Veðrið - 01.04.1965, Qupperneq 10

/. Árssveijla sólgeislunar i Reykjavik, júlí 1957—des. 1960. Skýringar i lesmáli.
ana, við ytra borð lofthjúpsins, er kallaður sólsluiiuU. Mjög erfitt hefur reynzt að
maela sólstuðulinn með nægri nákvæmni, en tímafrekar mælingar, sem fram-
kvæmcfar hafa verið um árahil, hafa leitt í Ijós, að hann er tæpar tvær kaloríur
á mínútu á hvern cm2 (kaloría er sá varmi, sem þarf til að hita 1 gr af vatni frá
M.r)°C tii 15.5°C). Á síðustu árum hafa eklflaugar og gervitungl komið til sög-
unnar, og munu mælingar framkvæmdar með slíkum tækjum vafalítið valda
straumhvörfum í rannsóknum á geislun sólar og þeim sveiflum, sent ef til vill eiga
sér stað á gikli sólstuðulsins.
A leiðinni gegnum loftltjúpinn verða margvlslegar hindranir á vegi sólgeisl-
anna, og nær ekki nema tæpur helmingur geislunarinnar að jafnaði niður til
yfirborðs jarðar. Stór hluti endurvarpast og hverfur aftur út í geiminn, og eru
það fyrst og fremst skýin, sem því valda. Að auki nema ýmis efni lofthjúpsins i
sig geislun ákveðinna bylgjulengda. Ber í því sambandi fyrst og fremst að minn-
ast á ózon, vatnseim og kolsýring. Ozon er virkast í 20—30 km hæð frá jörðu, og
hindrar það útfjólubláa geisla, sem eru bylgjustyttri en 0,20 míkron, í að komast
lengra. Má segja, að ózonið tnyndi ósýnilega ltlíf, sent verndar allt líf á jörðinni
gegn hættulegri útfjólublárri geislun. Áhrifa vatnseims og kolsýrings verður fyrst
vart að ráði fyrir neðan veðrahvörfin í 10—12 km hæð. Ennþá er ekki vitað ná-
kvæmlega unt allar þær bylgjulengdir, sem |>essi efni nema í sig, og er það eilt
al mikilvægustu rannsóknarefnum að finna hið virka bylgjusvið þeirra. Eftir er
svo að ttefna dreifingu sólgeislanna af völdum rykagna og vatnseims. Geislarnir
dreifast í allar áttir, og bylgjustuttir geislar meir en langir. Blátt Ijós dreifist því
10 -- VEÐRIÐ