Ísafold - 05.04.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 05.04.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4kr., erlendisðkr. eSalJdollarjborg- istfyrirtniðjanjúlí erleníis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. Uppsögu (skrifl.) bundin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjöri: ÓíafuF Bjöjpsxssoii. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, laugardaginn 5. apríl 1913. 26. tölublað I. O. O F. 944119. Arpýðufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—9. Augnlæknine ókeypis i Lækjarg. 2 mvd. 2—3 Borgarstjóraskrifstofan opin virka daita 10—S Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Latigav. 11 kl. 12—S og 5—7 Eyrna- nef- halslækn. ók. Pósth.str.UA ftd. 2-8 íslandsbanki opinn 10—2'/a og 6'/«—7. K.F.U.M. Lestrar- og skrifstofa 8 árd.—10 siðd. Alm. fundir fid. og sd. 8'/« siðd. Landakotskirkja. Guðsþj. 9 og 6 a helgum. Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn ll-2'/s, 5'/«—6'/t. Bankastj. 12-2 Landsbðkasafn 12—8 og 5—8. Útlán 1—8. Landsbiinaðarfélagsskrifstofan opin fra 12—2 Landsféhiroir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnio hvern virkan dag kl. 12—2 Landssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Þingh.str. 23 þd. og fsd. 12—1 Náttúrugripasafnio opio l1^—2'|« á sunnud. Samábyrgð Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarráðsskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Reykjavikur Pósth.3 opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Pósth.str. 14B md. 11—12 Vifilstaoahæliö. HeimsókLartími 12—1 Þjóðmenjasafnið opið þrd., fimd. og sd. 12—2. Veðratta frá 30. marztil 5. apríl. Sd. Md. Þd. Mvd. V.ey. 4,5 1,2 2,0 3,3 Rv. 3,5 i-3 0,8 1,3 íf. 0,0 o,7 0,4 — 3,0 Ak. 2,5 1,0 — 0,5 — 2,5 Gr. 0,0 1,6 — 0,4 — 0,5 Sf. 1,8 5,o 0,1 2,1 Þh. 5,3 6,2 2,2 0,8 Fd. Fsd. Ld. V.ey. 0,4 5,6 6,2 Rv. - - 4,° 5,o 5,i íf. - - 3,2 3,5 3,2 Ak. 0,0 3,6 7,8 Gr. - - 2,5 2,5 5,o Sf. 3,i 4.9 10,3 Þh. 0,8 2,2 7,i V.ey. = Vestmann eyjar. Rv. = Reykjav k. ís = ísafjörður. Ak. = Akureyri. Gr. = Grimsstaðir. Sf. = Seyðisfjörður. Þh. = Þórshöfn á Fære. Leikfél. Reykjavíkur: Æfintýri á gönguför eftir C. Hostrup leikið sunnudaginn 6. apríl kl. 8. Aðgöngumiða má panta í dag í Bókverzlun ísafoldar. Nýja Bíé Ertond tíðindi nr. /04. og Gtofni íífsins. Drama um ástir, léttúð og afbrýði. Pantið bílæti í talsíma 344. Op- lr>n hálf tíma á undan sýningum. Minningarsjóður Björns Jónssonar. Tekið móti gjöfum í skrifstofu og bókverzlun ísafoldar, pappírsverzlun- inni Björn Kristjánsson og verzlun ¦óns frá Vaðnesi á Laugavegi. Erl. símfregnir. Ihlutun stórveldanna. Khöfn 4. apríl. Montenegró-stjórn dauf- heyrist við kröfu stórveld- anna um að hætta umsát- inni um Skútarí. Floti stórveldanna er saman- kominn í Adríahafi í ógn- unarskynf. Þetta skeyti bendir til þess, að stórveldin ætli nú eigi lengur að láta lenda við orðin tóm um miðlun milli styrjaldar-aðila. Sennilega hafa þau heimtað, að gert yrði yfirleitt vopnahlé, meðan á miðlunartilraunum þeirra stæði, en Svartfellingar þá eigi viljað gefa upp þessa bráð, sem þeir voru svo langt komnir að virma. Frá ófriðnum. Friðarskilmálar bandamanna. Fyrir skömmu buðust stórveldin til að reyna að miðla málum milli Tyrkja og bandaþjóðanna. Þ. 14. marz sendu bandaþjóðir stórveldun- um tilkynningu um skilyrði þau, er þær settu fyrir friði — skilmála, sem miðlunina yrði á að byggja. Skilmálarnir helztu voru þessir: 1. Landamæralínan milli Tyrkjaveld- is og landa hinna Balkanþjóða skal dregin frá Rodosto til Mal- atra-höfða. Þó skulu Tyrkir mega halda Gallipoliskaga. En ljw',011 önnur lönd/'vestan þessarar línu, þar á meðal borgimar Adrían- ; »opel og Skutari skulu seld i hend- ur bandaþjóðanna. 2. Tyrkir skulu láta af hendi allar eyjar sínar í Egea-hafi. 3. Tyrkir skulu sleppa öllu tilkalli til Krítar. 4. Tyrkir skulu samþykkja »í prin- cipinu* að greiða allan herkostn- að bandamanna. 5. Banda-þjóðir áskilja sér að mega í friðaisamningunum setja reglur um verzlunarviðskifti þegna sinna í Tyrkjaveldi, tráarbragðafrelsi 0. s. frv. 6. Ekkert vopnahlé skal gert meðan á miðluninni stendur. Þetta þótti Tyrkjum þeir afar- kostir, að þeir þverneituðu þegar að samþykkja nokkurar miðlunartilraun- ir — með þeim að undirstöðu. Þ. 15. marz áttu svo sendiherrar stórveldanna í Lundúnum fund með sér undir forsæti Edvards Grey utan- ríkisráðherra Breta. Varð það þá ofan á hjá þeim, að þeir skyldu sjálfir reyna að koma sér niður á friðarskilmála, er báðir aðilar mættu við una. Við það starf sátu þeir enn þ. 20. marz. Konung^morðið í Saloniki. ítarleg frásögn. Um morðið á Georgi Grikkjakon- ungi hefir Isafold nú aflað sér ná- kvæmra frétta: Sjálft morðið. Konungur var van- ur að ganga sér til hressingar á degi hverjum. Þriðjudaginn 18. marz fór konungur út eins og vant var um miðjan daginn og var þá í fylgd með honum adjútant hans íranc- oudis höfuðsmaður. Á heimleið kom hann við í höll Nikulásar sonar síns, er var hinn eini af konungsættinni grísku, sem Saloniki gisti þá, auk konungs. En þegar hann var kom- inn út aftur og nokkurn spöl frá höll- inni, var á hann skötið með skamm- byssu að aftan, i stiku fjarlægð. Ad- jútantinn hélt eigi að konung hefði sakað og rauk þegar til að hand- sama þann er skaut, en meðan á því stóð, hné konungur niður. Her- menn tveir, er konungi fylgdu álengd- ar, komu nú til og reistu hann við. Var hann þá enn með lífsmarki. Francoudis lét þegar flytja konung til hermannasjúkrahússins, sem þar var í nánd, en á leiðinni þangað, gaf konungur upp öndina. Ekki talaði konungur orð fr'á munni, eftir að skotið reið af — mun þegav hafa mist meðvitund. Skammbyssukúlan gekk alveg gegn- um likama konungs, inn í bakið við herðablaðið, út um brjóstið. Morðinginn. Hann heitir Alex- ander Skinas, fimtugur maður, hefir verið kennari, en mist atvinnu sína og lifað við bágustu kjör síðari árin. Er talinn vitskertur. Hann hafði komið til Saloniki fyrir 2 dögum, leitað áheyrnar konungs tvisvar, en eigi fengið. Fyrir þetta vildi hann hefna sín. Morðinginn var hinn rólegasti eftir morðið. Er Francoudis adjú- tant fór að ganga á hann og spyrja hann, svaraði hann þessu einu: Eru eigi dómstólar til hér í Saloniki? Þeim skal eg svara. 0ðrum ekki. En er adjútantinn lét í ljósi undr- un sína yfir því, að qrískur maður skyldi verða til að myrða Georg konung, svaraði morðinginn: Eg er ekki Grikki! Eg er jafnaðarmað- ur og hver jafnaðarmaður, er virð- ingu ber fyrir sjálfum sér, á ekkert föðurland 1 Lands-sorg. Fregnin um morðið barst þegar út um alla borgina og var tekið með miklum harmi. ÖU- um opinberum skrifstofum, öllum verzlunum, öllum leikhúsum og öll- um kaffihúsum var þegar lokað. Og er lík konungs var flutt frá sjúkra- húsinu til konungshallarinnar, fylkti borgarlýður sér beggja megin á stræt- unum, þar sem líkvagninn fór um — »grátandi og harmþrunginn« segir í símfregnunum. Hinn nýi konungur. Nikulási kon- ungssyni var þegar tilkynt morðtil- raunin og flýtti hann sér til sjúkra- hússins — vissi eigi annað en faðir sinn væri að eins særður. En er þangað kom fekk hann hið sanna að vira og fór þá þegar að undirbáa konungdómstöku Konstantíns bróður síns. Konstantín var staddur í Preveza, hafði þar yfirstjóm hersins. Var konungsskipið þegar sent þangað til þess að sækja hinn nýja konung. Konstantin var lýstur konungur af Nikulási bróður sínum, við líkbörur Georgs konungs, að viðstöddum einum ráðherranna og mörgum herfdringjum. Orð Nikulásar voru þessi: Þá harmafregn hefi eg að flytja yður, að minn virðulegi faðir, hinn ágæti konungur vor er látinn. Jafnframt bið eg yður sverja hinum nýja kon- ungi, hans hátign Konstantín XII. hollustueiða. Hrópuðu þá þeir er viðstaddir voru: Lifi konungur vor! Síðustu orð Georgs konungs. Mín- úturnar áður en morðið var framið var Georg konungur að tala við adjú- tant sinn um æfisögu þá er Dani einn Christens er að skrifa af honum. Hafði hann þá sagt: Christens ætti að bæta einum kapítula við sögu mína, fegursta og frægðarmesta kapí- tulanum: frásögninni af þáttöku minni í frelsisstríði Balkanþjóða, sem nii er að gerast! Eftirmæli Georgs konungs. Um alla Norðurálfu hefir morðið vakið gremju og samúð með konungsætt- inni grísku. Og eftir dauða sinn fær Georg konungur lof mikið fyrir stjórnkænsku sína, lipurð og dugnað. Georg konungur var svo sem kunnugt er, bundinn nánum ætt- böndum við flestar hirðir norðurálfu. Hann var móðurbróðir Bretakonungs og Rússakeisara, föðurbróðir Norð- manna- og Danakonunga. Fyrirþví klæðast nú allar Norðurálfuhirðir sorg. Konstantin XII. hinn nýi Grikkja- konungur er fæddur 2. ág. 1868. Hann kvæntist 1889 Sofíu systur Vilhjálms Þýzkalandskeisara. Hann hafði yfirstjórn Grikkjahers í ófriðn- um við Tyrki fyrir 15 árum(i897). Var honum þá gefin sök á, hversu illa fór þá fyrir Grikkjum. Enhann reit þá bækling um agaleysi og ilt ástand hersins og þótti vaxa af. í ófriðnum núna hefir hann haft yfir- stjórn hersins til þessa og getið sér mikinn orðstír. Eimskipafélagið. Þess var getið í síðasta blaði, að kaupm. einn hér i bæ, er uppruna- lega var fylgjandi eimskipafélagsstofn- uninni, hafi farið að vinna móti fé- laginu síðar. Kaupmaður sá, er við var átt, hefir nú fundið Isafold að máli og tjáð oss, að missögn sé, að hann hafi verið að vinna móti félagsskapnum, heldur sé hann aðeins ósamþykkur nokkrum atriðum í hluta-iitboðinu, en ella mjög hlyntur félagsstofnun- inni. Auðvitað gleður það Isaýold, að þetta skuli hafa reynst missögn — því að helzt vildum vér óska, að enginn eimskipafélagsóvinur fyndist í kaupmannahóp Reykjavíkur. Sjálfstæði í orði og á borði. Svo heitir vel rituð grein, sem þingmannsefni Sunnmýlinga, Sveinn Olajsson í Firði, hefir ritað i Austra. Hér fara á eftir nokkurir kaflar lir greininni: Orðið sjálfstœði hefir víst oftar verið nefnt síðustu 5 árin en 50 árin næstu þar á undan. Það virðist biiið að ryðja burt úr máli voru landsréttinda- hugtakinu gamla. Hugmyndin hefir orðið ljósari, ákveðnari og betur endi- mörkuð eftir því sem vér fjarlægð- umst »dyr þrældómshússins«, og eftir því sem ættirnar gengu fram og rétt- leysis-auðmýktin dofnaði í hugum vorum. Ekki verður sjálfstæðisþráin talin einkenni neins ákveðins stjórnmála- flokks. Hún hefir gagntekið alla, æðri og lægri, nema ef til vill nokkra útlifaða, pólitíska öfugugga úr em- bættismannaflokknum. En allur mun- ur er á þvi, hve litilþægir landsmenn eru, þegar kemur til þess að semja við sambandsþjóðina um réttarstöðu vora; um þetta hefir einmitt deilan staðið. Að sinni skal ekkert um það sagt, hvort hyggilegra sé að þiggja þá skjal-legu réttindamola, sem standa til boða jafnframt skjal-legu réttinda- afsali, eða að hafna samningum og biia um sinn við lögleysuna frá 1871. En það er ómótmælanlegt, að til þessa hefir sjálfstæðismálið sniiist um sjálfstæði í orði fremur en á borði, verið form fremur en framkvæmd. Landsstjórnin hefir eigi átt hægt um vik og orðið að eiga flest undir Dön- um. Sjálfstæðisþrif hennar eru tæp- ast teljandi, nema meðan Björn Jóns- son var ráðherra. Hann gekk í ber- högg við útlenda og innlenda hleypi- dóma, hlaut fyrir það níð og ofsókn- ir, en sýndi þá djörfung og ósér- plægni, sem hinir eiga eftir að sýna. Annars má það vera öllum ljóst, að æskileg úrslit sjálfstæðismáls vors eru miður komin undir hyggindum og harðfengi stjórnarinnar en festu og þrautseigju fjöldans. Hyrningar- steinn þess er mentun og siðmenn- ing alþýðu ásamt efnalegri velmeg- un í landinu. An þessara gjörenda er það eins og rödd þess, sem hróp- ar í eyðimörku, — mér liggur við að segja: Blóðlaus og merglaus hug- mynd eða ótímabær burður. Um afstöðu Dana fer hr. Sv. 0. m. a. þessum orðum: »Alit þeirra (þ. e. Dana) á oss vex vitanlega heldur ekki við það, að vér eða stjórn vor nær í hvívetna leitar fulltingis þeirra og aðstoðar. Póstgöngur með ströndum landsins sækjum vér til þeírra, að eg ekki nefni útlendu samböndin. — Við- skifti vor við umheiminn látum vér þá annast að mestu og hafa milli- göngu um. — Líf vort og eignir tryggjum vér að miklu leyti í dönsk- um ábyrgðarstofnunum, og lán til hvers féþurfafyrirtækis sækjum vér til þeirra, -— þeirra, sem sjálfir eru soknir í skuldir og sækja féð að láni til annara þjóða, er betri lánskjör geta boðið og bjóða, en Dönum er unt að veita oss. Svona er alt á eina bók lesið, og sá látinn bæta brók annars, sem í botnlausri gengur sjálfur«. Þá minnist Sv. Ó. á bræðingstil- raunirnar í sumar ognyjauppkastið: »Arangurinn (af samningatilraun- unum í sumar) er í ljós kominn í sambandslagafrumvarpi því, er ráð- herra færði oss í jólagjöf. Svo langt er þar frá, að boðin séu betri en 1908,

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.