Veðrið - 01.04.1965, Blaðsíða 17

Það mun hafa verifi 24. júní 1947, aS menn þóttust fyrst sjá fljúgandi diska
nálægt Rainer-fjalli í Washingtonfylki á vesturströnd Bandaríkjanna.
Kenneth Arnold var á flugi í lítilli vél nálægt Rainer-fjalli rétt fyrir sólsetur
og sá þá riið af fljúgandi diskum, sem nálguðust fjallið. Lýsing hans var sú, að
þessir hlutir hefðu verið flatir og svo bjartir, að þeir hafi endurvarpað sólargeisl-
unum eins og spegill. Tæpum áratug síðar eða 29. des. 1956 sá Josef Scaylea
fréttaljósmyndari ásamt mörgu skíðafólki svipaða sjón á svipuðum stað og einnig
rétt fyrir sólsetur. Nú voru myndir teknar og frásagnir sjónarvotta skráðar. Eftir
nákvæma rannsókn komust veðurfræðingar að því, að þetta hefði verið sérstök
tegund bylgjuskýja samfara fjallabylgjum.
Frá og með árinu 1947 tóku tilkynningar um torkenuilega, fljúgandi hluti að
streyma til bandaríska flughersins. Innan flughersins var stofnuð sérstök deild,
er rannsakaði þessar tilkynningar, og í árslok 1964 höfðu yfir 8 þús. tilkynningar
verið rannsakaðar. Þar af voru rúmlega sex hundruð, sem ekki var hægt að út-
skýra. Það þarf naumast að taka það fram, að mikið af þessum tilkynningum reynd-
ust vera byggðar á því, að sjónarvottar sáu sérkennileg bylgjuský. Þessar rann-
sóknir voru auðvitað kostnaðarsamar og urðu tn. a. til þess, að athygli veður-
fræðinga og annarra vísindamanna beindist að fjallabylgjunum. Má segja, að
flestir leyndardómar þeirra liafi nú verið kannaðir, og kont þá ntargt í ljós, sem
áður var óþekkt. Fremstan á sviði fræðilegu rannsóknanna má telja Englending-
inn R. S. Scorer, en Bandaríkjamenn hafa verið athafnasamastir á sviði liagnýtra
rannsókna, og hefur Biskupsbylgjan eða Sierra-bylgjan í Kaliforníu verið rann-
sökuð einna helzt.
Lýsing ú fjaUabylgju.
Þegar loftbreiða streymir yfir hindrun, svo sent fjallgarð eða einstök fjöll,
myndast stundum ósýnilegar og oft hættulegar bylgjur í loftinu. Svipað fyrirbæri
má sjá, þegar rennandi vatn streymir yfir hindrun. Þeir, sem hafa skoðað þetta,
hafa ef til vill tekið eftir því, að rétt yfir og neðan við' hindrunina myndast stund-
um hvilft í yfirborði vatnsins, og neðan við hvilftina rís svo yfirborðið í bylgju.
Nokkrar slíkar bylgjur sjást á yfirborðinu neðan við hindrunina, en þær deyja
út og hverfa, er lengra dregur frá. Hvernig stendur á því, að vatnsyfirborðið rís
ekki í bylgju yfir hindruninni, eins og maður skyldi ætla? Ástæðan fyrir þessu er sú,
að hindrunin þrengir farveginn, og til þess að sama vatnsmagn geti streymt um
þrengri farveg, þarf straumhraðinn að aukast í svip, en til þess að svo verði,
verður þrýstingurinn í vatninu að rninnka. Það var Bernoulli, sem uppgötvaði
þetta lögmál fyrstur manna, og er það kennt við hann. Með öðrum orðum, til
þess að straumhraðinn aukist verður straumurinn að streyma að lægra þrýstingi
til þess að fá aukna orku og komast yfir hindrunina. Á þennan máta myndast
röð af bylgjum neðan við hindrunina.
f loltbreiðu, sem streymir ylir langan og háan fjallgarð, verður jretta allt í
miklu stærri stíl, en orsakirnar eru þær sömu. Á fyrstu mynd má á einfaldan hátt
sjá, hvernig vindstraumnum er háttað í loftbreiðu, sem streymir yfir hindrun.
Lóðrétt loftsúla rnyndi vegna mismunandi vindhraða hallast fram yl'ir sig á leið
VEÐRIÐ
17