Ísafold - 27.05.1916, Blaðsíða 1

Ísafold - 27.05.1916, Blaðsíða 1
^^^¦^^¦/¦¦'¦.¦'^¦¦^.¦'-w-^-lt Kemur út tvisvar i viku. Verðárg. 5 kr., erlendi* l1/^ kr. e5a 2 dollar;borg- ist íyrir miðjan júlí erlendis fyrirfram. Lausasal.a 5 a. eint. AFOLD Uppsögn (skrifl.) buadin við áramót, er ógild nema kom- in só til útgefanda fyrir 1. oktbr. • og só kaupandi skuld- laus við blaðið. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Dlafur Björnsson. Talsími nr. 455. XLIII. árg. Reykjavík, laugardaginn 27. maí 1916. 39. tölublað AlþíHuféLbókasafn Templaras. 8 U. 7—» iíorgarstjóraskrifstofan opin virka dafta 11 -8 Bæjarlógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og i 9 Bæjargjaldkerinn Laufasv. 6 kl. 12—S og f— 7 íslandsbanki opinn 10—4. K.P.TJ.M. Lestrar-og skrífstofa 8árd.—10 íl9ð. Alm. fundir fid. og sd. 8>/s siðd. Landakotskirkja. Guosþj. 9 og 6 á helfíiim Landakotsspitali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn 10—3. Bankastj. 10—12. Landsbókasaín 12—3 og 5—8. Útlán 1—S Iiandsbúnaðarfélagsskrifstofan epin fra 12—2 Landsíéhiroir 10—2 og 5—6. Landsskialasafnið hvern virkan dag kl. 12—S I.snd3si'rainn opinn daglangt (8—9) virka cUiga belga daga 10—12 og 1—1. Nftttúrugripasafniö opið l>/s—2»/s a sunnud. Pósthúsio opio virka d. 9—7, sunnud. 9—1. Samábyrgð Islands 12—2 og 4—6 Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—* dagl. Talsimi Beykjavlkur Pósth. 8 opinn daglangt 8—10 virka daga, helga daga 10—9. Vtfilstaoahælio. Heimsóknartimi 12—1 t>ÍóSmenjasafnið opio sd., þd. fmd. 12—2. Klæðaverzlun SH. Andersen & Sön.| Aðalstr. 16. L»xi..i.rjrjjjjrj:janccpcrxxjjjj 1 Stofnsett 1888. Sfmi 32. þar eru fötin sanmnð flest þar ern fataefnin bezt. Vandaðastar Og ódýrastar JjlJKivlSLUi seljtun vid undirritaðir. Kistur fyTÍrliggjandi af ýmsri gerð. Steingr. Guðmundss. Amtm.stíg 4. Tryggvi Arnason Njálsg. 9? Hæst verð greiðir \ kjötverzlun E. Milners, Laugavegi 20 B, fyrir nautgripi, eldri og yngri, einnig kálfa. Borgað samstundis. .Ófriðnrinn. Yflrlit Hernaður í Austurvegi. Eystrasaltsfloti Rússa er álíka minni <ö floti Þjóðverja sem sá floti er minni brezka flotanum. Var það þvi nverjum manni auðsætt þegar í önd- verðu, að ójafn leikur yrði það, ef fiotum Rússa og Þjóðverja lenti sam- an i riimsjó, enda hafa Rússar tekið hinn sama kost í Eystrasalti sem Þjóðverjar hafa tekið í Norðursjó, að Iiggja sem mest á höfnum inni og láta vígvélar og tundurdufl hlífa sér við árásum. Þegar Þjóðverjar vorn í fyrra sum- ar komnir norður fyrir Mitau og bjuggust til þess að taka Riga, var þeim það Ijóst, að þeim mundi það eigi auðvelt nema borgin yrði sótt bæði á sjó og landi. Sendu þeir því þangað flotadeild og átti hún fyrst i höggi við nokkurn hluta af flota Rússa. En Rússar höfðu eigi skipakost jafngóðan og hörfuðu því inn i Rigaflóa. Hugðust Þjóðverjar að kreppa þar að þeim, en svo fór, að Rússar gátu varist með fallbyss- um í landi og tundurduflum og kaf- sprengjum í flóanum. Mistu Þjóð- verjar þar nokkur herskip og flest smá, en urðu að hverfa aftur við svo búið. Eitt höfðu þeir þó unnið: Þeir höfðu komið mestöllum flota Rússa í sjálfheldu og gátu þvi öruggir haldið uppi siglingum i Eystrasalti. En þá gripu Bretar til þess ráðs, sem Þjóðverjar höfðu áður beitt í Norðursjó. Þeir sendu kafbáta inn i Eystrasalt og komu þeir Þjóðverj- um alveg að óvörum. Tóku þeir þegar að gera usla á siglingaleiðum þar og höfðu valdið Þjóðverjum miklu tjóni í haust. En þá urðu þeir að hætta, sökum þess, að ís lokaði öll- um höfnum Rússa. Nú hefir ísa leyst aftur og er svo að sjá, sem hvorir tveggja búist til stórræða. Bandamenn (Bretar og Rússar) reyna að hefta alveg sigling- ar milli Þýzkalands og Norðurlanda. Hafa kafbátar þeirra sökt mörgum kaupförum Þjóðverja og nýjustu skeyti herma það, að siglingar þeirra til Sviþjóðar og Noregs hafi alger- lega stöðvast um hríð. I annan stað hafa Þjóðverjar við- búnað mikinn i Eystrasalti. Fara fregnir af því, að þeir hafi þar stór- kostlegar flotaæfingár, og sundin inn í Eystrasalt hafa þeir girt með her- skipum. Hafa þeir haft þar nú fyrir skemstu eftirlit með siglingum frá Gautaborg, og stöðvað sænsk skip, sem voru á leið til Bretlands. Urðu Svíar þessu sáigramir, og hafa blöð þeirra, jafnvel þau, er Þjóðverjum eru hollust, farið hörðum orðum um þessar tiltektir. Það er eigi talið ólíklegt, að Þjóð- verjar hafi nú i hyggju að láta til skarar skríða hjá Riga. Hefir Hinden- burg hafið þar sókn, og þykir þá mega búast við þvi, að flotinn eigi að hjálpa til sem fyr. Sumum þykir og liklegt, að flotinn muni eiga að sækja að Riissum á Álandseyjum, sem nii hafa verið víggirtar allram- lega. En eitt er víst: Þjóðverjum mun þykja sér bezt gegna, að gera nd þegar hreint fyrir sinum dyrum i Eystrasalti — hinu eina hafi, sem þeim hefir verið opið til þessa. Uppreistin í írlandi. Hún hefir nú algerlega verið bæld niður, með harðri hendi. Uppreist- armenn börðust fræknlega, en skorti samheldni og góða stjórn, svo að þeir hlutn að verða undir. Mann- fall varð nokkurt af hvorum tveggja, en »það er langt frá því«, segir Asquith stjórnarformaður, »að svo sé sem sagt er, að uppreistin hafi verið kæfð í blóðií. Fjölda margir uppreistarmenn hafa verið dæmdir af herrétti og hafa 15 eða 16 verið teknir af lifi. Voru það helztu forsprakkarnir. 80 hafa verið dæmdir til hegningar, en 1706 til útlegðar. Hér með eru þó eigi taldir þrh menn, Sem voru skotnir dómlaust í herskálunum í Dyflinni. Það er þó eigi loku fyrir það skot- ið, að fleíri muni verða dæmdir og sumir til dauða, og sumum útlaganna ef til vill gefið frelsi aftur. Úr ýmsum áttum. Þá er Russar höfðu tekið Erzerum og Trebizond í Litlu-Asíu, tóku Tyrkir sér varnarstöðvar hjá bæ þeim, er Erzingen heitir og bjuggust þar við ramlega. Var þeim eigi þaðan að þoka. Sendu þeir nú þangað nýtt lið og ný hergögn og hafa ný- lega hafið grimmilega sókn á hendur Riissum. Hafa Riissar hrokkið fyrir á sumum stöðum, en svo varð mikið mannfaíl i liði Tyrkja, að þeir ent- ust eigi til þess að halda sókninni áfram. Suður á s iandamærum Persíu og Mesopotamia sækja Riissar fram og stefna í áttina til Mosul. Þegar síðast íré'ttist, höfðu þeir von með að komast bráðlega til borgarinnar. Mosul stendur við ána Tigris, og um hana liggur járnbrautin til Baghdad, og eru Riissar því komnir þarna að baki Tyrkja. í Egyptalandi eiga Bretar í stöð- ugum brösum við Tyrki og Araba. Eru Arabar þeim illvfgastir og hefir nú alveg nýlega Arabaforingi einn í Sudan farið með her manns á hend- ur þeim. Eru það hraustir menn og herskáir, sem hann hefir, en hálfviltir og kunna eflaust lítt til hernaðar, eins og hann er nú. Islenzknr nútíðar-skáldskapur. Höfuöskáld fjárlagannna. Eftir Árna Jakobsson. Þá er sagan: Hakkandi stjarna. Mér er óskiljanlegt það erindi, sem þessi saga getur átt til heimkynna bókmentanna. Hún er af konu — Kristínu dótt- ur Bjarnar Jórsalafara — sem liggur í rúminu þroskaár æfinnar og er að þvi kömin að deyja, en ris þá alt i einu á legg og giftist i sömu and- ránni. Svo liða tólf ár. Á þeim tima mæta henni raunir og mótlæti, Þá er hún gift öðru sinni, og er þá ^læsilegasta konuefnið á öllu íslandi. — Vill vera drotningl Veikindi þessarar konu eru i sam- bandi við stjörnuspádóm, sem faðir hennar kom með sunnan úr löndum. Þó stafa veikindin ekki af trú henn- ar eða annara á spádóminn, þvi hún er orðin veik, þegar faðir hennar kom heim, bls. 110. Svo liggur Kristín i riiminu i mörg ár, og að síðustu álítur konan, sem vakir yfir henhi, að hún muni ef til vill vera dáin, bls. 142. En á næsta augna- bliki er hiin alheilbrigð og þeim um- skiftum lýst á þessa leið: ». . . Það var sem blóðið brytist í stórum bylgjum um allar æðar hinnar sjúku stiilku. Hörund henn- ar roðnaði og augun fengu nýjan Ijóma. Höndin, sem Halldóra hélt um, var ekki lengur hönd á liki, heldur liktist hún hönd á nýfæddu barni, sem dregið hefir að sér lífs- loftið í fyrsta sinnc. Sbr. bls. 144. Og daginn eftir hleypur hán um bæinn sem alheilbrigð, eftir rúmlegu í mörg ár! ' Hvernig á að skiljajj þetta ? Og r Tilky nning Nýjar vörubirgðir eru nú komnar til v. b. n. af flestum nú fáanlegum Vefnaðarvörum, i fjölbreyttu úrvali. Vegna tímanlegra innkaupa getnr verzlnnin boðið viðskiftamönnnm sin- um þau beztn kanp sem völ verður á í ár. Ennfremur befir verzlnnin: Pappír og ritföng, Sólaleður og skósmíðavörur. Vandaðar vörur. Odýrar vörur. Verzlunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. hvað er þessi sjúkdómur? Ekki er það móðursýki, því sú veiki byrjar ekki með tíu ára aldri. Athugum lýsingu veikinnar. Byrj- ar á bls. 110. Þar er þetta: ». . . Hún varð máttvana, fekk við og við taugateygjur og þjáðist af svefnleysi. Lengi var svo, að af henni bráði, svo að hiin gat verið á ferli, en brátt lagðist hún algerlega i rúmiðc. m Svo heldur lýsingin áfram og á næstu blaðsíðu er þetta: «... Hiin vildi lifa og var ein- ráðin í þvi, að berjast gegn dauðan- um af öllum mætti, þar til hiin yrði yfirunnin. Og allur hennar líkami tók sinn þátt í þessari baráttu. Hún óx og þroskaðist liggjandi í rúminu og var holdug og sælleg og kendi sér einsk- is meins*, bls. 111. Lýsingin heldur áfram og á næstu síðu er þetta: ». . . — þessi hálfi svefn, annað eðli hennar, eða ef til vill aðalsjiik- dómurinn. Þess vegna var hún mátt- laus, blóðlaus og lystarlaus . . .« og ». . . Þess vegna iá hún iðulega í köldu svitabaði og fann til ósegjan- legrar þreytu, hvað lítið sem hún hreyfði sig í rúminu<. Hvernig i ósköpunum á að skilja þetta? Það er eins og }. Tr. sé hér 10 ára barn að skrifa fyrsta stíl- inn sinn. Ekki kemst höf. hjá því í þessari sögu, að lesandinn fái ekki að skilja, að hann er nieð annari persónunni, en móti hinni. Kristín er hans, Þor- leifur ekki. Þetta er á bls. 135 og 138. Þar segir höf.: ». . . Hann stóð um stund sem steini lostinn, og það lá við, að hann færi að biðja guð í huganum, að skifta þessari jarðnesku hamingju ofurlítið jafaar milli þeirra systkin- annac En á næsta augnabliki lætur höf. Þorleif segja við systur sina, sem hann álitur vera i andarshtrunum: »Trúirðu því enn, elsku systir min, að þii munir lifa mig?< Sami blærinn. Sama aðferðin sem fyr. — Þetta á sjálfsagt að réttlætast með þvi, að illu uppeldi Þorl. sé um að kenna. En þau áhrif sjást ekki frá Þorl. sjálfum, heldur koma þau þarna á eftir í frásögn móðurinnar, og gefa þá alls enga skýringu um, að þetta ósamræmi hans sé'réttlæt- anlegt frá höf. hendi. í seinni þættinum sézt aðalþungi sögunnar — ef hann er nokkur — í samtali Kristinar og Halldóru briið- kaupsdaginn í Viðey. Sii skýring er þar gerð á lífsum- skiftum Kristínar, að auk þess yfir- náttúrlega, hafi henni aukist þróttur við þann ásetning, að bæta föðurn- um upp sonarmissinn. En þá verða hugsanir Kristínar viðvikjandi gift- ingunni nokkuð hjáleitar og skritnar { meðferð höfundarins. Þann mann, sem hiin ætlar að eiga, hefir hún vart þekt nokkuð fyr, eftir sögunni að dæma. En hún elskar hann af því að hiin hlakkar til að eiga börn með honuml — væntanleg stór- menni — bls. 189, og endar þaus ummæli sín á þessa leið: ». . . Er eg ekki sæl, Halldóra mín, að vera nú að ganga að eiga mann, sem eg hefi jafnmikla ást á?« Alt samtal kvennanna — Halldóru og Kristinar — þennan dag, er Hk- ast þvi, að höf. væri að kaldhamra efni á steðja, en vantaði bæði eldinn og eldsneytið til að kveikja á arn- inum og móta gullið. Er þetta þvl grátlegra, þar sem það hefir einkent íslenzkt kveneðli fyr og síðar, að eiga í sér fólgna djúpa og hreim- mikla strengi ástalífsins með öllum einkennum þroskaðra tilfinninga. Eitt sýnir þó þessi saga, sem bæk- ur ]. Tr. hafa ekki áður sýnt, og á hún þó pað erindi til lesenda verka hans, en það er, hvernig honum tekst að beita skáldgáfu sinni við yrkisefni um samband sálaiinnar við óþekt öfl handan við haf dauðans, eða leiðirnar »milli himins og jarðarc Næstum á öllum tímum hefir það veigamesta og fegursta, sem heim- urinn hefir eignast af skáldlegri speki, verið fléttað í sambönd þessa við- fangsefnis. Mörg beztu æfintýra- skáldin eiga sínar dýrustu perlur í skauti þessa efnis. Þetta hefir verið — og er — skáldskaparins helgasta mál. Og oft eru örlagaþræðir sálar- lífsins raktir til enda i sambandi við þetta viðfangsefni. Get nefnt ótal dæmi, en læc mér nægja að benda á hin látlausu en þó snildarlegu skáld- tök Einars Hjörl. í leikritinu »Syndir annarac, Nú tók J. Tr. þetta yrkisefni til meðferðar, og get eg vart hugsað mér jafn átakanlega uppgjöf við að

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.