm. Hannesson og Þorsteinn Erlingsson, og flytur IsaJ. í dag ágrip afræðum þetrra Einars Hjör- leifssonar og Þorst. Erlingssonar. En móti því talaði m. a. Gísli Sveinsson. Minnumst vér eigi að hafa heyrt þann mann áður hrúga svo upp illkvitnislegum getsökum og að- dróttunum. Oll ræða hans var meira og minna þrungín þess konar dóti — og var það honum alls eigi samboðið. Auk hans töluðu móti samkomu- lagi aðallega Skúli Tboroddsen og Jakob Möiler. Því vill Isajold beina til allra góðra sjálfstæðismanna að íhuga vel hina nýju stefnu, sem nú er verið að taka upp í sjálfstæðismáli voiu, en láta eigi i fljótræði ánetjast æsinga-öngla f-á, sem nokkurir menn af óskiljanlegu flasfengi og vafalaust að litið íhuguðu máli hafa smelt út til höfuðs hinum skynsam- legu samkomuiagstilrnunum, sem nú eru á döfinni — og allir attu að fagna, sem sjálfstæðismáli voru unna. Samningatilraunirnar um sjálfstæðismálið, Ágrip af ræðu Einars Hjorieifssonar á fund- inum 26. þessa mánaðar. Við stöndum scm stendur eins og milli tveggja elda. Mér er sagt að í Heimastjórnar- flokknum sé einhvcr úlfaþytur út af því að foringjar þeirra hafi horfið frá stefnunni — þeirri að taka ekkert annað á stefnuskrána en það, sem Danir hafi lofað eða dregist á að sam- þykkja. Þar er sagt, að nti sé sam- bandsmálinu gjörspilt með því að auka kröfurnar, þvi að Danir sctji nú sjálf- sagt stólinn fyrir dyrnar.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.