Tíminn - 14.09.1989, Page 7

Fimmtudagur 14. september 1989
Tíminn 7
VETTVANGUR

Úr skýrslu formanns Fjórðungssambands ISIorðlendinga, Björns Sigurbjörnssonar á þingi
sambandsins fyrir skömmu:
Skýrsluskrifin
byggðastefnu skammt
Það verkefni sem tók hvað mest-
an tíma hjá stjórninni voru tillögur
um verkaskiptingu milli ríkis og
sveitarfélaga og tekjustofnamál
sveitarfélaganna. Síðasta fjórð-
ungsþing ályktaði um bæði þessi
mál og fól stjóminni að vinna að
framgangi þeirra.
Vinna Fjórðungssambands
Norðlendinga, framkvæmdastjóra
þess og starfsliðs, vegna þessa
málaflokks var mikil og öruggt má
telja að sú vinna skilaði góðum
árangri.
Mjög ítarleg kynning fór fram
meðal sveitarstjórnarmanna á
Norðurlandi. Fjórðungssamband-
ið stóð fyrir fundarferð um allt
Norðurland í samstarfi við stjóm
Sambands íslenskra sveitarfélaga
7. og 8. mars í vetur.
Fjórir fundir vom haldnir, 2 á
Norðurlandi vestra og 2 á Norður-
landi eystra, um 90 sveitarstjómar-
menn mættu á þessa fundi. Sveit-
arstjómarmenn höfðu uppi efa-
semdir um einstaka þætti fmm-
varpanna og áherslur vom misjafn-
ar. í umsögn um fmmvarpið benti
fjórðungsstjóm á nokkra þætti sem
að hennar áliti máttu betur fara en
áhersla var lögð á að Alþingi
samþykkti lögin. Það kom fram
mjög sterkur vilji sveitarstjómar-
manna um að Alþingi samþykki
þessi lög. Markmiðið með breyttri
verkskiptingu er að gera samskipti
ríkisins og sveitarfélaganna ein-
faldari. Auka fjárhagslegt sjálf-
stæði sveitarfélaganna og koma á
valddreifingu.
I vor vom þessi lög bæði sam-
þykkt á Alþingi. Lagasetning þessi
á sér langan aðdraganda og margar
ríkisstjómir hafa unnið að málinu.
Verkskiptingin og tekjustofnamál
hafa verið eitt aðalumræðuefni
sveitarstjómarmanna áratugum
saman.
Reynsla næstu mánaða og ára
mun skera úr um ágæti iaganna, en
með endurskoðun er hægt að
betmmbæta ef þörf er á.
Það er nauðsynlegt að stjóm
Sambands ísl. sveitarfélaga og full-
trúar landshlutasamtakanna fái að
fylgjast mjög vel með gerð allra
reglugerða þessa málaflokks og fái
að hafa áhrif þar á.
Um fulltrúaráðsfund
Sambands íslenskra
sveitarfélaga
Haldnir vom tveir samráðsfund-
ir með fulltrúum Norðlendinga í
fulltrúaráði Sambands ísl. sveitar-
félaga.
Annar fundurinn sem var hald-
inn 21. nóvember fjallaði að vem-
legu leyti um starfshætti Sambands
ísl. sveitarfélaga í framhaldi af
ályktun sem gerð hafði verið á
fjórðungsþinginu á Húnavöllum.
A þennan fund mættu einnig full-
trúar Norðlendinga úr stjóm Sam-
bands ísl. sveitarfélaga til skrafs og
ráðagerða.
Þann 17. mars var haldinn fund-
ur með fulltrúaráðsmönnum til að
ræða um málefni fulltrúaráðsfund-
ar sem halda átti 30. til 31. mars á
Akureyri. Rædd var tillaga frá
fulltrúum af Suðurlandi um störf
nefndar, sem Iandsþingið 1986
kaus til að endurskoða fyrirkomu-
lag kosninga þ.e. kosning stjómar
og fulltrúaráðs.
í tillögunum kemur m.a. fram:
a) Stjóm Sambands fslenskra sveit-
arfélaga verði kosin á fulltrúaráðs-
fundi þess.
b) Aðalfundur landshlutasamtaka
sveitarfélaganna kjósi fulltrúaráð-
ið hver úr sínu umdæmi.
c) Kjörtímabil stjómar og fulltrúa-
ráðs verði tvö ár.
d) Seta í fulltrúaráði og stjóm
verði ekki lengri en átta ár samfellt.
Þegar þessar tillögur vom kynnt-
ar á fulltrúaráðsfundinum var
áhersla lögð á að tillögur nefndar-
innar liggi fyrir eigi síðar en á
næsta reglulegum fulltrúaráðsfundi
árið 1990.
Jafnrétti um orkuverð
í landinu
Á fundi fjórðungsstjómar 19.
maí var gerð samþykkt þar sem
lagt var til að allar almenningsveit-
ur í landinu sitji við sama borð um
verð á raforku. Rafmagnsverð til
notenda verði jafnað í framhaldið
af jöfnun heildsöluverðs á raf-
magni.
Skattlagning á raforku í smásölu
miðist við sama verð á orkuein-
ingu. 1 framhaldi af þessari ályktun
var myndaður samstarfshópur frá
Norðurlandi, Suðurlandi og Aust-
urlandi. Fulltrúar Norðlendinga
eru' þeir Bjarni Þór Einarsson
bæjarstjóri á Húsavík og Sigurður
Ágústsson rafveitustjóri á Sauðár-
króki.
Fundur var haldinn með iðnað-
arráðherra Jóni Sigurðssyni og
fleiram á Húsavík 18. júlí sl. um
jöfnun raforkuverðs í landinu og
var ákveðið að þiggja boð ráðherra
um frekari viðræður um málefnið
síðar í haust.
Þetta er stórmál sem skiptir
miklu fyrir landsbyggðina og veltur
á miklu að samstarfshópurinn nái
árangri.
Oft hefur veirð þörf á samstöðu
landsbyggðarmanna, en nú er
nauðsyn ef koma á í veg fyrir enn
frekari byggðaröskun.
Atvinnuhorfur ém fremur dökk-
ar og við þurfum virkilega að halda
vöku okkar í þeim málaflokki.
Byggðastefna er ekkert annað
en hugtak sem hver og einn fyllir
inn í með eigin skilgreiningu. Ræt-
ur byggðastefnu liggja í atvinnuá-
standi, samgöngum og þeirri þjón-
ustu sem boðið er upp á á lands-
byggðinni.
Athuganir hafa verið gerðar um
nánast alla hluti, allt frá jarðganga-
gerð, hafnarmannvirkjum til loð-
dýraræktunar.
Margt hefur áunnist en skýrslur
einar duga skammt. Skýrslur sem
gerðar hafa verið og eiga að hjálpa
okkur til að: Koma í veg fyrir
stöðnun og samdrátt.
Koma i veg fyrir að fólk flytjist
á brott. Koma í veg fyrir að
fyrirtæki lokist. Koma í veg fyrir
að norðlensk byggð leggist af til
sjávar og sveita.
Því miður hafa þær flestar aðeins
orðið orðin tóm og enn ein skýrsla
í skúffu eða rykfallið uppi í hillu,
meðal annars vegna þess að sjaldn-
ast hefur verið útvegað það fjár-
magn til góðra verkefna sem til
þurfti til að hrinda þeim f
framkvæmd.
Davíð Stefánsson frá Fagraskógi
segir svo í kvæði sínu Byggð deyr:
Hvaðerað gerast, hvaðerá seyði,
hvort er það illt eða gott?
Enn hefur fjörður farið í eyði
og fólkið tiörfað á brott.
Engin er þörf að þakka né gæla
við þjóðlega viðurstyggð.
Auðnin nægir til eftirmæla
um íslenska- dauða byggð.
Síðar segir Davíð:
Hörku þarf til að heyja strfðið
við hafrót, frost og kröm.
Sé kjamanum hafnað, en kosið
hýðið
er komið á ystu þröm.
Ef napur gustur norrænna vetra
næðir um slitna flík,
hyggur æskan, að allt sé betra
í annarri Grundavík.
Það er einmitt sú hætta sem nú
virðist vera hver mest að menn
haldi að allt sé betra annarstaðar
en heima hjá sér og sæki í raun oft
vatnið yfir lækinn.
Ef við, sem hér emm, norðlensk-
ir sveitarstjómarmenn og einnig
þingmenn þessara tveggja kjör-
dæma sem mynda Norðurland
kynnum mál okkar vel, undirbúum
þau vel, komum fram sem einn
samstæður hópur, getum við náð
árangri og náð góðum málum fram.
Við verðum að varast að láta
hrepparíg verða þess valdandi að
mál komist ekki í framkvæmd.
Haft hefur verið á orði að lands-
byggðin sé sjálfri sér verst, því allir
vilji fá allt til sín, en sjái ofsjónum
yfir velgengni nágrannans.
Er þetta ástæðan fyrir því að
ekki hefur þokast meir en raun ber
vitni?
Fyrir um 100 ámm sagði Einar
Benediktsson skáld í Dagskrá:
„Mesti og besti auður hvers iands,
er fólkið sjálft, sem lifir þar, hugsar
og starfar.“
Mesta auðlind Norðurlands ligg-
ur í fólkinu sjálfu sem býr hér.
Óteljandi möguleikar eru fyrir
hendi til að skapa heilbrigt mannlíf
sem hefur upp á að bjóða allt hið
besta. Við verðum að standa fast í
ístaðið og gefa hvergi eftir. Eilífur
barlómur gerir illt verra. Vissulega
steðja að okkur gífurleg vandamál,
en það er ekki í fyrsta sinn sem
slfkt gengur yfir landsbyggðina.
Einhvemtímann var sagt að erfið-
leikarnir væm til að sigrast á.
í upphafi af Gullna hliðinu segir
Davíð Stefánsson:
„Aldimar lfða. Kynslóðimar
hverfa.
En hvað er það, sem bömin erfa?
Við sem emm í forsvari sveitarfé-
laganna reynum að leggja gmnn að
því að gott mannlíf blómgist hér í
byggðum Norðurlands, þannig að
afkomendur okkar geti fundið sér
hér lífshamingju og lífsfyllingu.
Við sem erum nú, verðum að
standa vörð um það sem er og
kappkosta að leggja gmnn að
framtíð sem vekur vonir þeirra
sem erfa eiga landið.
Til að svo megi verða má ekkert
til spara: ekki fjármagn, ekki þekk-
ingu, en fyrst og fremst verðum við
að starfa saman, til heilla norð-
lenskri byggð og um leið fyrir
þjóðarheill.
Bjöm Sigurbjörnsson
skólastjóri
LESENDUR SKRIFA
Hin nýju líffræðivísindi
„Ný vísindi um lífið“ (A new
science of life) nefndist bók, sem
kom út í Englandi árið 1984, og
hafði ég fyrir áeggjan vinar míns,
Nýalssinna, sem nú er látinn, skrifað
um höfundinn nokkru fyrr. En sá
nefnist Rupert Sheldrake og er líf-
efnafræðingur. Fannst kunningja
mínum nafn hans hljóma vel, og
hafa á sér hreinlegan, norrænan
svip. Gerðí hann sér í hugarlund, að
Sheldrake væri knár maður og karl-
mannlegur og sópaði að honum, en
sannleikurinn er sá, að hann mun
ekki vera neitt mikill fyrir mann að
sjá, heldur grannur á vöxt, unglings-
legur og óvenjulega lágvær í tali, svo
að ekki sópar að honum á þann hátt.
En því meira bragð er að rithætti
hans, þekkingu og hugsun! í því
hafði félaga mínum síst skjátlast, og
hefur þar mikið vatn til sjávar mnnið
síðan. Það eru ekki margar vísinda-
bækur á þessari öld, sem hafa kallað
yfir sig yfirlýsingar um nauðsyn
bókabrennu, allrasíst frá jafn hátt-
virtu tímariti og „Nature", en sjálfur
aðalritstjóri þess lét sér sæma að
komast þannig að orði um bókina
„Ný vísindi". Enda hefur R.A. Wil-
son skrifað: „Rupert Sheldrake er
umdeildasti vísindamaður þessarar
aldar“. Það þarf varla að taka fram,
að hinar illvígu árásir urðu til þess
að vekja athygli á bókinni og auka
sölu hennar umfram allt annað.
- En svo að örstutt sé vikið að
viðbrögðum slíkra manna við kenn-
ingunni um formskapandi aflsvæði
(morphogenetic fields) og ástæði
(morphic resonance) þá em það
þrjú atriði, sem fara fyrir brjóstið á
þeim öllu öðru fremur. 1. fjarhrif
(„aaad“, hvort sem er á líffræðilegu
sviði eða öðru vísi), 2. að minni sé
eiginleiki efnisheimsins, og 3. þróun-
arskilningur (evolution, framvinda).
Þessi þrjú atriði em hin mesta ögmn
við vísindakurfa, og af þeim stafaði
uppnámið út af Sheldrake 1984-5 og
ýmsar deilugreinar síðan.
Nú víkur sögunni upp til Borgar-
fjarðardala, en þar er maður á
tíræðisaldri enn að hugsa um eðli
heimsins, tilgang og örlög. Þó að
ellistirðleiki sé eitthvað farinn að
hrjá hann, bæði líkamlega og gagn-
vart almennum viðburðum, er vís-'
indaleg og heimspekileg hugsun
hans jafn vökul og fyrr. „Það er
töluvert éftir af þessum karli enn“,
hevrði ég haft eftir Sigurði á Reykj-
um. I hvert skipti sem ég hef hitt hann
nú um árs skeið hefur hann farið að
fara um framþróunarkenninguna, í
þeirri mynd sem Lamarck gaf henni
um 1800, en síður eins og Darwin
gerði um 1860, og þó einkum síðari
Darwins-sinnar, sem ekki hirtu um,
hvað Darwin sjálfur kenndi. Darwin
sannaði það, sem Lamarck hafði
áður skilið, skýrt, tengt og nefnt
réttast allra. Hvenær sem ég hitti
gamla manninn fer hann að tala um
Lamarck. „Ég gæti best trúað, að
Lamarck færi að koma aftur“. „Ég
geri mér mestar vonir um, að við-
reisnin komi frá Lamarck (í vísinda-
legum efnum, og síðan annað)“,
segir hann aftur og aftur. Ég hef ekki
getað vikið þessu með öllu frá mér,
því að mér hefur fundist vera einhver
sannfæringar-hiti á bak við það, þó
að mér hafi einnig komið í hug, að
þetta væri eins og hvert annað elli-
stagl. En ég þurfti ekki lengi að
bíða, því maður kom nýlega færandi
hendi, með nýja bók eftir Rupert
Sheldrake: Nálægð fortíðarinnar
(The Presence of the Past), gefna út
árið 1986, og það er ekki um að
villast, að þama er Lamarck kominn
aftur, minningu hans haldið á loft og
þó einkum líffræðiskilningi hans:
áunninni þróun, minni lífsins (ætt-
minni), náttúrulögmálin ekki eilíf,
heldur sköpuð af endurtekningu og
löngum vana, fjarhrif og lífaflsvæði
(morphogenetic fields): vísinda-
mennirnir geta orðið heimssköpuð-
ir, því að hið athugaða hefur ekki
tilvist sína óháða athugandanum.
Það er með öðrum orðum til mikils
að vinna að stunda vísindi.
Að skrifa rækilega um vísindabók
slíka sem „Nálægð fortíðarinnar"
eftir Sheldrake er naumast auðvelt á
íslandi. En til þess að gera hina
ósögðu sögu stutta, skal þess getið,
hvað fyrst varð fyrir augum mínum,
þegar ég opnaði bókina; var þar
verið að tala um „samhljóm hnatt-
anna“. En það er hugtak, sem mönn-
um hefur orðið tíðrætt um í vísinda-
sögu, og jafnan rakið til Pýþagóras-
ar. „Pýþagóras er sagður hafa fýllyrt,
að raunverulega hafi hann sjálfur
heyrt þessa tónlist himingeimsins,
samhljóm hnattanna, enda þótt það
væri, „ekki með venjulegri heyrn“,
segir Sheldrake. Þetta er nokkuð,
sem ég hef ekki séð áður svo skýrt
fram tekið í vísindabókum. „Dular-
gáfur“ og vísindasnilli er ekki sitt
hvað, eins og mörgum hefur hætt við
að halda, heldur náskylt.
1. sept. 1989
Þorsteinn Guðjónsson