Ísafold - 11.04.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 11.04.1921, Blaðsíða 1
ISAFOLD Sfmar 499 og ^oo. XLVIII. 4rg. Ritstjóri: Vilhjálmur Finsen. Reykj'avík, Mánudaginn II. apríl 1921. Isaf oldarprentsrr 1 ðja 15 töiublað. Utgerðin í hættu i. í. j ~ Hvað tekur við? Til loka er nú réttur mánuður og keyrst hefir, að botnvörpuskipum sum wn verði ekki haldið á veiðum lengur. Markaðshorfur fyrir sjávarafurðir eru ekki glæsilegar og margt bendir til, að atvinnuleysi og neyð manna á með- al sé í nánd. Einn mánuður líður fljótt og enn hefir ekkert heyrst um ráð til að minka komandi vandræði, og ætti það þó að vera hér efst á dagskrá að af- stýra með einhverju móti ógæfu þeirri sem alment atvinnuleysi hlýtur að haía í för með sér. Hér er svo ástatt fyrir almenningi, að ekkert er að flýja Til þessa hafa sveitirnar verið mann- fáar, en ekki taka þær >ó við miklum mannfjölda og þess ekki heldur aS vænta. Mótorskip liggja víða aðgerðalaus, þar eð útgerð þeirra er of kostnað- armikil. Mörg þessara skipa eru þann- ig smíðuð og lagið það gott, að þau hljóta að vera bestu seglskip, væru sniðin á þau segl við þeirra hæfi, skrúfan tekin burtu og vélar teknar úr skipunum. Þegar eg var að alast upp í Hafn- .arfirði gengu þaðan skip til veiða, «em að öllu leyti stóðu langt að baki þeim skipum, sem hér fljóta nú við strendur landsins. Af vinnu á þeim skipum lifði f jöldi manna þá, og sjald ar. var úr Faxaflóa farið, því þá var komið út úr kortimi. Kunnátta í stýri- mannafræði var lítil, en því betur þektu menn miðin þar sem fiskur var fyrir, en þau eru smám saman að gleymast, og nú munu mér vitandi dtki fleiri en 3—4 menn eftir af eldri Itynslóðinni, sem þekkja fiskimiðin gðmlu frá Keilisnesi að Akranesinga- leitum, A því sTæði var oft mikið -** fiski, enda hepnuðust fiskveiðar á skútum þessum oft vel og veitti mikla vinnu á landi. Eftir að eg var fulltíða maður var eg á útveg Asgeirssons verslunar á ísafirði; átti hún þá yfir 20 smáskip •g var Asgeirsson sá er mesbar sjávar afurSir flutti út héðan af landi. Fá af skipum hans voru eins vel smíðuð og vistleg og hinir stærri mótorbátar eru hér og ekki varS eg var við annað -ao að mönnum liði yfirleitt vel á þess. um smáskipum. Ekki varð eg var við aSra eins dráttarmenn vestra og eg hafði kynst og verið með á sjó hér syðra. T. d. vil eg nefna þá Jón kaup- niann Bjarnason nú á Laugaveg 33, Pétur heitinn Priðriksson og Brúa- hrtunsbræSur úr Hafnarfir^i og BjarnabæjarbræSur úr Beykjavík, enda voru þessir menn þeir garpar -að draga þann gula, að furðu sætti. Saldfæraveiðar eru nú að leggjast ni8ur 0g með þeim einnig gæði vör- nnnar. gjjútufiskur var alment álit- inn fyrirtaks vara. pag kom varla fyrir svo stór aðgerS, að hætt væri við skemdum og flatningsmenn valdir vanir menn; voru sumir þeirra snill- ingar og var Ingimundur heitinn Gíslason, bróðir frú GuSrúnar Blön- •dahl Lækjargötu 6 sá mesti afkasta- maður til þeirrar vinnu, sem eg hefi séð til, auk þess sem hann í fleiru skaraði fram úr ungum mönnum. Fiskverðið var á reiki og mjög lágt fram eftir öllu og verð á útlendum vörum mun oft hafa mátt heita dýr- tíðarverS. Atti þaS rót sína að rekja til þess, að hinir útlendu umboðsmenn kaupmanna, eða þeir sem seldu kaup- mönnum vörur, gátu sett sitt verð og hvað sem það var, urðu kaupmenn hér að leggja á sinn hagnað, sem ef- laust hefir verið mikill, er þeir urðu aS gera ráð fyrir tapi, sem ávalt varð eitthvað, þar sem mest úr búð var lánað út upp á væntanlegt innlegg. E£ það brást var kaupmaður illa staddur. Kaupmönnum hér var s a g t hvað fiskverð væri ytra. Fyrir 1. september ár hvert áttu fiskflutnings- skipin að hafa lagt á staS, að öðrum kosti hækkaSi vátryggingargjald á skipum og farmi. Heiðursmenn, eins og Valdemar Fisher og Aug. Thom- sen, munu þó hafa átt sinn þétt í, að hinir dönsku umboðsmenn gátu ekki „smurt" meira á en þeir gerðu. Þeir seldu vörur sínar hér eins sann- gjarnt og þeir gátu og gáfu upp fisk- verð og annað verð íslenzkra afurða, og munu hafa greitt fyrir þær það sem I þeir sáu sér f ært. pannig var ástatt að öllu jöfnu þangað til síminn var lagður til lands- ins. Síðan hann kom er markaðsverð á flestu kunnugt hér og auðiS að fá vissu sína, svo að hér veður nú eng- inn reyk framar, enda fylgdu honum stór verslunarfyrirtæki og margt fleira, sem vart hefði þróast hefði sími ekki verið. A smáskipum voru veiðar stundaðar til ársins 1898, þá komu hinir stóru kútterar, sem allir vildu vera á og á smáskipin fengust varla menn eftir komu þeirra. Þá byrjaði hér þaS tímabil þegar íslenzkir menn kunnu best til sjómannsstarfa á þilskipum. Skipsmenn kunnu seglasaum og alla hirSing á skipi og það er til heyrði. Formenn keptust tim að láta skip sín líta vel út og yfirleitt má segja að þekking á veiðum og meðferS afla hafi verið hin besta. Við þessa sjó- mensku á þilskipum hættu róSrar víða á bátum, og við það töpuSust góðir ræðarar og góðir stjórnarar, sem smám saman eru að hverfa úr sög- unni og sumstaðar ekki til lengur. Er veitt hafði verið á kútterum nokkur ár hér, fóru hásetar að gera hærri kaupkröfur og örðugt varð að halda skipunum skaðlaust úti, en í rauninni voru þaS hinar dýru aðgerðir á skipunum, sem örðugleika gerSu mesta. 0g svo hófleysan, aS enginn þóttist maður meS mönnum, nema hann ætti kútter og væri reiSari. — Svo komu botnvörpuskipin. pá var ekki farandi á sjó nema á þeim og sumir af kútterunum hættu aS ganga og lágu inn í Sundum. Þá vöndust menn hinum nýju veiSarfærum, botn- vörpunum, en siglingum og þeirri vinnu, er þejm fylgir, f6r að fara aft- ur, þar sem til allra ferða var að eins notaS gufuafl. Svo komum viS aS árimi 1915. pá fara mótorbátar að koma hingaS frá útlöndum og falleg mótorskip voru þegar smíSuS hér 1914, eins og t. d. Hrafn Sveinbjarnarson frá Akranesi, Hera o. fl. AriS 1916 kom mesta skriðið á mótorbátakaup frá útlönd- um. Fór nú svo að það gekk svona rétt í meðallagi að fá menn til þess að vera á botnvörpuskipunum, því aS allii- vildu vera á mótorbát. Fyrst voru menn þar upp á kaup og þá fiskaðist vel, næsta ár vildu menn vera upp á hlut, þá komu ógæftir svo að suniir bátar lágu hér á höfn eina og tvær vikur, sumir komu inn í enda veðurs með bilaða vél, lágu hér í logni og blíSu meSan gert var við vélina, en er alt var klárt til ferðar var komið rok. í fyrra voru flestir upp á kaup og höfðu mikla peninga fyrir vinnn sína, í ár er fjöldinn upp á hlut, sáralítill fiskur kominn á land og af þessum rýra afla eiga hásetar að greiða part af útgerðarkostnaði og ekki annað að sjá, en að fjöldinn gangi slyppur frá öllu um lok. Eitt af því, sem hásetar greiða sinn skerf til er olía. Meðferð á seglum á mótor- bátum er yfirleitt það slæm, að frekar má kalla þau tuskur en segl. Er þetta því ef til vill nauSsynleg ráðstöfun þar, en þar sem fyrsta flokks segl er» lögð til skipa, eins og t. d. á kútter- um sem mótor hafa, og í stað þess að nota þau, er olíu svælt upp á háseta op reiðarans reikning og öll útkoma þannig rýrð; það er ábyrgðarhluti sem ath .ga verður. Hér endar hrlngrás þessi, sem verið hefir hér síðan um 1870, með þeim afleiðingum, að þaS sem kallað er sjómenska er að mestu úr sögunni. Glöggskyggnu formennirnir, hinir góðm stjórnarar áttæringa og báta ern fáir eftir, góðir ræðarar úr sögunni, að rifa segl er úrelt orðatiltæki, fiski- mið týnd, allir óánægðir meS hlut- skifti sitt í lífinu, og þaS sem verst er, að dráttarmennirnir miklu eru nú orðnir lúnir og farnir að eldast, geta því ekki verið öðrum til fyrirmyndar, er þeir standa vi'" vaðbauju og komið þeirri löngun inn hjá félögum sínum að verSa eins og þeir. HaldfæraveiSar hafa blessast hér og meSan þær voru stnndaSar mnn mest fé hafa verið M landinu kyrt. ÁSur en eymd og hörmungar byrja hér veha& atvinnnleysisy» ættu menn að at huga vel, hvort ekki væri reynandi að taka hin góðu stóru mótorskip, kippa vélinni úr þeim, til þess ekki að freistast til eyðslu og fá í vélar- rúminu rými fyrir 10—15 tonn af fiski; laga seglin og leggja út á djúp- i? með haldfæri, gera útgerSina eins ódýra og hægt er og muna þaS, aS þaS er ekH lengra en 15 ár síSan fisk- verS var hér í Beykjavík: þorskur nr. 1 kr. 77.00, smáfiskur nr. 1 65.00, ýsa 55.00, þorskur nr. 2 kr. 60.00, smá fiskur nr. 2 50.00, ýsa nr. 2 40.00, langa kr. 58—60. ÞaS er ekki víst aS Spánverjinn hafiiráð til þess aS borga meira fyrir fiskinn okkar áður langt líður, en það verð leyfir ekki a? útgerðarkostnaður 35 tonna mótor- báts komist upp í 80—90 þúsnnd kr. frá janúarbyrjun til Jónsmessu. — pess vegna verður að hætta að svæla olíu á þeim skipum, sem jafnt án hennar komast yfir hafið og betur ei gamli Táni, Seljabáturinn, Hann- inn, Gamli Svei.d og fleiri góð skip, sem fluttu björgina að landi og höfðu innan borðs káta og fjöruga drengi, auk snillinganna miklu við línuna. Þá heyrðust glaðir sjómenn syngja. Vinna á seglskipunum gæti ekki byrjað fyr en um páska eins og áður tíðkaðist, en hún gæti þrátt fyrir það gefið góðan arð og hún vendi menn á sjómannastörf, sem brátt eru úr sögunni, haldi því áfram sem nú fer fram. Glíueyðslan og mótor eru þægindi fyrir fiskimenn, éri hver borg ar þau þægindi? peir sjálfir. Það er fiádráttur frá því sem þeir með súr- um sveita hafa verið að vinna fyrir. Eins og nú er komið hér, skip og bátar í verSi fallnir og útger? >Hv, ættu þeir sem hlut eiga að máli að rannsaka það vel, hvort ekki mundi bor^a f-ig að reka bátaveiðar i fé- lagi, t-.\ggja sér i hyggilegan fram- kvæmdarstjóra, með þeirri þekkingu, sem slíkum manni ber að hafa, því senniléga getur einn maður gert 20 báta út ódýrar en ef 20 menn væru með sinn bátínn hver að þreifa sig áfram, án reikningshalds að kalla má og f astrar áætlunar. Þegar alt er svart fram undan verSur mönnum að detta margt í hug til þess að reyna að bjargast úr vandræðunum. Eg hefi minst á þetta við nokkra menn, en þeir hafa haldið mig of bjartsýnan, að láta mér detta í hug, að menn fari að leggja það á sig að fara á „skak". Af því mér dettur ekki í hug að þjóðinni og ungum mönnum hafi hrakað það síðan árin 1907—14, þeg- ar eg vann með kátum og duglegum drengjum tilbúnum í alla vinnn, vök- ur og drasl, þá birti eg þessa hug- mynd mína, einkum þó til þess að minna á hinn stutta mánaðartíma, sem eftir kann að vera af útivist botnvörpuskipanna, því einhverja á- ætlun verSur aS gera til þess aS af- stýra voSa; tækin liggja ónotuS, björgin bíSur fyrir utan landsteinana. Hvernig á aS ná í hana meS sem minstum kostnaði, svo einhver af- koma verSi? Úr þessu verður að leysa og mitt ráð er að byrja eina hring- rásina enn, nota fiskiskipin til hald- færaveiða, og láta vindinn hafa fyrir að hreyfa þau, það aflið kostar ekki fé. — Margur er sá, sem ekkert vill ann- að en stunda sjó; en þá verður aS læra vinnuna. pess er varla kostur hér nú, þar sem útgerðin er rekin á skipum, sem þekking virðist óþörf, og ekki bætir það úr, þegar þaS sem lærst hefir, gleymist. ÞaS rekur aS því, að föstum regl- um verSur aS fylgja uér viS fiskveið- ar og gera áætlanir um hvernig hag- kvæmast væri að haga öllu, svo út- koma yrði góð. Alþingi gæti gert margt óviturlegra en að veita, segj- um 2000 krónur árlega sem verSlaun til þeirra, er bestum afla skipuSu á land og þess fiskverknnarmanns, sem skilaði best verkuðum fiski, því nú er svo komið, að fiskverðiS er að fara niður á við og ætti þó að halda því tré byggingarinnar ófúnu eins lengi og unt væri. Reykjavík 6. aprQ 1921. Sveinbjörn Egilson. liinHHii á linii ÞingiS hefir staðið yfir hálfan ann- an mánuð. Og menn eru að spyrja, hvað það hafi gert á bessum tíma, tia hvað af. merkast af því se^i það hafi gert. Svarið er þetta: pingið hefir ekki fjallað um stórmálin enn þá — þau eru ekki komin úr nefnd. En þau koma bráðum. Þingið hefir afgréitt nokkur lög, sem eiga það sammerkt, að efni þeirra er nauðaómerkilegt. ÞaS hefir löggirt verslunarstaS, fært út verslnnarlóðir, friðað rjúpur, sem dauðar eru fyrir mörgum árum og þar fram eftir göt- unum. NeSri deild hefir rætt fyrir- spurn um landhelgisvarnirnar í þrjé daga og var alveg jafnnær að lok- um, barist um vantraust eSa traust á stjórninni í tvo daga og eina nótt, án þess að annað hafi komið fram tm afstöðuna til stjórnarinnar en þaS, sem allir vissu áður. pingmenn þeirrar; deildar eru svo sárþjáðir af skraf- sýki, að þeir verja mörgum klukku- tímum við fyrstu umræðu máls til þess að deila um þaS, hvort hleypa skuli því til annarar umræðu. Og það verður eigi minna en þriggja daga verk aS komast með ein f járaukalög gegn nm eina umræðu. Svo mikil er andagift- in, og svo margt er að athuga. Við þessu væri auðvitað ekkert aS segja, ef ræðuhöldin yrðu til þess aS skýra málin og draga fram nýjar hlið- ar. En þessu er því miður ekki að heilsa. Mikill meiri hluti af umræð- unum er nauSaómerkilegt hjal, endur- tekningar og stagl. Sama meiningin er margendurtekin meS breyttu orðalagi; framsetningin óskýr og óáheyrileg. — Sumir þingmenn hefðu eflaust gott af að heyra eigin ræður sínar í grammó- fóni; þá kæmi fram alt það, sem þing- skrifararnir sleppa úr og útgáfan yrði óendurskoSuS af höfundinum. Mnndi sá spegill málsnildarinnar máske verða til þess, að þingmenn sætu fremnr £ sér og hlífSu áheyrendum framvegia viS þeim tíSu ræðum manna, sem ekk- ert hafa að segja en tala samt. Það virðist næstum svo, að þing- menn álíti það skyldu sína að tala sem oftast og sem lengst. En það er mesti misskilningur að svo sé, og væri ástæSa til aS leiðrétta hann með því að heita þingmönnum verðlaunum fyr- ir að tala sjaldan. Ef þaS er tilgang- ur ræðuhaldanna að hafa áhrif á at- kvæði manna, þá má benda á, að hon- nm mundi miklu betur náð með því að tala við þá „óráðnu" utan funda, enda mun tungugáfa margra þing- manna njóta sín betur í samtali tnx ræðum. Og sá siðnr, sem mjög er tíkaður hér á þingi, að menn standa upp hver á fætur öðrum til þess aS „gera grein fyrir atkvæði sínu" er óþarfur siSur, sem tíSkast víst hvergi nema hér. Enda er auSsætt hvernig fara mundi ef slíkt væri tíSkaS þar sem þingmenn skifta hundruðum. Geta alþingismennirnir hæglega geymt sér iþá „greinargerð" þangað til á leiðar- þingunum heima í héraSi hjá hátt- virtum kjðsendum. Og AlþingistíSind- in verSa engu ólæsilegri fyrir.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.