Tíminn - 10.11.1994, Blaðsíða 5

Tíminn - 10.11.1994, Blaðsíða 5
Fimmtudagur 10. nóvember 1994 Wmmu Jóhannes Qeir Sigurgeirsson: A þröskuldi mikilla breytinga Viö lifum á tímum mikilla breyt- inga. Breytinga sem viö verbum ab bregbast vib meb róttækum hætti. Mér finnst skorta á ab hin pólitísku öfl séu tilbúin til þess. Umræban mótast um of af því hvab sé óhætt ab segja á augna- blikinu þannig ab hagsmunahóp- ar séu ekki styggbir. í tilfelli stjórnmálamannsins eru þab kjós- endurnir sem eru stærsti hags- munahópurinn og vissulega eig- um vib, sem í stjórnmálunum vinnum, okkar pólitísku framtíb undir vibbrögbum þess hóps. Hitt er svo annab mál ab allt of oft eru vibbrögb stjórnmálamanna á þann veg ab mabur gæti ætlab ab þab væri ekkert líf eftir hinu pólit- íska og vinnubrögb því mótast meira af því hvab óhætt sé ab segja eba gera án þess ab styggja baklandib frekar en af róttækum hugmyndum settum fram til þess ab takast á vib óvissa framtíb. Hugmyndum sem neyba hags- munahópinn, í þessu tilfelli kjós- endurna, til þess ab taka afstöbu til ólíkra úrlausna og sjónarmiba. Frumkvöölar í at- vinnulífi Mér finnst þessa gæta í nokkrum mæli þegar vib ræbum um þróun byggbamála. Þar hafa stjórnmála- öflin ab mínu mati setib eftir. Ef vib lítum til atvinnulífsins, þá hafa menn tekist kröftuglega á vib breyttar abstæbur og verib ófeimnir ab fylgja eftir nýjum hugmyndum. Hvar værum vib stödd í dag, ef forsvarsmenn út- gerbar og fiskvinnslu hér á Norb- urlandi hefbu ekki verib tilbúnir til þess ab nýta sér nýja möguleika sem opnubust til sérhæfingar og hagræbingar í kjölfar kvótakerfis- ins á sínum tíma. Hvab ef frysti- togararnir hefbu ekki komib til? Um borb í þeim voru flæbilínurn- ar þróabar og í kjölfarib fylgdi síb- an flæbilínuvæbingin í land- vinnslunni. Hún hefur reynst for- senda fyrir fullvinnslu í neytenda- pakkningar. Hvab ef menn hefbu ekki haft framsýni til þess ab sam- eina bolfiskkvóta og senda önnur skip á rækju, djúpkarfa og úthafs- .veibar. Hvab ef vib hefbum ekki borib gæfu til þess ab eiga frumkvöbla á vib Samherjafrændur eba þá ungu menn sem hafa drifib Fiskibju Saubárkróks áfram, forsvarsmenn fiskvinnslu á Dalvík, Hrísey og Fiskibju Húsavíkur sem hafa verib í fararbroddi í fullvinnslu og pökkun í neytendaumbúbir, eba. Jóa á Þórshöfn og hans menn, svo ab einhverjir séu nefndir. Vissu- lega hefur allt þetta haft breyting- ar í för meb sér, sem eru á stund- um erfibar fyrir einstaklinga og byggbarlög. Um hitt er ég jafn viss ab vib værum mun verr stödd í dag, ef þær hefbu ekki átt sér stab. Hvab þá ef þeir stjórnmálamenn hefbu fengib ab rába, sem vildu þvælast fyrir þessu öllu. Þeir eru vissulega til. Hafa stjórnmála- menn sofiö á veroin- um? Til ab taka af öll tvímæli vil ég taka fram ab ég tel ab íhaldssemi sé dyggb, í þab minnsta ab vissu marki. Ég dreg þetta hins vegar fram til þess ab benda á ab þab vantar nokkub á ab stjórnmála- menn hafi brugbist vib á hlib- stæban hátt. Stjórnmálamenn á landsbyggbinni hafa ab mínu mati sofib á verbinum varbandi „Stjórnmálamenn á lands- byggðinni hafa að mínu mati sofið á verðinum varðandi mikilvœga þætti varðandi þróun stjómsýslu í landinu. Þar á ég bæði við alþingis- og sveitarstjórnarmenn og eng- inn má skilja orð mín þannig að sá sem þetta skrifar sé tek- inn útfyrir sviga íþessu máli. Þetta er að mínu mati þeim mun alvarlegra að nú hillir undirþað að landsbyggðin hafi ekki lengur meirihluta á Alþingi til þess að hrinda hagsmunamálum sínum í framkvæmd." mikilvæga þætti varbandi þróun stjómsýslu í landinu. Þar á ég bæbi vib alþingis- og sveitar- stjómarmenn og enginn má skilja orb mín þannig ab sá sem þetta skrifar sé tekinn út fyrir sviga í þessu máli. Þetta er ab mínu mati þeim mun alvarlegra ab nú hillir undir þab ab landsbyggbin hafi ekki lengur meirihluta á Alþingi til þess ab hrinda hagsmunamál- um sínum í framkvæmd. Stjórn- málamenn landsbyggbarinnar hafa á umlibnum áratugum neytt afls síns til þess ab byggja upp skólakerfib, heilsugæsluna, vega- kerfib ab miklu leyti og margt fleira. Þab hefur hins vegar setib á hakanum ab vinna ab því ab láta stjórnsýsluna þróast í takt vib breyttar abstæbur. Vib búum enn vib þab skipulag ab um 70% af mebferb sameigin- legra sjóba þjóbarinnar er enn al- farib undir stjórn ríkisstjómar og Alþingis. Hér er um ab ræba mun hærra hlutfall en þekkist hjá nokkurri nálægri þjób. Alþingi og ríkisstjórn eru enn ab vasast í hlutum sem væru mun betur komnir nær þeim sem eiga ab njóta þjónustunnar og eiga ebli máls samkvæmt mun betur heima á þeim vettvangi. Hvab þetta snertir erum vib ennþá á „hand- færum og þurrkum fiskinn í reit- um" svo ég grípi aftur til samlík- ingarinnar vib þróunina í sjávar- útveginum. Ef til vill er ástæban fyrir þessu sú ab vib höfum álitib ab vib gætum alltaf gengib í þetta verk seinna. Landsbyggbin hafi meirihluta þingmanna á Alþingi og þetta verkefni hlaupi ekkert frá okkur. Vib erum hins vegar nú ab vakna upp vib þann vonda draum ab á þessu eru ab verba breytingar. Þab er ab mínu mati ljóst ab þab verb- ur ekki undan því vikist ab gera breytingar á því kerfi sem vib höf- um nú til kosninga á Alþingi. Þab hefur sýnt sig í því ab vera mein- gallab og auk þess er nú vaxandi þrýstingur á þab ab taka nýtt skref til jöfnunar á atkvæbisréttinum milíi dreifbýlis og höfubborgar- syæbisins. Ég veit ekki hvort fólk áttar sig al- mennt á því ab ef um frekari jöfn- un verbur ab ræba, þá kemur upp sú staba ab ekki verbur lengur um þab ab ræba ab landsbyggbin hafi meirihluta á Alþingi. Ef þab skref, sem menn tala um ab taka nú, verbur byggt á grunni núverandi kjördæmaskipanar, þá verbur kömin upp sú staba ab verulegur meirihluti þingmanna verbur kjördæmakjörinn í Reykjavík og Reykjanesi. Þeir þingmenn munu væntanlega líta þannig á málib ab þeir hafi skyldur samkvæmt kosn- ingalögum og stjórnarskrá til þess ab vinna sérstaklega ab hagsmun- um þessara landshluta. Þetta tel ég vera þann versta kost sem getur komib upp ef vib erum ab hugsa út frá hagsmunum hinna dreifbu byggba og í raun algjörlega óá- sættanlegt út frá þeirri forsendu sem ég nefndi hér ábur, þ.e.hinu mibstýrba stjórnkerfi sem vib bú- um vib. Hefur Alþingi sofið á veröinum? Ég hef því í mínum málflutningi um þetta mál sagt ab vib þessu verbi ab bregbast meb róttækum hætti. Þab verbi samhliba næstu breytingu á kjördæmaskipan ab færa vald og ábyrgb á- ýmsum málaflokkum frá ríkisstjórn og Al- þingi og til hérabanna, þ.e. þeim málaflokkum sem standa næst fólkinu. Þessu yrbi ab sjálfsögbu ab fylgja sjálfstæbur réttur til tekjuöflunar til þess ab standa undir nýjum verkefnum. Þar væri til dæmis hægt ab hugsa sér ab m.a. allir beinir skattar færbust þannig til byggbanna. Vib þessa skipan værum vib ab tala um Alþingi sem væri ab nokkru öbruvísi en er í dag. Hlut- verk þess væri meira á svibi grunnlagasetningar, eftirlits meb framkvæmdavaldinu og erlendra samskipta. Hér væri um ab ræba breytingar til hins betra ab mínu mati. Þab er ekki hægt ab horfa fram hjá því ab á þessum svibum VETTVANCUR „Styrkur íslensks sjávarútvegs hefur ekki síst byggst á því að hann er grunnatvinnuvegur og stendur undir okkarþjóð- arbúskap, öndvert við það sem er annars staðar íEvrópu þar sem hann er meira og minna á ríkisframfæri. ídag afkasta íslenskir sjómenn helmingi meiru en stéttar- bræður þeirra íNoregi, sem þó koma næst okkur ( afkóst- um. Égget ekki hugsað mér þá stöðu að íslenskur sjávar- útvegur dragist inn í „styrkja- bixið" innan ESB." hefur Alþingi ekki stabib í stykk- inu. Ef til vill vegna þess ab vib al- þingismenn höfum um of verib ab vasast í hlutum sem eiga betur heima á öbrum svibum. Mikilvægi erlendra samskipta Ef vib tökum erlendu samskiptin sem dæmi, þá hefur stundum ver- ib sagt ab meb þeim fjöl- og al- þjóblegu samningum, sem vib höfum gert, hafi verib dregib verulega úr mikilvægi Alþingis. Vib þurfum lítib annab ab gera en ab fjölfalda tilskipanir frá Briissel og hinum ýmsu alþjóbastofnun- um. Þessu er ab mínu mati þveröf- ugt farib. Þessar breyttu abstæbur kalla vissulega á breytt vinnu- brögb. Þær kalla á agabri vinnu- brögb og auka einnig til muna vib eftirlitsskyldu Alþingis gagnvart framkvæmdavaldinu, því ab hvort sem okkur líkar betur eba verr þá munu lífskjör okkar í framtíbinni mótast ab verulegu leyti af því hvernig til tekst vib ab standa á rétti okkar vibvíkjandi þeim samningum sem vib höfum gert. Vib skulum einnig átta okkur á því ab á þessum vettvangi ræbst hvernig okkur tekst til vib varb- veislu fullveldis okkar vib þessar breyttu abstæbur. Ég hef því sagt ab vib eigum ab nota þá umræbu, sem nú er uppi varbandi jöfnun atkvæbisréttar, til þess ab knýja á um þær breyt- ingar á stjórnkerfinu sem ég nef verib ab nefna hér. Ef vib gerum þab ekki, erum vib ab missa af síb- asta tækifærinu til þess ab beita þingstyrk landsbyggbarinnar í þessa vem. í versta falli erum vib ab sjá borgríkib ísland verba ab veruíeika þar sem nánast allt vald á sameiginlegum sjóbum okkar. verbur í höndum kjörinna full- trúa af höfubborgarsvæbinu. Varbandi kjör til Alþingis vib þessar breyttu abstæbur hef ég ekki komib auga á abra lausn en eitthvert afbrigbi þess ab landib verbi eitt kjördæmi í kosningum til Alþingis. Þar finnst mér koma mjög til greina sú leib sem for- mabur okkar hefur sett fram, þ.e. ab helmingur þingmanna verbi kosinn í kjördæmum, en hinn hlutinn af landslistum þar sem landib allt væri þá eitt kjördæmi. Varbandi þá leib er þab hins vegar ab segja ab hún, eins og margar abrar leibir, er í raun illfram- kvæmanleg, ef halda á því mark- mibi sem sett var vib breytinguna 1983, ab jafna ab fullu á milli flokka. Mín grunnhugsun er sem sagt sú ab vib verbum ab hafa ab- ferb sem knýr sem flesta þing- menn til þess ab líta á sig sem full- trúa landsins alls. Ég nefndi hér ábur í máli mínu vaxandi mikilvægi erlendra sam- skipta fyrir okkur íslendinga. Þar stöndum vib nú frammi fyrir því ab vib getum þurft ab sémja ab einhverju leyti upp á nýtt vib Evr- ópusambandib. Eg var þeirrar skobunar á sínum tíma ab vib ætt- um ekki annars-úrkosta en ab full- gilda samninginn um hib Evr- ópska efnahagssvæbi. Ég er hins vegar jafn sannfærbur um ab um- sókn um abild ab ESB kemur ekki til greina. í því sambandi nægir ab mínu mati ab líta til hagsmuna sjávarútvegsins. Þar kemur tvennt til, annars vegar þab fyrirkomulag sem þar er varbandi yfirráb yfir aublindinni og hins vegar sú um- gjörb sem er um þennan atvinnu- veg innan Sambandsins. Styrkur íslensks sjávarútvegs hef- ur ekki síst byggst á því ab hann er grunnatvinnuvegur og stendur undir okkar þjóbarbúskap, önd- vert vib þab sem er annars stabar í Evrópu þar sem hann er meira og minna á ríkisframfæri. í dag af- kasta íslenskir sjómenn helmingi meiru en stéttarbræbur þeirra í Noregi, sem þó koma næst okkur í afköstum. Ég get ekki hugsab mér þá stöbu ab íslenskur sjávarútveg- ur dragist inn í „styrkjabixib" inn- an ESB. Þab mundi ab mínu mati draga verulega úr virkni hans og þar meb bjóba þeirri hættu heim ab vib munum tapa stöbu okkar í samkeppni um markabi annars stabar í heiminum. Hitt er ab mínu mati jafn ljóst ab í þeirri framtíb sem vib sjáum verbur Evrópa sá heimshluti sem vib eigum langmest samskipti vib og á þab bæbi vib um vibskipti og samskipti á svibum menningar og stjórnmála. Vib hljótum því ab kappkosta ab ná á hverjum tíma þeim hagstæbustu samningum sem vib eigum kost á vib þessa ná- granna okkar og tryggja ab rödd okkar heyrist á þessum vetrvangi. Vib eigum margar leibir til þess ab svo megi verba. Ég vil í því sam- bandi nefna ab okkur er mikil naubsyn ab öflugu norrænu sam- starfi verbi vibhaldib og einnig er- um vib í samstarfi vib Evrópu- þjóbir á fjölmörgum öbrum svib- um, þannig ab allt tal um einangr- un okkar innan EvrópU er ab mínu mati út í hött. Lítio gerst í málefn- um landbúnaðarins Ég ætla ab lokum ab fara nokkrum orbum um stöbu íslensks land- búnabar í dag. Því mibur verbur ab segjast eins og er ab nú, þegar þessu kjörtímabili er ab ljúka, er afraksturinn varbandi landbúnab- armálin afar lítill. Lengst af hefur umræban um landbúnabarmál einkennst af hatrömmum deilum einstakra rábherra í ríkisstjórn- inni. Þab má* vel vera ab einstaka menn telji ab þetta geti verib væn- legt til pólitískra vinsælda til skemmri tíma litib. Hitt er jafn Ijóst ab til lengri tíma séb skilar þetta engum árangri. Staban í dag er því sú ab ekki er búib ab setja reglugerb um jöfnunargjöld vib útflutning, eins og vib höfum all- ar heimildir til. Én eins og menn muna þá gekk samkomulag stjórnarflokkanna á slbasta vetri út á þab ab nefnd þriggja rábherra fjallabi um málib þar sem fjár- mála- og vibskiptarábuneyti væru eftirlitsabilar landbúnabarráb- herra í málinu. Ekkert bólar á því hvernig ríkisstjórnin ætlar ab standa ab framkvæmd GATT- samningsins. Stór orb um ab taka búvörusamninginn upp á kjör- tímabilinu hafa ab engu orbib og svona mætti lengi telja. Komist Framsóknarflokkurinn til valda, ætla ég ab nefna nokkur grundvallaratribi sem ég tel ab vinna verbi eftir í landbúnabar- málum: 1. Innanlandsmarkaburinn verbi varinn samkvæmt þeim heimild- um sem vib höfum í þeim fjöl- og alþjóblegu samningum sem vib eigum abild ab. 2. Leitab verbi eftir pólitískri sátt um ab vibhalda þeim stubningi vib landbúnabinn sem enn er til stabar. Þar má ab sjálfsögbu leita leiba til þess ab nýta hann betur. 3. Unnib verbi ötullega ab því ab koma íslenskum landbúnabarvör- um á markab erlendis meb þab sem fyrsta markmib ab flytja út á móti þeim innflutningi sem vib stöndum frammi fyrir. Ef til vill finnst einhverjum ab hér sé ekki sett hátt markmib. Stabreyndin er hins vegar sú ab um þessi atribi er engin samstaba í núverandi ríkisstjórn. Hvab þá til stærri átaka. Vib verbum hins veg- ar ab gera okkur grein fyrir því ab varbandi útflutninginn er var- hugavert ab gera sér of miklar vonir. Vissulega eigum vib þar ákvebna möguleika, en þab tekur tíma, mikla f jármuni og vinnu ab ná árangri á þessu svibi. Höfundur er bóndi og alþingismabur.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.