Ísafold - 08.01.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 08.01.1916, Blaðsíða 1
Komur ít tvisrar i viku. Verð irg. 4 kr., erlendis 5 kr. e&a l*/i dollar; borg- iit fyrir miöjan jiili erlendia fyrirfram. Lausasala 5 a. eint, J Uppsögn (skrifl.) bnndin tí& iramót, •r ogild nema kom- in sé til stgefanda frrir 1. oktbr. of se kanpandi ikuld- lans við blaftib. í safoldarprentsmiðj a Ritsflórl: Ólafur Biðrnsson. Talsími nr. 455 XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 8. janúar 1916. 2. tölublað Alþt&nfél.bókasa.fn Templaras. 8 kl. 7—9 JBorgarstjóraskrifstofan opin virka daga 11-8 Bœjarf'ógetaskrifgtofan opin v. d. 10—2og 4~1 Bœjargjaldkerinn Ijaufasv. 5 kl. 12—B og 5 lelandsbanki opinn 10—4. .K.F.UJC. Lestrar-og skrifstofa 8 4rd.—10 siðð. Alm. fnndir fid. og sd. 8V» siad. Iiandakotskirkja. GuBsþ.i. 9 og 6 a helgum Iinndakotsspitali f. s.jiikravitj. 11—1. Xandsbankinn 10—8. Bankastj. 10—12. .Xiandsbokasafn 12-fl og 6—8. Útlan 1^-8 Ciandsbúnaðarfélagsskrifstofan opin fra 12—2 Imndsféhiroir 10—2 og B—8. fjandsskialasafnio hvern virkan dag kl. 12—S Xiandssiminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Nattúmgripasafnio opio l>/i—21/* » sunnnd. Tosthúsio opio virka d. 9—7, sunnud. 9—1. •SamábyrgS Islands 12—2 og 4—8 Stjórnarraosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl. Talsimi Keykjavikur Pósth.8 opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10—8. VlnlstaDahæHB. Heimsóknartimi 12—1 tjoomenjasafnio opio sd., þd. fmd. 12—2. jxii lllltlKtlltllMXXI Klæðaverzlun |H. Andersen & Sön. Stofnuð 1888. H Aðaistr. 16. Sími 32. 3 þar eru íotin sanmnð flest þar eru fataefoin bezt. • * « »« w»t« « » *»n « «1 » »» n Vinum og vandamðnnum gefst til vit- undar að jarðarför okkar ástkæru móður, Petrínu Reginu Rist, fer fram þriðjudaginn II. þ. m. og hefst með húskveðju frá heimili hennar, Bjarna borg, kl. 12 á h. Börn og barnabörn hinnar látnu. Erl. simfregnir Kaupmannahöfn 6. jan. Smjörlíkisverksmiðja Otto M0n- steds í Árósum (Aarhus Oliefabrik) t>rann til kaldra kola i nótt. Simskeyti þetta barst Nathan & Olsen 6. jan., sem eru umboðsmenn verksmiðjunnar hér á landi. Otto Monsted-félagið er stærsta smjörlíkis- félag á Norðurlöndum, og á marg- rar verksmiðjur. ¦*-•-*¦ Manntjón í Vestmannaeyj- um. Afspyrnurok gerði um kvöldið 5 þ. m. Fórust þá 2 vél- bátar lir Vestmannaeyjum, að því er ætla má. Voru atvik þau að tveir bátar úr Eyjunum, »íslendingar« og »Happasæll«, fóru ut til hjálpar þriðja hátnum, »Sæfara«. Hafði vélin í honum bilað og tóku hinir bátarnir hann í eftirdrag og mennina úr hon- um yfir til sin. Hvesti nú og slitn- uðu festar. Sökk þar Sæfari mann: laus. Happasæll komst að landi, en íslendingsins spurðist ekki til. Fór botnvörpungurinn Mai fyrst að leita hans, en kom fyrir ekki. í fyrra- kvöld var Geir fenginn í sama skyni, •en eigi frétt af þvi enn, hvort hann hefir fundið íslending eða eigi. — Fjórir menn voru á íslendingi og hét formaðurinn Guðleifur Elisson frá Brúnum mesti dugnaðarmuður. Skatta-stefnur. Erindi flutt á Sjálfstæðisfélagsfundi i desember 1915. (Niðurlag). III. Framkvæmd skattastefnanna og þjóðartekjurnar. Skattfölgu- í sambandi við framan- hæðin. ritaðar aðal-skattastefn- ur, langar mig enn fremur til að minna á annað atriði, en það er hversu há megi vera skattfúlgu-hæð- in í landi hverju, borin saman við þjóðtekjurnar. Leiðarstjarnan um gjöld hvers Iands og þá um leið hæð skattfúlg- unnar á að vera sú, að fyrir skatt- ana beri hver einstakur borgari meira úr býtum andlega og efnalega, en ef skattgjaldið hefði setið kyrt í hendi gjaldandans. En tvær eru kenningar merkra vísindamanna hver annari gagnstæðar i þessu efni. Adam Smit1! hélt því fram, að skatt- ar drægju fé frá arðberandi fyrir- tækjum, en annar merkur hagfræð- ingur, Mac Culloch, að skattarnir hvettu menn til meiri atorku og sparsemi. Síðari kenningin mun eiga meiri rétt á sér, en þó eigi nema með takmörkunum. En að finna þessi takmörk er þá hlutverk skattlöggjafarvaldsins, og eru þau auðvitað misjöfn, eftir þvi hvaða land á í hlut. Skattabyrði sii, er frakkneskur borgari er auðveldlega fær um, mundi t. d. vera óbærileg rússneskum borgara. Frakkneski hagfræðingurinn Leroy- Beaulieu tekur í þessu efni 3 ríki og ber saman. Farast honum orð á þessa leið: »í Belgiu nemur skattfúlgan 6 °/0 af tekjum þjóðarinnar, i Bretlandi 8 %, í Frakklandi 12 %. Það er óhætt að segja, að skattabyrðin er Þegnskylduvinnan, Eftir Gisla Sveinsson lögm. ekki sérlega létt í neinu þessara landa, en ekki heldur óbærilega þung. En i Frakklandi er skattbyrðin nálægt því að vera eins og hún má þyngst vera, án þess að landið bíði við það tjón í efnum og framleiðslu«. Þessi hagfræðingur telur því 12% af tekjum þjóðarinnar hina allra mestu skattbyrði, sem Ieggja megi á i nokkru þjóðfélagi. Ekki er mér kunnugt um, hve mörg prósent af þjóðtekjum íslend- inga skattbyrði vor er. Eg spurðist fyrir um það í hagstofunni, en hún kvað það aldrei hafa verið reiknað út. En í núgildandi fjárlögum munu hinir eiginlegu skattar og tollar nema um 1360,000 kr., en það verða 16 kr. á hvern mann. Til samanburðar má geta þess, að um 1907 var skattabyrðin ámann (lands og bæjargjöld) i eftirfarandi löndum þessi: í Bretlandi 58 kr. - Frakklandi 54 — - Austurríki 36 — - ítaliu 31 — - Ungverjalandi 25 — - Rússlandi 19 — Frá Norðurlöndum hefi eg nokk- uð eldri skýrslur, og herma þær hlut- föllin þessi: I Danmörku 34 kr. - Noregi 24 — • Svíþjóð 18 — Loks kemur þá ísland með sínar 16 kr á mann til landsgjalda. Ef vér gerum ráð fyrir bæja- og sveita- gjöldum 10 kr. á mann, verða það þá 26 kr. á mann. Torfærur á Eg hefi hér að framan leiðinni. reynt að lýsa aoaIstefn. um þeim, sem hagfræðingar telja undirstöðu réttlátrar skattaálagningar. En ut i hitt hefi eg ekki farið, og get ekki heldur, nema með afarlöngu máli, hvernig tekist hefir að koma IV. Nl. Alment talað er »þegnskylduvinn- unni«, af formælendum hennar, ætlað að uppræta ýmsa pjóðarksti, er þeir telja vera á ráði voru, og skapa eða efla þjóðarkostina að sama skapi. Mér virðist að setja megi aðalkjarnann fram í þrem orðum, það sem hún á að vinna á, sem sé að gera menn: stundvisari — verklagnari — prek- meiri. Fara þeir mörgum fögrum orðnm um þá óöld, er nú ríki með þjóð vorri í þessum efnum, og þá gullöld sem upp mundi renna, er skylduvinna þessi sé lögboðin. Sérstaklega verður þeim skrafdrjúgt um >aqaleysið*-, er nú sé, og a$ann, sem þá verði í hvívetna. Það mun nú vera orð og að sönnu, að agaleysis kenni á ýmsum slöðum í voru þjóðlífi ekki síður en með öðrum þjóðum. En hvort það er hér sýnu meira, þegar 'óllu er á botn- inn hvolft, skal látið ósagt. pótt full yrt sé af þessum mönnum, er halda fram þegnskylduvinnunni. Allir vita þessari undirstöðu í framkvæmd, og allar þær torfærur, sem þar hafa á vegi verið, og mismunandi skoðanir öld af öld og áratug af áratug. Til þess að gera það, þyrfti að semja skattamálasögu hvers einstaks rikis, og er það svo flókið mál og við- tækt, að eigi veitir af heilli bók til þess. Að semja slíka bók á íslenzku, væri í rauninni mesta nauðsynjaverk, því að skattamálin munu, ef alt fer að sköpum, án efa skipa öndvegis- sæti i stjórnmáladeilum vorum næstu árin. Skattamálin eru það djúptæk orðin og viðtæk, og viðkvæm eins hér sem annarsstaðar. Skattar fyr Skattarnir voru á öld- °9 nu- um áður oftast nær eigi annað en aukagjöld til bráðabirgða, sem konungar og keisarar lögðu á þegna sína, þegar munaður þeirra keyrði úr hófi, og venjulegar tekjur þeirra af jarðeignum, stimpilgjöld- um, pósttekjum o. s. frv., eigi hrukku til að fullnægja hinum viti sneiddu framkvæmdum þeirra, eins og t. d. er einn konungur Dana reisti Kristjánsborgarhöll, og varði til þess jafngildi þess fjár, er nægt hefði til að kaupa allar jarðir á Sjá- landseyju. Nú á timum eru skattar og tollar árlegur og drýgstur liður í tekjum landanna, drjúgasta aflið til þeirra hlnta, sem gera skal af hálfu hins opinbera. Af öllum tekjum hins brezka ríkis nema skattar og tollar 4/5, og sama er hlutfallið í Frakk- landi og ítalíu. Bandadkin fá 7/10 af sínum tekjum með sköttam og tollum, Rússland nærri %, Austur- ríki nál. %, Þyzkaland meira en helming o. s. frv. Og hji oss íslendingum er sama sagan. Skattar og tollar eru svo Iangdrýgstir tekjuliðirlandssjóðs,eink- um þó tollarnir, og af þeim aftur Hæst verð greiðir kjötverzlun E. Milners, Laugavegi 20 B, fyrir nautgripi, eldri og yngri, einnig kálía. Borgað samstundis. mjólka nauðsynjavörutollarnir mest og bezt, svo óréttlátir sem þeir þó eru. Tolla-dýrtiðin. Það er kvartað um dýr- tíð hér í landi — og skulu eigi bornar brigður á, að full ástæða sé til þeirra kveinstafa nú. En það er önnur sífeld dýrtíð fal- in i því fyrir fátæklinga, hversu mikið af tekjum landsins er látið felast i tollunum á nauðsynjavörum — og eg vlldi enda orð min með þeirri ósk, að stjórn vor, sem nú situr að völdum, vildi leggja fram sína miklu, viðurkendu krafta til að grafa sig inn í skattamála-farganið og vinna að því, að vér fáum nýtt skattakerfi, er samrými sem bezt nytsemis-, eýna- o% ástœiustefnuna, svo að jafnrétti megi sitja í fyrir- riimi í skattamálum vorum. að pottur er brotinn í öllum lönd- um, og margan þjóðfélagsósómann mætti til tína annars staðar frá — einnig frá þeim »hásiðmentuðu«, sem vér að hinu leytinu engan veg- inn getum staðið á sporði. En hvað um það, ef menn sjá galla og þyk- jast munu geta ráðið bót á þeim, er það gott og æskilegt að svo verði. Aðeins er að athuga, hvort gallarnir eru fundnir og hvort »bótin« kemur að haldi. Yms »dæmi«, sem þegn- skyldumenn hafa greint um »agalysið« á ýmsum sviðum þjóðlífs vors, bera nú á hinn bóginn vott um, að þeim muni ef til vill sjálfum ekki sem ljósast umræðuefnið; svo óákveðið er tal þeirra, sumstaðar óviðkomandi málefninu og jafnvel út í hött. Má leiða að því rök, ef þörf gerist. — Um stundvísina má margt segja. En að allir gerist stundvísir í öllu fyrir það, að vinna í 3 mánuði af æfinni erfiðisvinnu í »þarfir hins opinbera«, þótt reglubundin væri og undir sæmilegri stjórn, — það er fullyrðing, sem ekki.verður sönnuð, býst eg við. Vitnað er i »her- skylduc (og heræfingar) annara ríkja (að því verður vikið hér síðan), en með henni telja þeir þessa dygð ísland erlcndis. Galdra-Loftur Jóhanns Sigurjóns- sonar var sýndur í Alþýðuleikhúsi Khafnar í desembermánuði af sœnsku Ieikfélagi og var tekið forkunnar vel. Leikendum klappað lof í lófa og Jóhann margkvaddur fram að leiks- lokum. Hefir Galdra-Loftur verið leikinn viða um Sviþjóð og hvar- vetna við mikinn lofstir. Um islenzk stjórnmál flutti Finnur hafa áunnist þar. Af öðrnm (E. H.) hefir verið réttilega bent á það, að alt annað en herskyldan hafi eflt stundvísina hjá þjóðunum (að svo miklu •leytisem hún hefir þroskast), sem sé framfarirnar, einkanlega hin breytta tillögum samqönqufœranna (járnbrautir, eimskip o. s. fr.), þar sem öllu er svo fyrir komið, að gerast verður á fastákveðnum tíma (tiltekinni mínútu svo að segja), hvað eina, að öðrum kosti rekst hvað á annað og fer úr skorðum í »vél« þeirri, sem þjóðfélögin nú eru orðin. Eg hygg og, að það sé sönnu næst, að allsherjar stundvísi lærist þá fyrst einstaklingum þjóðanna, er þeim er nauðuqur einn kostur, til framkvæmd- ar störfum þeirra í »baráttunni fyrirtil verunni*. Slíkt getur auðvitað num- ist með kenslu og reglu (í skólum t. d.) í ríkari eða rýranmæli, en lifsnauðsynin verður þar drýgsti kenn- arinn, eins og í ótaimörgu öðru. Annars er langt frá, að framfara- þjóðirnar séu, þrátt fyrir þetta, orðnar fullkomnar i stundvísi, er til alls kemur. — Mennirnir eru lika alla- jafna breyskir og þeim er gjairnt til að lofa »dygðinni« að hvíla sig þær stundirnar, sem þeir þurfa ekki nanð- synlega á henni að halda!. — Verklægnin var annaðkjarna-atriðið. Sannarlega væri mjög dýrmætt, ef hægt væri að gera alla menn »verk- lagna«. Halda þegnskyldumenn í alvöru að þeim takist það? Og hver á að kenna það, ef hér er óverk- lægni ríkjandi áður yfirleitt? Flytjast frá útlöndum? Ef svo er, þá verður þó væntanlega aðeins um þá vinnu að ræða, er þar er kunn og framin. En auk þess, sem i þessu eins og öllu öðru er misjafn sauður í mörgu fé um heim allan, þá eru nú að minsta kosti upp á sfðkastið farnar að heyr- ast raddir um það jafnvel frá höfuð- menningarlöndunum (í verklegri menning), að mjög sé verklægninni par ábótavant! (Sbr. tilraunirnar, sem veður hefir borist af hingað til lands síðastl. ár undir nafninu »vinnuvís- indi«). Samt sem áður er það alls ekki óhugsandi, að bæta megi að einhverju verklag manna með reynslu- athugun, þótt innlend væri, og kenslu. En ekki virðist geta náð nokkurri átt að lögbjóða cg setja á stofn til þessa (allra síst í hasti!) dýrt og við- sjált skyldubákn — i tilraunaskyni. »Uppeldisatriði« málsins getur það

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.