Veðrið - 01.04.1965, Blaðsíða 19

Venjulega er bylgjulengdin 1 \/2 til 15 km, og fer það eftir ýmsu, svo sem löguu
hindrunarinnar, vindhraðanum o. s. frv.
Ef engar breytingar verða á loftbreiðunni, eru bylgjurnar kyrrstæðar, þ. c. a. s.
bylgjan og bylgjudalurinn haldast á sama stað, þótt alltaf streymi nýtt loft eftir
þeim. Hugsum okkur aðra hindrun handan við þá lyrstu. Ef þessi liindrun er
staðsett þannig, að bylgjurnar frá henni falli saman við bylgjurnar frá fyrri
hindruninni, þá verka þær saman, bylgjurnar magnast. Sé síðari hindrunin stað-
sett þannig, að bylgjurnar verka ekki saman, ji. e. að bylgja l'rá fyrri hindruninni
fellur í bylgjudal frá þeirri síðari, jiá jafnast bylgjurnar út, jiær verka livor á
móti annarri.
Skilyrði lil þess að bylgjur myndist
Þegar loftbreiða jivingast upp yfir ljallgarð, þarf að minnsta kosti tvennt til
jiess að orkan dreilist ekki til hliðar eða upp á við. í fyrsta lagi verður fjallgarð-
urinn að vera nokkuð langur, og í öðru lagi verður eitthvað að hindra orkuna í
að dreifast upp á við, annaðhvort sterk vindröst nokkuð ofan við Ijallsbrúnina
eða þá nokkuð Jiykkt lag í loftbreiðunni, þar sem jafnvægi (stability) liennar er
stöðugt eða jafnvel að jrar sé liitalivarf (inversion), og verður Jietta loftlag einnig
að vera nokkuð ofan við fjallshrygginn. Einnig virðast rannsóknir benda til jicss,
að neðstu loftslögin verði að vera í hverfulu jalnvægi (unstable) til þcss að fjalla-
bylgjur myndist. Ef efri lög loftbreiðunnar eru í hverfulu jafnvægi (unstable)
dreifist orkan upp á við og eykur ókyrrð loftsins enn meir. Þetta skapar olt mjög
öfluga og óreglubundna kviku í loítinu, sem gerir flug hvimleitt og óþægilegt.
Vindátt, vindhraði og breyting liraðans með hæð eru einnig mikilvægir þættir,
ef íjallabylgjur eiga að myndast. Vindhraðinn verður að vera a. m. k. 20 til 25
linútar í svipaðri hæð og fijallshryggurinn og verður að aukast með liæð talsvert
upp fyrir fjallsbrúnina. Vindáttin verður að standa nokkurn veginn þverbeint
á fjallshrygginn. El' vindátt er meiri en 50 gráður frá Jiverbeinni stefnu á íjalls-
lirygginn, má gera ráð lyrir jiv/, að engar fjallabylgjur myndist.
Bandaríkjamenn hafa rannsakað sambandið milli styrkleikans á fjallabylgjun-
um og vindhraðaaukningarinnar með hæð og sést árangurinn af jieirri rannsókn
á 3. rnynd.
Ský i fjallabylgjum.
Þcgar loft stígur upp á við kólnar jiað, og rakinn í því jréttist og myndar ský.
Loítbreiða, sem jjrengist upp yíir fjallshrygg, kólnar, og sé rakinn í henni nógu
mikill, jiá myndast ský. Yfir ijallinu myndast skýjakambur, sem stundum tcygist nið-
ur fyrir brúnina til hlés. Þetta ský rís ekki mjög hátt, heldur fylgir nokkurn vegin
lögun fjallsins. Oftast er linúkajieyr samfara jieim. Ef vindhraðinn er ntikill, mynd-
ast oft liættulegir og kröftugir hvirfilsveipir til hlés við fjallgarðinn. Það fer
eftir rakastigi loltsins, livort ský myndast í jicssum hvirlilsveip. Sé rakastigið nógu
hátt, myndast ský, er snúast um möndul, sem er samsíða fjallshryggnum. I jiessum
sveipum er ntikil kvika, og litlar flugvélar, sem lenda í þeim tætast olt í sundur
eða skella til jarðar. Auk þess sem hvirfilsveipir myndast niður við jörð, geta
VEÐRIÐ
19