Tíminn - 05.05.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 05.05.1990, Blaðsíða 1
5.-6. MAÍ1990 II íslendingar meöal „svertingja u og eskimóa „Skrælingjasýningin" í Kaupmannahöfn 1905 olli uppnámi meðal landa heima og erlendis Voríð 1904 gaf etatsráð H. Andersen danska heimilis- iðnaðarfélagínu (Dansk Kunstflidforeríing) fyrirheit um að vilja styrkja og stuðla að því að efnt yrði til al- mennrar sérsýningar í Kaupmannahöfn á heimilis- iðnaði og öðru frá dönsku Vesturheimseyjunum. Þessi etatsráð Andersen var mjög áhrífamikill kaup- sýslumaður, sem lengi hafði búið í Thailandi, er þá hét Síam, og auðgast mjög. Síðan stofnaði hann og stjórnaði hinu gríðarstóra kaupsýslu- og siglingafé- lagi „Östasiatisk Komp- agni". Hann var talinn vell- auðugur maður. Nú kom það í ljós er undirbúning- ur að þessari sýningu hófst að efht hafi verið til slíkrar sýningar í húsa- kynnum Iðnaðarmannafélagsins í Kaupmannahöfh tiltölulega nýlega. Það þótt því eigi tiltækilegt að stofna til sérsýningar fyrir Vesturheimseyjar einvörðungu svo skömmu á eftir þessari sýningu. Var því hafist handa um að víkka svið sýningarinnar þannig að hún næði einnig til „ný- lendunnar Grænlands og hjálendn- anna íslands og Færeyja", eins og það var orðað í fundargerð heimilis- iðnaðarfélagsins frá árinu 1904. Átti þannig að vekja áhuga fjöldans á högum hinna fjarlægari þegna Dana- veldis, afurðum þeirra, lifhaðarhátt- um og náttúru landanna. Sýningarsvæði í Tívoií Formaður danska heimilisiðnaðar- félgsins var um þessar mundir Emma Gad flotaforingjafrú og þekktur rit- höfundur í Danmörku. Henni var fal- ið að hefja samninga við forstjóra Tí- volí í Höfh um afhendingu á nokkurri spildu hins fræga skemmtigarðs und- ir sýningarskála, sem óhjákvæmilegt þótti að reisa fyrir sýningarmuni og Dr. Valtýr. Við sjálft lá að hann yrði rekinn úr stúdentafélaginu í Höfh. til veitinga. Tókust þeir samningar vel. Væntanlegur hagnaður skyldi skiptast jafht á milli félgsins og Ti- volí, en félagið hugðist nota sinn hlut til ókeypis kennslu í heimilisiðnaði fyrir ungar stúlkur frá sýningarlönd- unum, þar á meðal frá Islandi og S- Jótlandi. Félagsstjórnin sneri sér svo til Lou- vise krónprinsessu, eiginkonu Frið- riks, sem síðar varð Friðrik VIII Danakonungur og fór þess á leit við hana að hún gerðist verndari sýning- arinnar, og varð hún við þeirri ósk. „Stór nöfn" Konurnar í heimilisiðnaðarfélaginu er fyrir þessu stóðu voru allar lands- þekktar og þær söfhuðu um sig mikl- um fjölda málsmetandi manna og „fírma" kvenna í höfuðstaðnum og skipuðu stórar nefhdir til að sjá um sýninguna. Skal hér fáeinna getið er í aðalnefhd sátu auk frú Emmu Gad og H. Andersens etatsráðs: Þarna var Moses Melchior stór- kaupmaður, Henningsen etatsráð, Ramsing flotaforingi, sem fulltrúi fyrir Vesturheimseyjar, Ryberg for- stjóri fyrir Grænland og Möller jus- titsráð fyrir Færeyjar. Þá voru hér Ame Petersen forstjóri, Thrane for- stjóri, Krieger skrifstofustjóri, Knud Sehested kammerherra, Westermann prófessor, Knud Steffensen rithöf- undur, Anna Bissen prófessorsffú, A. Kragh prófessorsfrú, greifaffú Polly Ahlefeldt, frú Ida Christensen- Gelmuynden, ffú Mathilde David- Sveinn Björnsson, síðar forseti íslands. Hann lagði til að hver maður skrtfaði heim og hvetti til andstöðu við sýningaráformin. sen, ungfrú Susanne Rubin, von Krogh kammerherra, Marius Jensen ritstjóri, H. N, Andersen etatsráð og Lassen Landorph forstjóri. Fulltrúar íslands Ekki eru þó allir nefridarmenn enn upp taldir, þar á meðal íslenskir full- trúar, sem voru Thor E. Tulinius stór- kaupmaður og konsúlsfrú Helga Ví- dalín, kona Jóns konsúls Vídalín. Moses Melchior var kjörinn formað- ur nefhdarinnar og sátu þau næst honum Emma Gad og Emil Gluckst- ad, bankastjóri. Þetta var löngu áður en upp komst að Gluckstad hafði gerst sekur um stórkostleg fjársvik við banka þann er hann stjórnaði og fleiri banka. Námu svikin mörg Hannes Hafstein sagði sig úr sýningamefndinni í Reykjavík. hundruð milljónum króna og höfðu mikil áhrif á allt framkvæmdalíf í Danmörku í mörg ár. En þó má sjá að hér var á ferðinni mikið lið og fritt. I framkvæmdanefhd sýningarinnar var fulltrúi kosinn fyrir hvert land, sem sýningin náði til og fyrir ísland sat í henni Thor E. Tulinius. Sérstak- ar sýningarnefhdir voru einnig skip- aðar og í þá íslensku var Thor E. Tul- inius enn skipaður, ásamt þeim Finni Jónssyni prófessor, Valtý Guð- mundssyni dósent, Hannesi Hafstein ráðherra, frú Helgu Vídalín, fyrrv. landshöfðingjaffú Thorberg og loks þeim mæta manni, Daniel Bruun, herforingja. Smávörur fyrir 2000 krónur Á sameiginlegum fundi nefhdanna 14. október 1904 gerði ffú Emma Gad grein fyrir tilhögun hinnar vænt- anlegu sýningar. Var samþykkt að kaupa ýmsa smámuni frá Vestur- heimseyjum fyrir 3000 kr., sumpart til sölu á sýningunni og sumpart sem hluti í hlutaveltu, sem fram átti að fara á sýningarsvæðinu í Tívolí. Frá íslandi átti að kaupa smávörur fyrir 2000 kr., frá Færeyjum fyrir 1500 kr. og ftá Grænlandi fyrir 1000 kr. Finnur Jónsson, prófessor, gat þess á fundinum að sérstök sýningamefnd hefði verið sett á laggirnar í Reykja-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.