Ísafold - 17.07.1912, Blaðsíða 1

Ísafold - 17.07.1912, Blaðsíða 1
Koœui dt tvisvar l viku. Verft árg. (80 arkir minst) I kr. Briendia 5 ki eoa l'/. dollar; borgist fyríi mioiiri) ioii (erlendis fyrir fram). ISAFOLD Ciips«a:n (skrifleg) bucdir, vio Arainót, er ÓKlld nema komln sé til útgefivrfa fyrir 1. okt. i|t kaapandi jknl-iloo* viH blaoio Afgreiíala: Anotoriírííti 8, XXXIX. árg. Reykjavík 17. júlí 1912. 48. tölublað I. O. O. F. 93569 KB 13. 9. 7. 27. 9. G Alþýoufél.bóbasafn Pósthússtr. 14 kl. 5-8. Augnlækning ókeypis i Lækjarg. ii mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—3. Bo'jarfógetaskriístofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæiargjaldkerinn Laugav. 11 ki. 12—8 og 5—7 Eyrna-,nef-og hAlslmbn. ób. Posth.str.14A fld.2—3 Íslandsbank) opinn 10—'i'/i og B'/a—7. K.F.D.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd,—10 sod. Alm. fundir fld. og sd. 8*/» siodegis. Landakotsbirkja. Gnftsþj. 9, og B á holguro Landakotsspltali f. siúbravit.j. 10»/»-12 og 4—5 Landsbankinn 11-2'/s, S'/s-S'/s. Bankastj. viM2-2 Landsbókasafn 12-B og 5—8. Útlan 1—8 Landsbúnaftarfólagsskrifstofan opin íra 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—8, Landsskjalasafnio hvorn virkan dag 18—8 Landsiminn opinn daglangt [8—9] virka daga helua daga 10—12 og 4—7. Lœkning ókeypis Þingh.str. 23 þd. og fsd. 12—1 Nattúrugripasafn opi6 1'/«—2'/« A sunnudogum StjórnarrAlssbrifstofurnar opnai 10-4 dagiega Talsimi Beybjavibur (Pósth. 8) opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlæbning ókeypis Pósth.str. 14B md. 11—12 Vlfllsstaoahælio. Heimsóknartimi 12—1. Þjóomenjasnfnio opið a hverjum degi 1.—2. Ritstjórar Isafoldar verða fyrst um sinn venjulega til við- tals í skrifstofu ísafoldar á þessum tímum: r Olafur Bjbrnsson kl. n—12 árd. Sigurður Hjbrleifsson kl. 2—j síðd. Alþingi, í»ing sett. Klukkan tólf á hádegi á mánudag- inu var gengu þingmenn til dómkirkj- unnar úr alþingishúsinu; var sú ganga venju fremur óskipuleg og töluð menn um hvort yita mundi á flokkariðlun á þinginu. í kirkjunni talaði prófastur Magnús Andrésson á Gilsbakka og hafði valið sér þenna 'ræðutexta ilr Postulasögunni: Þegar þeir voru saman komnir, spurða þeir hann og sögðu: ætlarðn, herra, á þess- um dögnm að endurreisa Israelsriki! Hann svaraði þeim: Það er ekki yðar að vita tiðir eða tima, sem faðirinn hefir sett i sjálfs sins vald. En þér skuluð öðlast kraft heilags anda sem yfir yðnr kemur og þér skuluð minir vottar vera i Jerúsalem og i öllu Gyðinga- Jandi og i Samaríu og til jarðarinnar endi- marka. Við þingsetningu mintist ráðherra fráfalls Friðriks konungs 8., með við- eigandi orðum og hlýddu allir þing- menn á það standandi og las enn- ennfremur upp eftirfarandi konungsboBskap: Um leið og Vlr kérmeð veitnm yður, sem ráðherra Vorum ýyrir Vort land Island, umboð til pess i Voru nafni að setja Alpingi pað, er homa á saman til aukajundar mánudaginn ij. júlí nastkomandi, viljum Vér, jafnjramt og pingið við petta tœkifceri kemur saman i fyrsta skiýti eýtir lát Vors ástkara föður, Frederiks konungs hins Attunda, fela yður að bera fulltrúum Vorrar ís- lenzku pjóðar á alpingi Vora konung- legu kveðju. Það er brugq von Vor, að Oss auðn- ist að taka hbndum saman við fulhrúa pjóðarinnar til samhuqa starfs fyrir land og lýð, og að pað trúnaðar-sam- band milli konungs 0$ pjóðar, er tengdi fbður Vorn ástkaran svo nánum bbnd- um við Islendinga, megi létta petta starf og með quðs hjálp veita Oss krafta og prek í Vorri ábyrgðarmiklu konungs- stöðu. Vér hugsum með gleði til pess, að petta trúnaðar-samband megi styrkj- ast enn betur, er Oss vekist takifari til'að sakja Island keim. Þá hrópaði Sigurður Stefán«son þingm. ísafjarðar: Lengi lifi konung- ur vor Kristján 10. og tóku allir þingmenn undir það með húrrahróp- um. Þá settist aldursforseti þingsins, Júl- íus Havsteen fyrv. amtmaður, í for- setastól. Hófs þá rannsókn kjörbréfa. Var ekkert talið við þau að athuga nema tvö. Hafði verið send kæra úr Barðastrandarsýslu yfirkosningu Björns Jónssonar, en svo var hún lítilfjörleg og tilefnisrír að kosningin var samþykt af þinginu í einu hljóði. I annan stað var kært yfir kosningunni í Vestur- ísafjarðarsýslu, fyrst og fremst af síra Kristni Danielssyni á UtskAlum, sem hlotið hafði meirihluta atkvæða, en fekk þó ekki kjörbróf og því næst af 172 kjósendum í sýslunni, en við þá kosningu höfðu verið greidd 276 at- kvæði. Er ísafold skýrt svo frá að við kosninguna hafi tala kjósenda ekki verið meiri en 340 og má þá ætla að fullur helmingur kjósenda syslunn- ar hafi kært. Um þessa kosningu urðu töluvert hcitar umræður. Hafði meiri hluti kjörbréfadeildar lagt til að fresta því að taka gilda kosningu Matthíasar Ólafssonar og visa málinu til kjör- bréfanefndar. Var Guðl. Guðmunds- son framsögumaður deildarinnar. Urðu um þetta töluverðar umræður. Með málstað Matthiasar Ólafssonar talaði Jón Ólafsson og Matthías sjálfur, en þeir Björn Jónsson, Björn Kristjáns- son og Jens Pálsson á móti. Meðal annars upplýstist það við umræðurn- ar, að það voru fyrirfram samantekin ráð meiri hluta kjörstjórnar, að ónýta þá kjörseðla, er væru meira en ein- brotnir og hafði þó annar þessarra kjörstjóra tekið tvíbrotna kjörseðla gilda við kosningu aður. Ef svo væri að þessum tveim kjörstjórum hefði verið það vitanlegt fyrirfram, að marg- ir tvíbrotnir seðlar höfðu verið látnir í kassann í Súgandafirði, þar sem sira Kristinn átti von -á miklum meiri hluta atkvæða, var þetta ekki ósnjalt ráð til þess að hnekkja kosningu síra Kristins og meira að segja eina ráðið. I Þingeyrarhreppi, stærsta hreppi sýsl- unnar og víst einnig í Auðkúluhreppi, þar sem M. Ó. hafði aðalfylgi sitt, var þess vandlega gætt við kosning- una að engir fleirbrotnir seðlar væru látnir í atkvæðakassana. í norður- hreppunum þremur hafði síra Kristinn yfirgnæfandi fylgi og var þvi auðsætt að hann mundi missa meira en Matthias, ef margir seðlar þaðan væru ógiltir. Full ástæða hefði verið að taka því með hæfilegri glaðværð, er herra M. Ó. kvað sér hefði ekki kom- ið það á óvart, að kjósendur hans sjálfs mundu kunna betur til slíkra vandaverka sem þingkosninga, en kjós- endur síra Kristins. Loks var málinu visað til kjörbréfa- nefndar með 23 atkvæðum. Þá var gengið til kosninga og skyldi fyrst kjósa forseta sameinaðs þings. Kosningu hlaut Hannes Hafstein með 25 atkvæðum, 9 seðlar voru auð- ir, en Eirikur Briem hlaut 3 atkvæði. Varaforseti sameinaðs þings varð Eirík- ur Briem, kosinn með 23 atkvæðum. Skrifarar sameinaðs þings urðu þeir Sigurður Stefánsson og Jóhannes Jó- hannesson. Til efri deildar hlutu þessir kosn- ingu og sýnir talan aftan við nöfn þeirra hve mörg atkvæði hver þeirra hlaut: Einar Jónsson prófastur 32. Guðjón Guðlaugsson 30. Jens Pálsson 32. Jón Jónatansson 21. Jósep Björnsson 32. Sigurður Eggerz 27. Sigurður Stefánsson 31. Þórarinn Jónsson 32. Þá skiftist þingið i deildir. í neðri deild var aldursforseti deild- arinnar Magnás Jíndrtsson kosinn forseti með 18 atkvæðum, Guðlaugur Guðmundsson fyrri vara- mmHSSt^^^lS^SíH^^^^^^^^^S^^- ".!¦. .'- -•!.? ..".'I..... imm? C* Ólympíuleikarnir. Myndin sýnir hina hátíðlegu athöfn, er alþjóða iþróttamótið var opnað i Stokkhólmi 6. júlí sið- astliðinn. Eru það Sviar sem sjást fremst á myndinni. Myndki er tekin, er þeir ganga fram hji stúku Sviakonungs. Svo sem getið er um annarsstaðar í blaðinu sýndi íslenzki flokkurinn sig alls eigi við þessa athöfn vegna óbilgirni formanns dönsku Ólympíunefndarinnar. forseti með 16 atkvæðum og Pétur Jónsson annar varaforseti með 15 atkv. Skrifarar deildarinnar voru þeir kosnir Eggert Páisson og Jón Jóns- son dócent. í efri deild var og aldursforsetinn þar .fálítii Havsteen kosinn forseti með n atkvæðum, Stefán Stefánsson skólameistari fyrri varaforseti með 8 atkvæðum og síra Jens Pálsson annar varaforseti með 9 atkvæðum. Skrifarar deildarinnar voru þeir kosnir Steingrimur Jónsson og Bj®rn Þorláksson. Hvert stefnir. Eftir Guðm. Hannesson. »Nú er eg alveg hættur að botna í pólitíkinni! — Mér fanst eg skilja það sem þú skrifaðir i »Afturelding« fyrir nokkrum árum. Mér sýndist það auðskilið, að um tvær stefnnr væri að ræða: að gjöra landið að íslenzku fullvalda ríki eða una við að það væri danskur rikishluti. Kjósendur völdu hiklaust um þessa kosti, studdu ríkis- stefnuna og komu sjálfstæðisflokknum að völdunum. Við væntum þess, að þeir mundu láta sitt Ijós skina. Hvern- ig fór? Við steyptum þeim aftur úr völdum, en þá kom bræðingurinn! Þeir fallast í faðma Hannes Hafstein og Björn Jónsson, Jón Ólafsson og Einar Hjörleifsson, en bræðingurinn, sem þessum undrum veldur, fer svo huldu höfði, að fæstir vita hvað undir býr, ef það þá er annað en einfalt samkomulag um kjötkatlana af sömu tegund og auðmannanna, sem halda hóp til þess að geta því betur féflett sauðsvartan almúga. Getur þú gjört mér skiljanlegt hvert alt þetta stefnir? Eg er ekki maður ef eg botna í því, en helzt finst mér að við séum á leiðinni norður og niður«. Eitthvað þessu líkt hafa ýmsir kunn- ingjar mínir skrifað mér og ætlast til þess að eg réði fyrir sig gátuna. Það stæði þeim nær, sem við stjórnmálin fást, að skýra þetta alt fyrir alþýðu, en reynt get eg í þetta sinn að greiða úr flækjunni. Það geta þá aðrir bætt úr skák þar sem mér sést yfir. Vissu- lega er það illa farið í þingræðislandi, ef fólkið hættir að botna í helztu stjórnmálastefnunum og veit ekki hvert leiðtogarnir eru að fara með það. Tor- trygni kemur þá í stað skilningsins, og þingmálafundir verða að vonum fásóttir, eins og raun vill verða á í þetta sinn. Endurreisn sjálfstæðisstefnunnar. Sennilega á enginn íslendingur þann heiður skilið, að hafa vakið hér þá sjálfstæðishreyfingu, sem hófst á árun- um 1905—1906. Það voru bræður vorir Norðmenn, sem gjörðu það ósiálf- rátt er þeir skildu við Svía 1:905. Stormurinn í Noregi náði til Islands og sópaði burtu þokunni, sem lagst hafði yfir landið við fráfall Jóns Sig- urðssonar. Þá reis hér á ný sú hug- sjón, sem honum var Ijós og mörg- um samtíðarmönnum hans, að landið vari frá fornu fari sérstakt fullvalda ríki, að framtiðartakmarkið vari að fá pað með fullri samd viðurkent. Þegar að var gáð, áttum vér fullan rétt til að ráða öllum vorum málum og þurftum í raun og veru ekki að betla um neitt hjá Dönum. Benedikt Sveinsson sá þetta ekki, Valtýr Guðmundsson sá það ekki, Hannes Hafstein sá það heldur ekki! Allir höfðu vilst í sérmálaþokunai og lengi var trúað á tvær vitleysur: að vér gætum náð öllu valdi yfir sér- málunum,þó vér værum danskur ríkis- hluti og að vér yrðum sjálfstæðir ef sérmálin væru í vorum höndum. En i þokunni höfðum vér gengið áleiðis í rétta átt. Vér höfðum aukið yfirráð vor yfir sérmálunum, flutt ráð- herrann heim og komið á þingræðis- stjórn, sem var þó íslenzk en ekki dönsk, hversu sem hún annars gafst. Eg er viss um að mönnunum, sem segja að vér séum á leiðinni norður og niður, er það ekki ljóst, hve margt hefir skipast á skömmum tíma. Það eru deilur flokkanna og moldviðri blaðanna sem hafa glapið þeim sýn, því það er bæði augljóst og ómót- mælanlegt, að oss hefir 'fleygt áfram í sjálfstæðismálinu þessi árin, jafnvel meira en dæmi eru til á jafnfáum ár- um á dögum Jóns Sigurðssonar! Það voru ekki sérlega glæsilegar horfur sem rikishugsjónin hafði er eg hélt henni fyrst fram í Norðurlandi 1905. Eg stóð þá einn uppi af þeim sem um stjórnmálin rituðu um þær mundir, og þeir voru örfáir, sem studdu mitt mál. Fáeinir menn á Akureyri gjörðu það að vísu drengi- lega og áttu mikinn þátt í því að nokkuð varð úr þessum fyrsta neista, miklu fleiri töldu rikishugsjónina heimsku eina og »æfintýrapólitík«, en langflestir veittu henni enga eftir- tekt. Eg lét þetta ekki á mig fá, og var handviss um að minn málstaður væri réttur. Árið eftir (1906) ritaði eg itarlegar um ríkisstefnuna í Norður- landi og gaf þær greinar út í sérstök- um bæklingi: »1 afturelding*. Jafn- framt studdi Norðurland sjálfstæðis- stefnuna af alefli. Mér kom ekki til hugar að ríkisstefnan mundi fyrst um sinn ryðja sér til rúms og tileinkaði bók mína æskulýðnum. En þetta fór á alt annan veg. Bók mín seldist á svo skömmum tíma, að slíks munu fá eða engin dæmi hjá oss. Flest blöðin hrósuðu henni, Danir þýddu ágrip af henni. Þær skoðanir, sem eg hélt fram, höfðu auðsjáanlega legið í loftinu. Fyr en nokkurn varði fylgdu öll blöð landvarnar- og þjóðræðismanna hreinni ríkisstefnu. Norðurland stóð ekki lengur eitt síns líðs. Flestir ritfær- ustu menn landsins voru nú alt í einu orðnir forvigismenn stefnunnar! Nú urðu skjót skifti á skömmum tima. Árið eftir (1907) hefir allur þorri kjósenda snúist á sömu sveif. Hver þingmáiafundur af öðrum sam- þykti sjálfstæðistillögur. Á Þingvalla- fundinum réð ríkisstefnan öllu. Svo setti sjálfur konungurinn kórónuna á verkið með hinni frægu ræðu sinni á Kolviðarhóli um »bæði ríkin*. Á rúmu ári höfðu stjórnmálahug- myndir manna þroskast og breyzt að að stórum mun. Gamla ríkishugsjónin hafði risið úr dái, rutt sér tií rúms og orðið drotnandi í landinu! Og þó var um engan úrslitasigur að ræða. Enn voru heimastjórnar- menn og blöð þeirra andvíg sjálf- stæðisstefnunni, og jafnvel árið eftir (1908) heyrðist úr þeirri áttinni að: »öll hin mikla agitation um sjálfstæði og sérstakt ríki væri enn sem komið er staðlaus þvættingur — — tilraun til að steypa þjóð vorri út i hreina og beina æfintýrapólitík«. En heimastjórnarmenn, ráðandi flokkurinn í landinu, mátti sín mik- ils og hafði mörgum góðum mönn- um á að skipa. Meðan hann var andvígur, var tvísýnt hversu fara mundi. Landvarnar- og þjóðræðismenn höfðu barist fyrir stefnunni og aflað henni fylgis. En nú er ríkisstefnan þess eðlis, að litlar eða engar líkur eru til þess, að málinu verði hrundið í framkvæmd nema svo megi heita, að allir Islend- ingar fylgist að málum, 0% ekki ein- gbngu í svip, heldur með prautseigju 0% til langframa. Það var því alt undir heimastjórnarmönnum komið, hvort málið gæti komist í sigurvænlegt horf eða ekki. An þeirra fylgis var ómögu- legt að bjarga því. Sigur sjálfstæðisstefnunnar. Fylgi heimastjórnarflokksins, sem var óhjákvæmilegt skilyrði fyrir full- um sigri ríkisstefnunnar, kom fyr en flesta varði. Eg tel að það hafi í raun og veru komið 7. marz 1908, er bæði fulltrúar þjóðræðis- og heima- stjórnarmanna í sambandslaganefnd- inni héldu því fram, sem undirstöðu fjrá íslendinga hálfu, að landið væri að fornu fari frjálst ríki, undir sama kon- ungi og Danmörk, og með æðsta valdi yfir öMum sínum málum. Fulltrúar beggja flokka urðu hér sammála um grundvallaratriðin og þau voru svo skýrt orðuð og ríkisstefnan svo ótviræð að enginn sjálfstæðismað- ur gat á betra kosið. Heimastjórnarmennirnir höfðu kast- að teningunum og lagt sitt þunga lóð

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.