Tíminn - 14.09.1989, Qupperneq 6

6 Tíminn
Fimmtudagur 14. september 1989
Timinn
MÁLSVARIFRJÁLSLYNDIS, SAMVINNU OG FÉLAGSHYGGJU
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn og
____Framsóknarfélögin í Reykjavík
Framkvæmdastjóri: Kristinn Finnbogason
Ritstjórar: Indriði G. Þorsteinsson ábm.
IngvarGíslason
Aðstoðarritstjóri: Oddur Ólaf sson
Fréttastjórar: BirgirGuðmundsson
EggertSkúlason
Auglýsingastjóri: SteingrímurGíslason
Skrifstofur: Lyngháls 9, Reykjavík. Sími: 686300. Auglýsingasími:
680001. Kvöldsímar: Askrift og dreifing 686300, ritstjórn, fréttastjórar
686306, (þróttir 686332, tæknideild 686387. Setning og umbrot:i
Tæknideild Tímans. Prentun: Blaðaprent h.f.
Frá og með 1. ágúst hækkar:
Mánaðaráskrift (kr. 1000,-, verð í lausasölu i 90,- kr. og 110,- kr. um
helgar. Grunnverð auglýsinga kr. 660,- pr. dálksentimetri
Póstfax: 68-76-91
Trúnaðarskylda
Framkoma Lúðvíks Jósepssonar bankaráðsmanns
hlýtur að vekja almenna furðu að því er varðar
viðræður bankastjóra Landsbankans og forstjóra Sam-
bands íslenskra samvinnufélaga um kaup Landsbank-
ans á hlutabréfum í Samvinnubankanum.
Hér verður ekki reynt að leiða neinum getum að því
hvað rekið hefur reyndan stjórnmálamann til þess að
viðhafa orð og ummæli af þeirri gerð sem Lúðvík
Jósepsson hefur látið eftir sér hafa í sambandi við þetta
mál. Hins vegar skal á það bent, að bankaeftirlit
Seðlabankans mun ekki telja sér óviðkomandi að fjalla
um opinbera yfirlýsingu Lúðvíks Jósepssonar varðandi
fjármál og fjárhagsstöðu þeirra fyrirtækja sem hér
koma helst við sögu. Má ljóst vera að bankaeftirlitið
gerir það ekki að tilefnislausu.
Ekki verður annað séð en að stjómendum bankaeft-
irlitsins komi á óvart að Lúðvík Jósepsson skuli draga
upp þá mynd af fjárhagsstöðu og viðskiptum Sam-
vinnubankans sem hann gerir. Það bendir til þess að
bankaeftirlitið hafi ekki orðið vart við nein þau
vandkvæði í rekstri Samvinnubankans sem Lúðvík
Jósepsson heldur fram. Hið sanna er að Samvinnu-
bankinn er vel rekið fyrirtæki og hefur engu ámæli sætt
af hálfu bankaeftirlits Seðlabankans.
Dylgjur eða ásakanir í garð viðskiptafyrirtækja em
samkvæmt lögum og almennum siðareglum mjög
ámælisverðar, að ekki sé meira sagt. Slík hegðun er
þeim mun alvarlegri, ef sá sem hana viðhefur skákar í
skjóli öpinberrar stöðu, sem sérstakur trúnaður fylgir
og ófrávíkjanleg krafa um gætni í orðum á opinberum
vettvangi. Svo ríkar em skyldur bankaráðsmanna að
þessu leyti, að í lögum um viðskiptabanka er skýrt sagt
til um það að bankaráðsmenn séu bundnir „þagnar-
heiti“, eins og það kallast á lagamáli, um allt það er
varðar hagi viðskiptamanna bankans. Að rjúfa slíkt
þagnarheit er því alvarlegt trúnaðarbrot. Peir sem gera
sig seka um slíkt trúnaðarbrot geta ekki búist við því
að yfir þau sé strikað eins og hver önnur ómagaorð, og
þarf enga refsigleði til að minna á alvöru slíkra brota.
í umræðum um sameiningarmál Landsbankans og
Samvinnubankans hefur auk þess verið fjallað um
fjármál og efnahagsstöðu Sambands íslenskra sam-
vinnufélaga með síst minni dylgjum en málefni Sam-
vinnubankans út af fyrir sig. Það fer ekki leynt að
Sambandið hefur átt við rekstrarvanda að stríða að
undanförnu. Þar er líkt á komið með því og tugum
fyrirtækja, stórra og smárra.
Stjórnendur Sambands íslenskra samvinnufélaga
vinna að því að bæta rekstrarstöðuna með endurskipu-
lagningu starfsemi sinnar og treysta rekstrargrundvöll
samvinnuhreyfingarinnar til frambúðar. Það er því
óþurftarverk að halda fram rangfærslum um fjárhags-
og eignastöðu samvinnufélaganna, svo sem það að
Sambandið sé í vanskilum í viðskiptabönkum heima
og erlendis og að ekki séu fullnægjandi tryggingar fyrir
skuldum þess. Þessar ásakanir hafa ekki við nein rök
að styðjast, enda tómar rangfærslur. Ábyrgir menn
hljóta að sjá að þessum stríða tóni gegn samvinnu-
hreyfingunni verður að linna. Samvinnuhreyfingin
biðst ekki undan gagnrýni, en til allrar gagnrýni er gerð
sú krafa að hún byggist á réttu máli en ekki rangfærsl-
um.
- GARRI lllllllllllllllllllllllllillllllllllllllllllllllllllllllllllll
Forleikur að hjúskaparslitum
Heimurínn verður nú vitni að
nokkurs konar forleik að hjú-
skaparslitum, þar sem er sá ókyrr-
leiki er nú á sér stað í húsum
austur-þýskra. t hugleiðingu okkar
um þessi mál í blaðinu í gær var
bent á að furðulegt mætti kalla að
yfirvöld í Beriín hefðu ekki gripið
til harðari aðgerða en raun er á, til
þess að stöðva burthlaup þúsunda
austur-þýskra ungmenna um Ung-
verjaland tU Austurríkis. Þessi orð
höfðu þó ekki fyrr verið á blað fest,
en út gengur krafa í fyrrakvöld frá
hæstu stöðum alþýðulýðveldisins
um að Ungverjar stöðvi flóttafólk-
ið án tafar, og þessa áskorun styðja
engir verri en Rúmenar, sem ásamt
Austur-Þjóðverjum munu vera
afrenndastir í afturhaldi af Varsjár-
bandalagsþjóðum. Hvort þessi
skyndilegu viðbrögð eru þvi að
þakka að Honecker flokksleiðtogi
kenni sér nú óvænts bata af krank-
leika sínum eða öðrum orsökum,
þá koma þau ekki á óvart.
En víst er um að æska landsins
er ekki sæl í sambúðinni við sósíal-
isma þess, og er henni það vart
láandi, þar sem kerfl þetta er
átakanleg ímynd elli, stöðnunar og
mannfyrirlitningar. Til sambúðar-
innar var og í upphafi efnt með
sömu aðferð og þá umkomulitlar,
ungar stúlkur á fyrri öldum voru
neyddar til hjúskapar og fylgilags
við aldraða skrögga, gjarna úttútn-
aða af fótarmeinum og þvagsýru-
gigt. Segja má þó að þær hafi verið
að því leyti betur settar en æska
Austur-Þýskalands hefur verið, að
alltaf var von um að karlfjandinn
hrykki upp af og skildi eftir sig
einhvem arfhlut. En einnig þeirri
von era ungmenni hins gamla
Prússlands og Saxlands rænd, því í
þessu fyrirmyndarríki er öll ástæða
til að óttast að skröggur sé gæddur
sin kaun - og það sem hann kann
að eiga í handraðanum fer alveg
áreiðanlega ekki til þess að gera
ektamakanum lífið bærilegra!
Nú er að doka og sjá hvernig
Ungverjar bregðast við kröfú,
„bróðurflokksins“ uppi i Berlín.
Ef til vill kemur nú upp sú hlálega
staða að austur-þýskir taki sig til og
hefji girðingavinnu við tékknesku
landamærin, sem leiðin liggur um
til Ungverjalands, svo æskulýður-
inn hætti að „kokkála" þá í enn
ríkara mæli, því varla verður á
næstunni lát á fólki sem löngu
hefúr séð sér út Iaglegri „brúð-
guma“.
Þáttur Austur-Þjóðverja í opn-
unarstefnu Sovétríkjanna er svo
kapítuli út af fyrir sig. Það er Iöngu
kunnugt að stefha Gorbatsjovs er
þeim eitur i beinum og þeir hafa
tregast við að ganga þessa braut,
eins og þeir frekast hafa getað.
Hvort þeir aftur á móti telja sér
fært að leysa þann vanda, sem
flóttamannastraumurinn þessa
dagana er, með lögregluaðgerðum
eða flilutun hersveita er svo annað
mál. Ber nú að vona að Rússar líti
málin af því umburðarlyndi að
gróin undirgefni þýska alþýðulýð-
veldisins við Moskvu haldi aftur af
spélegan bobba: Líkt og í hverju
sem vera skal hafa Þjóðveijar
tekið Rússum langt fram í ofstopa
í framkvæmd kommúnismans, og
meðan Rússar eiga til að gerast
hæfilega værukærir og ganga mála-
miðlunarveg af og til, er ekkert
slíkt að finna með þýðverskum.
Þeir hafa fyrir löngu „gerst kaþ-
ólskari en páfinn“ í þessu efni og
sannurinn mun vera sá að þeir
þykja fyrir viltið heldur hvimleitt
fólk meðal manna í móðurríki
kommúnismans hinu mikla.
En vissulega er fólksflóttinn að-
eins hin austur-þýska útgáfa af
þeim vanda sem hrannast upp á
yfirborðið í sósíalistaríkjunum,
þegar þíðu verður vart í margra
áratuga gömlum freða ofríkisvalds-
ins. Mikið er rætt um hve styrkum
fótum opnunarstefnan stendur í
Sovétrikjunum sjálfum, en flestum
má vera augljóst að komi aftur-
kippur þar á bæ er taflið tapað um
ófyrirsjáanlegan tíma í fylgiríkjun-
um einnig. Vitað er að í Moskvu á
Gorbatsjov við harða mótspyrau
að etja og sú mótspyraa er styrkt
af valdamönnum Austur-Þóðveija
og Rúmena og vísast Tékka einnig
að talsverðu leyti. Valið með þess-
um þjóðum um viðbrögð við
óþægilegum uppákomum, eins og
þjóðemisróstum, sjálfstæðiskröf-
um og fólksflótta stendur um það
að reyna að leysa málin með hægð
á lengri tíma eða grípa til gömlu
meðalanna og reyna að leiða for-
tíðina til hásætis aftur.
Garri
þeim.
Annars hefúr þýska sósíalistarík-
allt að því eilífu lífi, þrátt fyrir öll ið komið Moskvuvaldinu í dálítið
IIIIIIB VÍTTOG BREITT llllllllllllllllllllillllllllllllllllllllllllllllilllll^
Kakkalakkar í þinghúsinu
Fyrir nokkrum árum flaug sú
frétt út um allan heim að íslenskir
alþingismenn hefðu orðið að flýja
Alþingishúsið í Reykjavík vegna
ægilegs kakkalakkafaraldurs (hús-
inu. Heimild fjölmiðlanna fyrir
þessari frétt var fréttastofa Reut-
ers, sem með fullkomnum fjar-
skiptabúnaði dreifir fréttum af
stóru og smáu út um allar jarðir,
m.a. til Tímans, Morgunblaðsins
og Þjóðviljans, ef ekki fleiri ís-
lenskra blaða.
Eins og íslendingar hljóta að
vita var ekki einu sinni flugufótur
fyrir þessari kakkalakkafrétt, en á
hinn bóginn var fréttin svo saklaus
og lítilfjörleg að hvorki gerði til né
frá með hana. Hinu er ekki að
leyna að oft berast hæpnar fréttir
heimshornanna á milli, sem meira
bragð er að en þeirri af kakka-
lakkaplágunni ( Alþingishúsinu.
Frjálslyndi Svía
Fréttamaður Ríkisútvarpsins í
Þýskalandi segir oft athyglisverðar
fréttir þaðan. Á dögunum greindi
hann ágætlega frá brottflutningi
fólks frá Austur-Þýskalandi með
stefnu á Vestur-Þýskaland, þar
sem það á von á góðum viðtökum
eftir ófrelsið og innilokunina hjá
Honecker. Til bragðbætis sagði
fréttamaðurinn síðan frá því, hvert
væri forsíðuefni staðarblaðsins í
heimabæ hans í Suður-Þýskalandi
þann daginn. Þar var fjallað um
frjálslyndi Svía í hegningar- og
fangelsismálum og vísað til orða
einhvers mektarmanns í dóms-
málaráðuneytinu sænska, sem átti
að hafa sagt að það væri eðlileg
hvöt hjá refsiföngum að reyna að
flýja úr fangelsi og því væri það
rangt af fangelsisyfirvöldum að
taka hart á því, þótt fangar ynnu
sér það til frelsis að brjótast út úr
rasphúsunum. Þjóðverjum blöskra
náttúrlega þessi viðhorf.
Hinsvegar dettur manni í hug að
fóturinn fyrir þessari frétt sé ekki
miklu styrkari heldur en flugufót-
urinn, sem enginn var, fyrir frétt
Reuters af kakkalakkastríðinu á
Alþingi íslendinga. Annars er eins
og Svíar verði fleirum að blöskrun-
arhellu en íslendingum og um
allan heim gefi þeir grandvöru
fólki ástæðu til hneykslunar.
I lelt að refsingum
Þannig hafa sænsk hegningarlög-
gjöf og fangelsismál þar í landi
orðið drjúgt umræðuefni í Banda-
ríkjunum eftir að Newsweek flutti
frásögn blaðamanns s(ns af heim-
sókn í sænskt fangelsi, sem hann
komst að raun um að væri mann-
eskjulegra en fangelsi í Bandaríkj-
unum. Jafnvel sú frásögn var hálf-
gerð kakkalakkafrétt, því sem bet-
ur fer hafa Svíar eins og aðrir
Norðurlandamenn misst trúna á
grimmdarlegar refsingar og vistun
brotamanna í þröngum fangaklef-
um í mannbótaskyni. Svo langt
sem heimildir mannkynssögunnar
greina hafa vitrir menn verið að
leita aðferða til þess að brotamönn-
um sé svo rækilega refsað, að
lögbrotum verði útrýmt' og ekki
síður að brotamenn fái makleg
málagjöld, ef þeim hefur orðið á
gagnvart lögunum.
Fjölbreytni refsinga og refsiað-
ferðir um aldimar er efni í langa
runu, en það er líkt á með þeim
komið flestum að þær hafa verið
Iátnar hverfa hver af annarri eftir
því hvemig réttlætis- og mannúðar-
hugsun hefur tekið breytingum.
Um árþúsundir þótti dauðarefsing
svo sjálfsagt mál að ekki þurfti um
að deila, hjól, steglur, gapastokkar
og önnur píningartæki og háðung-
arvélar, að ekki sé minnst á hýðing-
ar, heyrðu eitt sinn til réttlátri
refsiframkvæmd í vestrænum
menningarlöndum. Þetta hefur nú
allt verið aflagt ( okkar heimshluta
og heyrir fomeskjulegri samfélög-
um til. í staðinn fyrir refsingar af
þessu tagi fóm siðaðar þjóðir að
beita fangelsun, sem í fljótu bragði
sýnist öllu mannúðlegri en þær
aðferðir sem nefndar hafa verið,
að sektum fráteknum.
Þjóðholl íhaldssemi
En þegar horft er í sjónhending
yfir margra þúsunda ára sögu hegn-
inganna og niðurstaðan verður sú,
að hverri tegund refsinga af annarri
er varpað fyrir róða í tímans rás,
hví skyldi það þá vera svo frétt-
næmt að einhverjum Svía detti í
hug að fangelsisvist sé ekki betri til
mannbóta og í engu lfklegri til að
útrýma afbrotum en hjól og stegla,
gapastokkur eða hrísvöndur?
Því miður hefur engin refsing
enn verið fundin upp sem er svo
fullkomin að hún útrými afbrotum,
og því mun leitinni að henni verða
haldið áfram enn um sinn, a.m.k.
svo lengi sem menn hafa trú á
mætti refsinga til betrunar eða
viðvömnar. Ef til vill er það þjóð-
holl íhaldssemi að halda sem lengst
í þá trú og láta sér ekkert annað til
hugar koma. I.G.