Ísafold - 19.01.1916, Blaðsíða 3

Ísafold - 19.01.1916, Blaðsíða 3
ISAFOLD i bæ, sem við mig hafa talað, að eg heíi haft á réttu að standa um það, að við svo búið megi ekki standa og nti gertr um íslenzka leiklist. Leikfélagið verður að endurnýjast að miklu leyti, ef leiklistin á eigi að visna og falla með þessari þjóð. Að stefna að því marki er skylda forustumanna Leikfélagsins og að því væri þeim sæmd, en ekki að hinu, að berja hausnum við steininn, eins og nú virðast þeir sumir hverjir vilja gera. Ego. I. S. I. Ávarp til íslendinga um íþróttir og fimleiki. Ipróttasamband lslands var stojnað 28. jan. 1912, i pvi skyni að laða allan askulýð landsins að hollum íprótt- um oq fimleikum 0% koma á samtok- um og samvinnu milli allra íprétta- jélaga, hverja naýni sem nejnast. Sam- bandsstjórnin hefur aðsetur sitt í Reykjavík; hún er kosin á ársþingi af íulltrúum allra þeirra íþróttafélaga, sem gengið hafa í íþróttasambandið. Ná hefix alpingi veitt ípróttasam- bandinu ýastan ársstyrk, með peim ummalum, að sambandsstjórnin skuli vinna að pví, að glaða ipróttSlif á landi hér, og vera ráðanautur lands- stjórnar í ollum peim málum sem að ipróttum lúta. Af þvi leiðir, að það er nú stór hagnaður fyrir öll ípróttajýlög að qanga i Ipróttasambandið, og það því fremur sem þau þurfa mi ekki að greiða neitt gjald í sambandssjóð, en öðlas'c mörg mikilsverð hlunnindi. Þau verða þá aðnjótandi allra þeirra leiðbeininga, sem sambandsstjórnin getur látið i té, og fá hlutdeild i aínotum þess f|ár, sem alþingi veit- ir til eflingar iþróttum. Þá er þeim einnig heimilt — annars ekki — að sækja iþróttamót, sem haldin eru undir yfirráðum íþróttasambandsins, og eiga þar þátt i kappleikum. Þau íþróttafélög, sem nú eru uppi, eru mörg komin í sambandið, og vér erum þess fullvísir, að öll íþrótta- félög landsins muni framvegis sjá mánuðum saman fjarri heimili sínu Og lifa lífi, sem er jafnólikt hinu friðsama heimilislífi og hernaðariífið er. Máttur mótsetninganna ræður hér miklu. Þótt þeir. hafi engan veginn áður verið eins heimilsræknir og skyldi, sakna þeir riú hins helga heimilis-arins, og sanna hið gamla orð, að »enginn veit hvað átt hefir fyr en mist er«. Þeir sakna heimilis- ins í fjarlægð, sem geymir alla þá, sem {ieim eru ástfólgnasttr, konuna og börnin eða foreldrana og systkin- in, og allar þeirra ljúfustu minning- ar eru tengdar við. Vitanlega er heimþráin ein út af fyrir sig engan veginn trúarlegs eðlis. En eins og trúin getur orðið meðal til þess að beina huganum að heimilinu, eins getur þráin eftir heimilinu orðið til þess að beina huganum inn á brautir trúarinnar. Sérstaklega mun hið síðar- nefnda offctr eiga sér stað. Og það af eðlilegum ástæðum. Við tilhugs- unina til heimilisins vakna einatt í sálu hermannsins minningar um há- tíðlegustu stundirnar í lífi hans, sem oftast standa í einhverju sambandi vlð kirkjuna. Það má vel vera, að hann hafi annars haft lítil afskifti af kirkjunni og þvl, sem þar' fer sér hag í því og telja það skyldu sina að játast undir þessi allsherjar samtök. Iþróttasamband íslands vinnur fyrst og fremst og aðallega að þvi, að kenna út frá sér alis konar auðveld- ar íþróttir og fimleika, sem eru holl- ir og styrkjandi fyrir heilsu allra manna, og engum um megn, held- ur við hvers manns hæfi, og verða öllum, sem reyna, til gamans og hollustu, jafnt óhraustum sem hraust- um, ungum jafnt og öldruðum, kon- um sem körlum. Iþróttir og fimleikar eru svo margs- konar, að ekkilverður tölum tjáð; en engum er um megn að eiga þátt i þeim, ef hver færist það eitt í fang, sem á við heilsu hans, aldur og orku. Ef hver um sig velur þá fimleika og þá íþrótt, sem er við hans hæfi, þá fer eins fyrir öllum, þá komast allir að raun um það, að ekkert er til í tómstundirnar á við hollar íþróttaiðkanir, þvi að þær hafa jafnan i för með sér heill og ham- ingju: tryggja félaginu og sanna glað- værð, fjör og hreysti, kjark og snar- ræði. Þetta vita fáir, af því að fáir hafa reynt. Margir halda að allar íþróttir og fimleikar séu aflraunir og fáum fært við að fást. En það er siður en svo. Fritt göngulag er t. d. fögur íþrótt, sem fáir kunna, en allir geta Jært. Sama er að segja um sund. Skot- fimi er ein ágæta íþróttin, en vand- lærð, og þó er það ekki kraftaverk að hleypa af byssu. Fimleikarnir, sem kendir eru við Möller, danska íþróttamanninn fræga, eru einkat hollir og skemtilegir, en engum um megn. Svo er um fjölmargar íþrótt- ir og fimletka. Það hefir spilt fyrir viðreisn iþrótta hér á landi og víðar, að skólaúm- leikar hafa yfirleitt verið gerðir óþarf- lega erfiðir og þess vegna orðið mörgum nemendum ofraun. Af því mun sprottinn sii skakka trú, en al- menna að allir fimleikar séu aflraun- ir og óhraustum ofviða. Ur þessu viljum vér bæta. Engir hafa meiri þörf á fimleik- um, en þeir, sem eru óhraustir í uppvexti, því að vel valdir fimleikar liðka og styrkja alla liði og vöðva, öll líífæn, allan líkamann. Þess vegna eru þeir öllum hollir og nytsamir. Hver sem hefir hug á að læra einhverja íþrótt, verður að vita það og skilja, að honum ríður umfram alt á því, að iðka stöðugt fimleika til þess að efla heilsu sina og hreysti yfirleitt. Þetta á heima um allar íþróttir. ' Fimleikarnir eru máttarstoð allra iþróttamanna. EJ allir unglingar á landi hér vœru aldir upp við fimleika og ípróttir, pd mundi pjóðinni aukast stórum máttur 0% megin. Vér viljum að þeir timar komi, að allir Islendingar verði íþrótta- menn, hraustir menn og kjarkmikl- ir, eins og íþróttamönnum er títt, eins og forfeður vorir vóru í fyrnd- inni, eins og Englendingar hafa ver- ið undanfarna tíð öðrum þjóðum fremur — af þvi að þeir hafa þjóða mest tamið sér alls konar iþróttir. Ipróttir eiga að vera öllum monn- um til ánagju 0% hollustu, en ekki til ýragðar og Jrama Jyrir' aðra en ein- staka ajburðamenn, sem færir eru á hólm við erlenda íþróttakappa. Þess vegna viljum vér stuðla að þvi, að íþróttamótum verði svo hátt- að, þegar fram líða stundir, að þar geti allir vanir iþróttamenn verið í leikjum, sér og öðrum til skemtunar, og ekki eingðngu efnt til kappkika. fyrir afburðamennina í hverri íþrótt, eins og nti tiðkast. Til pess að menn geti verið saman í leik, verða allir að haja taraið sér leikinn eða ipróttina á sama hátt. Þetta er afar mikilsvert atrið, sem allir verða að hafa í huga. Þess vegna hefir Iþróttasamband IsLtnds þegar samið ljós fyjirrræh um alls konar iþróttir og senda til allra íþróttrtfélaga, sem eru í sam- bandinu. Og nti er bráðlega von á mjög vándaðri glimubók með mörg- um ágætnm myndam og ítarlegri lýsingu á öllum glímubröeðum, verð- ur sti bók send öllum íþróttafélög- um, sem eru í sambandinu, fær hvert félag eitt eintak ókeypis. Þar að auki verður leitast við eftil fðng um, að fá góða íþróttakt n < .1 t'l að kenna jþróttir, bæði hér í bæ og út um land. Iþróttabækur oy lög sambandsins starda til boða hverju íþróttafélagi, sem ganga vill í sam- bandið, og ölluín þetm, sem vilja koma á fót nýium íþrótt.ifélögum innan vébatida Iþróttasambandsins. Erum vér líka boðnir og búnir til að leysa úr hvers konar spurningum, sem til vor er beint og að þessum málum ltita. Iþróttasamband Islands. Reykjavík, 8. jan. 1916. A. V. Tulinius, G. Björnsson, formaður. vaaformaður. Matth. Einarsson, Ben. G. Waage, gjaldkeri. féhirðir. Jón Asbjörnsson, ritari. Fjallskilamálið. Ejtir Siqurð Guðmundsson á Selalak. fram. En »fjarlægðin gerir fjöllin blá«. Kirkjan »heima« blasir nú við honum í nýju ljósi og eins flest það, sem htin myndar umgerðina um : sálmasöngurinn, hinar kirkjulegu at- hafnir,prédikunin,presturinn,klukkna- hljómurinn 0. s. frv. Nýju Ijósi er brugðið yfir alt þetta, og hermann- iniim er hugléttir og fróun að þvi að láta hugann dvelja við það. Og því ljúfara sem honum er að dvelja við þetta útborð hins trtiarlega lífs, því auðveldar dregst hjartað að hinu innra, að sjálfum kjarnanum. í ótal tilfellum er trti hermannsins svo samtvinnuð heimþrá hans, að ókleyft má teljast að greina það hvað frá öðru, enda ekki beint ástæða tii þess. , Þessi tilfinningarsama trúrækni kemur mjög áþreifanlega fram i bréfum margra hermanna til ástvin- anna heima. Htin ryðst fram í penn- ann, þeim nærri því óafvitandi, þeg- ar þeir fara að ávarpa þá, sem þeim eru hjartfólgnastir í lífinu, hvort sem það nú er eiginkonan og börnin eða unnustan eða foreldrarnir. Og htin gerir ekki sízt vart við sig þegar hinar kristnu hátíðir nálgast, einkum og sér i lagi jólin, svo nátengd sfcm þau eru einmitt heimilinu. Það er þvi lika mjög lærdómsrikt í þessu tilliti að kynnast jólahaldinu á víg- stöðvunum, hvort heldur er í her- mannaskálunum eða i skotgryfjun- um. Það er ekki svo mjög »fæð- ing frelsarans«, sem er þar hátiðaefn- ið, sízt svo að þeir séu sér þess með- vitandi. Þeir halda miklu fremur hátið barninu og heimiliau. Hér er næsta érfitt að segja hvað er af kristilegri rót runnið og hvað af heimþrá sprottið i hátíðahaldi þeirra. Alstaðar að berast fréttir um, hversu hermennirnir á vígstöðvunum reyni að gera »jólalegt« i kringum sig, jafnvel í hinum óvistlegu skotgryfj- um. Grenikvistum er stungið iun í vegginn og kertisstubbur festur á kvistinn; sálmar eru sungnir og jóla- guðspjallið lesið. Bréfin »að heimanc eru opnuð og lesin aftur og aftur. Jólagjafirnar eru teknar fram og skoð- aðar í krók og kring með barnslegri aðdáun. Það er lítið talað manna á milli. Hugurinn er allur heima hjá ástvinunum. Hver hefir brjóst til að rjúfa þá heilögu kyrð ? Svo fátækleg sem jólin á vigstöðvunum hljóta að verða, kannast fjóldi hermanna þó við, að ekkert jólahald muni þó nokk- uru sinni geta orðið sér minnisstæð- ara. (Meira). /. H. Bæði af eigin hvötum og eftir tilmælum margra bænda í Ásahreppi, hefi eg athugað fjallskilamál hrepps- ins, i þvi skyni að reyna riða fram tir ógöngunum, sem það mál er komið í. Ógöngum, sem leiða sf niðurjöfnun fjallskilanna og gjald- stofninum, sem þau eru bygð á, samkvæmt fjallskilareglugerð Rangár- vallasýslu. Vil eg því fara um þetta nokkrum orðum, og llta einkum á: 1. hvort heppilegt er, að nota afrétt- ina til sumarbeitar, eða að hverju leyti. 2. hvort hægt er að láta þá menn gera fjallskilin, sem nota þar beiti- landið og 3. hver ráð séu vænlegust, ef aðrir verða að safna afréttinn, en þeir sem nota hann. Eins og mi er högum háttað, get- ur verið spurning um, hvort brýn þörf er á, að reka fénað á Þjórsár- tungur — eða Þjótsártungur sbr. þjót- anda — er forria nafnið á Holta- mannaafrétti = Afrétti Asahrepps. Ber það til þessa spursmál, að menn vilja naumast reka þangað, og þykj- ast hafa nægilegt beitiland heima, fyrir sinn fénað. P.trtur af hreppn- um, Þykkvibærinn, með 30 bænd- um, hefir líki farið fram á það, að afsala sér sínum hluta af afréttinum, til þess að vera laus við fjallskila- kostnaðinn. Hefir sá partur hrepps- ins þó minst beitilandið. Spursmál- ið um notkun afréttarins er þvi ekki að ástæðulitlu fram komið. Úrlausn þes a máls, er undir því komið, hvort btinaður bænda er á framfaravegi, eða í hnignun. Sé hann i framför, þá fer þörfin fyrir afréttum vaxandi. Menn sækjast meira eftir að nota hann, og verð- mætt hans vex að sama skapi. En sé búnáðurinn á hnignunarleið, þá minkar þörfin fyrir afréttinn eða hverfur, og er þá eðlilegt að afrétt- urinn fari i eyði á undan jörðunum. Bændur hlióta að vera sem sjálf- ráðastir um það, hvort eða hvað þeir reka á afréttinn. Þvingun til að reka má naumast beita við aðra en þá, sem hafa ofmikin fénað á sitt land, og beita mikið aðra. Þó er erfitt að meta það, og árangur sennilega litill, armar en si að þeir fækka fénaðinum, einkum ef fjall- skilakostnaðurinn, væri lagður á þá, sem nota afréttinn. Viðvíkjandi öðru spursmálinu, hvort hægt er að láta þá, sem nota afréttinn bera fjallskilakostnaðinn er erfitt, en óhjákvæmilegt að segja nei. Reynslan hefir lengi sannað þetta. Fjallskilareglur sýslunnar hafa menn þess vegna neyðst til að hafa þannig, að þeir sem reka, og nota afrétt- ina beri ekkert meiri kostnað fyrir það. Bændur verða því að gera jöfn skil hvort sem þeir nota afréttinn eða ekki. En þrátt fyrir þetta eru menn tregir að reka — minsta kosti á Þjórsártungur, sem þó mun með skárstu afréttum sýslunnar — nema helzt lömb og nokkra sauði. Eðlileg afleiðing af þvi, hvað bændur eru tregir til að nota af- réttinn er það, að að eins er um tvent að gera: 1. að nota afréttinn ekki, eða 2. að láta aðra en notendur bera með þeim fjallskilakostnaðinn, láta hreppsfélagið á einhvern hátt bera kostnaðinn, eins og verið hefir. Eg býst við, að sú leið verði enn valin, og þá er komið að þriðja og aðalspursmálinu. Hver ráð eru vænlegust ef aðrjj; en notendur verða að bera þennan kostnað ? Með öðr- um orðum, hvernig er hagkvæmast að jafna þessum félagskostn.iði túður á einstaklingana? Ef búnaður i hreppnnm helst við eða tekur framförum, þá tel eg sjálf- sagt að nota beri afréttinn til sum- arbeitar, til að létta á heimahögumj. vegna mjólkurpenings o. fl. meðan menn fást til þess, lítið þvingaðir, og er þá jafn sjálfsagt að stofna hann í félagi, eftir reglum sem um það eru settar. En þessar reglur eru ótrúlega vand- fundnar, svo allra meginatriða sé gætt, þeirra meginatriða: 1. að reglurnar séu sem sanngjarn- astar fyrir alla, 2. að þær styðji framleiðsluni, en steypi henni ekki, og 3. að þær séu framkvæmanlegar, og þeim verði fylgt, en valdi ekki sifeldum ágreiningi og mótþróa hjá bændum. Þessi meginatriði er ekki auðgert að samryma. Þau stríða að sumu leyti hveit á móti öðru. Það er t. d. litt mögulegt að styðja framleiðsluna, án þess að skerða sanngirnina, sem miðuð er við efna- haginn^ Og það er lítt mögulegt að gæta sanngirninnar án samsteypu margra gjaldstofna, en þá er fram- kvæmdin helzt ómöguleg o. s. frv. Þeir gjaldstofnar, sem um getnr verið að ræða, að byggja fjallskilin á eru einkum þessir: 1. Jarðatal. 2. farðamat. 3. Sauðfjártal. 4. Btipeningstal alt. 5. Efni og ástæður. 6. Samband af þessum gjaldstofnum; að meiru eða minna leyti. Vil eg nú athuga lítið eitt hvað af þessu fyrir sig. Jarðatalið hefir um langan tíma verið gjaldstofninn hér í sýslu þannig,. að hver bóndi, sem jörð héll gerði ein fjallskil. Þ. e. lét einn mann til fjallsafns, titbiiinn að hestum og öllu öðru, sem þurfti. Þetta var þó með þeim undantekningum, að þeir, sem ekki höfðu 6 kindur vetur- gamlar eða eldri, gerðu ekki full skil, og að hinir fjárríkari fóru í lengri og erfiðari leitir. Þetta mun hafa gilt til 1890? Þá var þessari kinda- tölu breytt, og er hún rú orðin 60 í Ásahreppi, en 40 i hinum. Frh. Erl. símfregnir. (Frá fréttaritara ísaf. og Morgunbl.). Kaupmannahöfn 15. jan. Cettinje fallin. Her Svartfelíinga komst undan á flótta suöur yflr fjöllin. Bandamenn flytja stöö- ugt herlið á landí Saioniki. Kaupmannah. 18. jan. Svartfellingar beiðast friðar. Allur her þeirra heflr geflst upp. Páfavaldið á íslandi. Hr. Sæm. Sigftisson hefir beðið »Isafold« fyrir svar til Servaes prests út af greininni í næstsiðasta blaði. En láðst hafði þá að geta þess, að að vér ætiuðumst til þess að þeirri deilu yrði þá lokið. Hr Sæm. Sigf. gerði því ráð fyrir að koma að svari sínu annarsstaðar.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.