Tíminn - 09.02.1989, Side 14

14 Tíminn
Fimmtudagur 9. febrúar 1989
/
TRYGGVI ÞORHALLSSON
Mynd af Tryggva Þórhallssyni og Önnu Kiemensdóttur í móttökusal ráðherrabústaðar um 1930.
Framhald
Tryggva Þórhallssonar beitti sér
fyrir, einkum á árabilinu 1927-1931.
Rúmsins vegna verður það ekki gert
hér. Meðan heilt var miíli Framsókn-
arflokksins og Alþýðuflokksins þessi
ár markaðist ferill ríkisstjórnarinnar
af bjartsýni og framtakssemi. Mikill
ljómi stafar enn af Alþingishátíðinni
1930, en þar lét forsætisráðherrann,
Tryggvi Þórhallsson, að sjálfsögðu
mikið til sín taka. Stórvirki voru
unnin í þágu atvinnumála til lands
og sjávar, svo og í samgöngumálum
og menningarmálum. Þá var m.a.
Ríkisútvarpið stofnað og Akureyr-
arskóli gerður að menntaskóla, lagð-
ur grundvöllur að héraðsskólakerf-
inu og gagnfræðaskólum í kaupstöð-
um landsins.
Innanflokksátök
En Tryggvi Þórhallsson átti eftir
að reyna það, að pólitísk gæfa er
hverful. Síðasta ár ráðherradóms
hans var fyrir rnargra hluta sakir
erfitt og árin sem á eftir fóru ærið
sviptingasöm. Alþýðuflokkurinn
hætti að styðja stjórn Tryggva
snemma árs 1931 vegna ágreinings
um kjördæmaskipun, sem óncitan-
lega var Alþýðuflokknum óhagstæð
og því ekki undrunarefni, þótt liann
vildi breytingar á henni. Um það
efni náðu Alþýðuflokkurinn og hinn
nýstofnaði Sjálfstæðisflokkur (scm
svo heitir enn í dag) nokkurri sam-
stöðu og bjuggu sig undir að breyta
kosningafyrirkomulagi að óvilja
Framsóknarflokksins. Tryggvi greip
þá til þess ráðs að rjúfa Alþingi og
ákvað nýjar alþingiskosningar um
sumarið (1931).
Þingrof Tryggva Þórhallssonar er
einn frægasti pólitískur atburður á
(slandi. allt frá tilkomu þingræðis
hér á landi. Andstæðingar Fram-
sóknarflokksins kölluðu þingrofið
lögleysu og gerræði og Tryggva Þór-
hallsson pólitískan gerræðismann.
Síðar hafa lögfræðingar staðfest að
Tryggvi fór rétt að í þessu máli.
Meðan niest æsing var í íhaldsliðinu
í Reykjavík vorið 1931 út af þingrofi
Tryggva sat múgurinn um ráðherra-
bústaðinn við Tjarnargötu og ofsótti
fjölskyldu forsætisráðherrans, svo
að börnum hans var varla vært í
skólanum. Þannig var ofstopi
Reykjavíkuríhaldsins á þessum
árum.
Framsóknarflokkurinn vann mik-
ið á í kosningunum um sumarið,
fékk hreinan meirihluta í sameinuðu
þingi og gat myndað flokksstjórn.
En þessa stjórn, þótt meirihluta-
stjórn væri að formi til, skorti starf-
hæfan meirihluta í annarri þingdeild-
inni og þannig líkt sett eins og
ríkisstjórn Steingríms Hermanns-
sonar nú. Vafasöm deildaskipting
kom í veg fyrir það þá eins og nú að
þingmcirihluti fengið notið sín.
Sár sem ekki greri
Kosningasigur Framsóknarflokks-
ins 1931 reyndist Phyrrusarsigur.
Flokkuririn lenti í pattstöðu, sem
leiddi brátt af sér innanflokksdeilur,
málefnalegar og persónulegar, sem
enduðu með opinberum klofningi
flokksins síðla árs 1933. Því miður
er ckki rúm til þess hér að rekja
innanflokksdeilurnar í Framsóknar-
flokknum á árunum 1932-1933, þótt
fróðlegar séu. Ýmsir hafa gert því
máli skil í prentuðum ritum og skal
til þeirra vísað, svo sem Sóknar og
sigra, Sögu Framsóknarflokksins,
eftir Þórarin Þórarinsson, Endur-
minningar Bernharðs Stefánssonar
og ævisögu Eysteins Jónssonar eftir
Vilhjálm á Brekku. Þessar svipt-
ingar urðu til þess að Tryggvi Þór-
hallsson sagði skilið við Framsókn-
arflokkinn. Hann þoldi þar ekki við
lengur. Hvað sem segja má um þetta
flókna klofningsferli, þá fær sá, sem
þessar línur ritar, ekki séð, að
Tryggvi Þórhallsson hafi sagt sig úr
flokknum í þessum sviptingum út af
málefnaágreiningi í eiginlegum
skilningi, heldur af því að hann vildi
ekki búa við það ranglæti sem hon-
um fannst vera, að tveimur þing-
mönnum (sem gengu gegn meiri-
hlutanum í sambandi við stjórnar-
myndunarhugmyndir) væri vikið úr
flokknum. Brottför Tryggva var
mótmælayfirlýsing gegn ofríki meiri-
hlutans, sem honum þótti vera.
Framsóknarflokkurinn kom særður
úr þessum átökum. Sagt er í bjart-
sýni að öll sári grói. Það sár, sem þó
gat ekki gróið, var sú ógæfa að missa
Tryggva Þórhallsson úr forystusveit
Framsóknarflokksins.
Ævilok
Þegar hér var komið réðst Tryggvi
í það með fleiri fyrrverandi frant-
sóknarmönnum að stofna nýjan
stjórnmálaflokk, Bændaflokkinn.
Hann bauð sig fram fyrir flokkinn í
kjördæmi sínu, Strandasýslu, í kosn-
ingum 1934, en náði ekki kosningu.
Þar með mátti heita lokið áhrifarík-
um stjórnmálaferli Tryggva Þór-
hallssonar. Hann einbeitti sér nú að
starfi sínu sem bankastjóri Búnaðar-
bankans, en átti skammt eftir ólifað.
Hann andaðist úr sjúkdómi, sem
hafði bagað hann í mörg ár, 31. júlí
1935.
Tryggvi Þórhallsson var glæsilegur
stjórnmálaforingi að mati þeirra sem
hann þekktu af eigin raun. Sem
persóna á pólitísku sviði 20. aldar
ber hann afar hátt. Undarlegt má
það heita að ævi hans og afrek skuli
ekki hafa freistað sagnfræðinga sem
viðfangsefni, því að þar er af miklu
að taka. Sjálfur varTryggvi Þórhalls-
son sagnfræðingur, þótt ekki ætti
fyrir honum að liggja að stunda þau
fræði svo náið sem hann hafði vilja
og upplag til. í sambandi við aldaraf-
mæli hans mun koma út áður óprent-
að rit hans um Gissur biskup Einars-
son og siðskiptatímann. Þá fá ís-
lenskir lesendur tækifæri til þess að
kynnast fræðimannshliðinni á
Tryggva Þórhallssyni.
Tryggvi Þórhallsson kvæntist árið
1913 Ónnu Guðrúnu Klemensdóttur
landritara Jónssonar. Hún lifði
mann sinn f nærri 52 ár, andaðist 27.
jan. 1987. Heimili þeirra var alla tíð
í Laufási. Þau eignuðust sjö börn
sem öll eru á lífi. Þau eru: Klemens,
fyrrv. hagstofustjóri, Valgerður,
fyrrv. skrifstofustjóri Þjóðleikhúss-
ins, Þórhallur, fyrrv. bankastjóri,
Agnar, fyrrv. framkvæmdastjóri
Búvörudeildar SÍS, Þorbjörg, hús-
freyja og framkvæmdastjóri, Björn,
aðstoðarbankastjóri Seðlabankans,
Anna Guðrún, húsfreyj a og kennari.
Ingvar Gíslason.
Hjúkrunar-
fræðingar
Eftirtaldar stöður hjúkrunarfræðinga í heilsu-
gæslustöðvum eru lausar til umsóknar nú þegar:
1. Staða hjúkrunarfræðings við Heilsugæslustöð-
ina á Djúpavogi.
2. Staða hjúkrunarforstjóra og hálf staða hjúkrun-
arfræðings við Heilsugæslustöðina í Ólafsvík.
3. Staða hjúkrunarforstjóra við Heilsugæslustöð-
ina í Hólmavík.
4. Staða hjúkrunarforstjóra við Heilsugæslustöð-
ina á Þórshöfn.
5. Staða hjúkrunarforstjóra við Heilsugæslustöð-
ina í Neskaupstað.
6. Staða hjúkrunarforstjóra við Heilsugæslustöð-
ina á Egilsstöðum.
7. Staða hjúkrunarfræðings við Heilsugæslu-
stöðvarnar á Fáskrúðsfirði og Stöðvarfirði.
8. Staða hjúkrunarfræðings við Heilsugæslustöð-
ina á ísafirði.
Umsóknir ásamt upplýsingum um nám og fyrri
störf við hjúkrun sendist heilbrigðis- og trygginga-
málaráðuneytinu, Laugavegi 116, 150 Reykjavík.
Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið
6. febrúar 1989.
Drögum úr hraða
- ökum af skynsemi!
UMFERÐAR
RÁÐ
MINNING
Guðbjörg Ketilsdóttir
Kópavogsbraut 20
Fædd 13. mars 1911
Dáin 30. janúar 1989
Við systur kynntumst henni haust-
ið 1980, þegar við fluttumst sem
leigjendur inn á kvistinn hjá henni
og Sveini á Kópavogsbraut 20. Þá
hafði önnur okkar búið á 7 stöðum
á 5 árum, einsog títt er um skólafólk
af landsbyggðinni, en hin var rétt að
byrja. Þarna var síðan heimili okkar
það sem eftir var af námsárunum,
önnur bjó þarna í rúm 4 ár en hin er
þarna enn. Það er ólíklegt að margir
lcigjendur hafi búið við jafn góðar
aðstæður og við gerðum öll þessi ár,
bæði lága leigu og notaleg kynni af
húsráðendum. Fannst okkur stund-
um sem við værum þarna sumpart í
svolitlu fóstri.
Guðbjörg var að verða sjötug
þennan fyrsta vetur. Hún var bæði
lágvaxin og grönn, en við fundum
fljótt að þarna var mikil persóna.
Það er stundum sagt að morgun-
stund gefi gull í mund. Eftir þessu
lifði Guðbjörg svo sannarlega. Hún
var alltaf komin af stað kl. 7 á
morgnana. Þá notaði hún gjarnan
fyrstu stundir dagsins til að baka,
flatkökur, kleinur eða þá vínarbrauð
með sultu á milli. Það kom ósjaldan
fyrir að þegar við skriðum fram úr á
morgnana, væri búið að lauma upp
til okkar poka með örlitlu af nýbök-
uðu, volgu og ilmandi bakkelsi;
„Þetta er ekki neitt, svona rétt með
morgunkaffinu," sagði hún. Efsnjór
var eða bylgusu hafði gert um nótt-
ina fór hún gjarnan út að moka
tröppurnar, þannig að þegar við
lögðum af stað í skólann fyrir kl. 8,
gengum við auðar tröppur. Þetta
sagðist Guðbjörg gera til að fá
hreyfingu. Það skipti hana engu þótt
snjómokstur væri vart talinn fyrir
sjötugar konur. Þegar heirn kom,
var okkur af og til boðið að líta í
blöðin. Síðan var spjallað um heima
og geima. Sagði hún þá frá þegar
hún var stelpa undir fjöllunum eða í
Vestmannaeyjum og þegar hún vann
í þvottahúsi spítalans. Ef eitthvað
sérstakt var á sjónvarpsdagskránni
var okkur boðið að líta á sjónvarpið
hjá þeim niðri (okkar var í sauða-
litunum). Á eftir fylgdi stundum
heitt kakó eða te og meðlæti.
Guðbjörg var af þeirri kynslóð
sem var alin upp í því að konan
helgaði sig fyrst og fremst heimili,
eiginmanni og börnum. Þeim skyld-
um sinnti hún sýnilega af stakri
natni. Fjölskyldan var greinilega
samhent og heimilið bar þess merki
að um það var farið hirðusömum
höndum, því aldrei sást þar blettur
eða hrukka á nokkrum hlut. Fjöl-
skyldan ræktaði sameiginlega græn-
meti í garðinum við húsið og kunni
Guðbjörg ýmis húsráð varðandi
ræktunina. Hún var líka ein þeirra
fjölmörgu kvenna sem helguðu ís-
lenskum ullariðnaði hluta síðustu
starfskraftanna. Hún prjónaði
ósköpin öll af vettlingum og húfum
og öðru þessháttar fyrir Hand-
prjónasambandið. Allt unnið af
sömu vandvirkninni. Hún vann
greinilega vinnunnar vegna, því eins
og margar konur vita sem vinna við
þessa atvinnugrein þá koma greiðsl-
ur fyrir vörurnar oft bæði seint og
illa.
Guðbjörg fylgdist vel með öllu í
kringum sig, landsmálum sem öðru.
Þar hafði hún greinilega myndað sér
sínar sjálfstæðu skoðanir. Hún
keypti líka alltaf sitt dagblað þótt
bóndinn fengi annað.
Þrátt fyrir alla umhyggjusemi,
fundum við aldrei til neins sem kalla
hefði mátt afskiptasemi af einhverju
tagi, eins og oft vill verða þegar tvær
kynslóðir búa undir sama þaki og
nota sömu útidyrnar. Undruðust
vinir okkar og kunningjar oft hvern-
ig hægt væri að búa árum saman í svo
nánu sambýli án þess að til árekstra
kæmi.
Þessi sæmdarhjón á Kópavogs-
brautinni voru alltaf svolítið eins og
afi okkar og amrna. Þegar Helgi
Haukur fæddist tóku þau honum
með sömu hlýju eins og um þeirra
eigið barnabarnabarn væri að ræða.
Víst var að þegar sá stutti fór að
stækka og brjóta heilann um tilver-
una sá hann að fyrst hún Guðbjörg
var. svolítið eins og langömmurnar
hans þá hlutu langafarnir hans, sem
allir voru dánir að hafa verið svolítið
eins og hann Sveinn.
Fyrir rúmu ári veiktist Guðbjörg.
Okkur fannst reyndar ótrúleg mót-
staða í þessari litlu, grönnu konu.
Nú er hún búin að fá þráða hvíld.
Við systur þökkum henni elskuleg
kynni. Sveini, Sólveigu, Gilla og
Vilborgu sendum við dýpstu samúð-
arkveðjur frá okkur og hinum í
fjölskyldunni á Sandlæk.
Elia og Vala