Vörður


Vörður - 23.01.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 23.01.1926, Blaðsíða 2
VÖRÐUR 5000000000000000« V ö R » UI* kemur út a laugardögum Ritst/órinn: Krislján Albertson Tungötu 18. Slmi: 1452. Afgreiðslan: Laufásveg 2$. — Opiu 5—7 siðdegis. Simi 1432 Verð: 8 kr. arg. Gjalddagt 1. júll. ooooooooooooooooooooooi Halaför á Skallagrími eftir Bjarna Sœmundsson. Framh. Svona var daglegur gangur lifsins þarna úti í þokanni og fremur tilbreytingalaus; þó þurfti jeg ekki að kvarta; þetta var að mestu nýlt fyrir mig og á hverjum degi sá jeg eitthvað nýtt, þó ekki væri um stórar nppgötvanir að ræða, og margs varð jeg visari nm lif fiskanna þarna úti, sem mjer var áður ókunnugt. Jeg safnaði með góð- fúslegri aðstoð Guðmundar loftikeytamanns, mikln af ufsa- hreistri til aldurs rannsókna, gat áttað mig betur en áðnr á aldri loðmnnnar o. fl. Jeg hafði nú rannsóknastofn mina ýmist á framdekkinu eða uppi á vjel- húsinu: þar bjó jeg um það sem jeg safnaði og svo var sjórinn rólegur, að aldrei vætti hann dót mitt þar uppi. Allar ferðirnar upp og niður, oft um allógreiðfæra vegn, framan frá stýrishusi, framhjá reykhifnum, eftir vjelrúmsgluggunum, yíir bátadekkið (»heiðina« sem jeg kallaði það) og niður nm mjólt gat fyrir aftan dekkhúsin, vorn ágæt leikfimi fyrir mig, einknm þegar dálitil velta var. Matar- Jystin var í besta lagi, jeg sat oft af mjer fyrsta flokk og ann- Tvísöngurinn. Herra Sveinbjörn prófessor Sveinbjörnsson heftr i »Verði« þ. 12. des. endurtekið þá skoð- nn, sem fjandmenn tvisöngsins á fslandi hafa staglast á sein- nstn 50—60 ár. Undirritaður er að visu tregur á að svara grein- inni, en þar sem hún Oytur ýmsar rangar fuIJyrðingar, sem sumar hafa ekki heyrst á meg- inlandi Evrópu nema af mnnni fáfróðra fyrir 30 árnm eða fyr, má rjett vera að gefa nokkra skýringn þeim, sem kynnu að láta ofannefnda grein villa sig. í ranninni mætti nægja að end- urtaka hjer það, sem jeg hefi áður skrifað á íslensku nm tvi- sönginn, bæði f Skirni 1922, i ræðnkafla i Morgnqblaðinn 20. sept. siðastl. og víðar. Rökfærsla fjandmanna islenskra þjóðlaga (tvisöngs og rimnalaga) er hjer um bil á þessa leið: »Lögin eru einskisverðar leyfar ófnllkomra söngtilranna, sem tiðknðnst i Norður-Evrópu og á slóðum vikinganna fyrir 1000 árum og fyr og eru því hvorki islensk nje verðmæt að neinn Ieytic. Ef við aðhyllumst þennan hugsunarhátt verðum við lika að álykta svo: »Fornmenning vor, bókmentir vorar og tanga an að hálfa leyti. Svefninn var hinn rólegasti, þó að svefnstað- urinn væri eitthvað annað. Að jafnaði er vist skipstjórarúmið órólegasti svefnstaður á öilu skipinu, skilið með einum þunn- um járnvegg frá umheiminum. Jeg talaði víst um tröllasým- fóniu i vor, en nú var komið nýtt hljóðfæri til, gufuflautan, og svo hamaðist stýrisvjelin nærri stanslanst allar nætur; svo bættist við mikill skjálfti i skipinu sjálfu, sem ekki bar á i vor, og kemur liklega af þvi, hve mikið reynir á skipið að toga á þessu mikla dýpi og vonda botni.* En þrátt fyrir það, að alt lagðist á eitt til þess að trufla næturró mína, sofnaði jeg óðara en jeg lagðist út af, nærri því eins fljótt og skipstjórinn, og svaf eins og ekkert væri, þangað til Hilarius bauð mjer góðan 'daginn snemma á áttunda timanum, og var jeg strax til i »frúkostinn«. Oft var rauluð visa uppi í siýrishúsinu á kvöldin, en stund- nm vildi það til að skipstjóri gaf ' »l>u gamle Maane«, þegar sólin glórði bleik og birtulaus i gegnum þokuna um miðjan daginn og það með svo mikilli stemningu, að þeir Gisli og Jóhann slógu þvi upp i tangó i kringum lóðvinduna frammi við hvalbakið. Fiestir voru skipverjar hinir sömn og i vor; nokkrir voru þó ekki með nú, t. d. ekki Jónas — vor allesammens. — Danir höfðu heriekið hann og haft hann með sjer til Færeyja á Dönu. En við vornm nú reyndar ekki Jónasalausir fyrir þvi — höfðum 2—3 aðra. Sumir höfðn hækkað i tigninni. Jóhann liírarmeistari hafði nú t.d. verið búinn að fylla svo mörg lifrar- föt, að full ástæða þótti til að heiðra hann; var hann nú orð- inn yfirsaltari, niðri i lestinni ern einskisverðar leyfar útlendrar fornevrópskrar frummenningar. Hvorugt er íslenskt nje hefir sjerstakt gildi fyrir menningn vorra tímaa. Þaö mnnekkivera nauðsynlegt að mótmæla slik- um skoðunam hjer. ÖIl þjóðlög eru frá sjónar- miði æðri listar alveg »ófull- komina, þ. e. þau eru ekki list i eiginlegustu merkingu, heldnr sígilt hugvitsefni í list. Þess vegna hefi jeg reynt að gera skýran greinarmnn á þjóð-múaik og /ísf-músik. Framfarir tón- lislarinnar l marg-röddaöum söng, kontrapunkt o. fl. ern al- veg óháðar þjóðlögum þjóð- anna, þvi þan eru nær altaf einrödduð (homophon). Islenski tvisöngurinn er einmitt ein and- antekningin og er það eitt strax ávöxtar islensks og norræns eðlis. Það er nndir smekk manna komið hvort þeim íinst fimm- undarhljómar ljótir eða ekki. Hver hefir sinn smekk. Snmnm þykir rauðgrantur mata bestnr, öðrnm skyr. Það er enginn vafi á því að rauðgrauturinn er sætari. Samt vilja margir held- ur kjarngott íslenskt skyr. Það er tilgangslanst að rökræða slikt. Virðingin fyrir öldrnðum söng- mentamanni, sem örlögin hafa máske sett óeðlileg takmörk, og þvf ekki beint »hækkaður«, en þarna gengur nú virðingin niður á við, eins og i svarta- skóla forðnm. Alli, sem var hæsti maður á skipinu i vor, hafði verið settur i það embætti, sem best hentaði dvergum, að skola fiskinn og tina hann niður i lestina; hann mátti alt af standa kengboginn. Nú var hann orðinn svo hár, að ekki þótti forsvaranlegt að láta hann vera i þessari stöðu lengur; hann var nú fullgildur dekkmaður. Einar hjálparkokkur hafði nú lika »avanserað«; hann hafði fengið að vera þessa útivist eins og »jungmann«, sem aldrei skyldi verið hafa, þvi að við höfðum báðir af þvi skaða og skömm. Hann hafði af þvi skaðann, þvi ekki var hann fyr byrjaður á sinu fyrsta dekk- verki, en hann sprengdi á sjer einn fingurinn og var óvígur í heilu viku á eftir. Jeg hafði skömmina af þessu ílani í Einari, eins og nú skal frá skýrt. Jeg hafði hugsað mjer, að ná mjer niðri á skip- stjóra og bryta fyrir ófarirnar með að kenna þeim skyrátið í vor, og að kenna þeim nú að eta karfa, sem jeg vissi áð skip- stjóra var litið um. Með vitur- legum fortðlum fekk jeg Hilarius til þess að lofa mjér þvi, að traktera alla káetnna eitt sinn til kvelds á steiktum karfa, sem að mfnum dómi er herramanns- matur. Við settumst við borðið, eins og vant var, jeg við hlið skipstjóra, og hinir aðrir þar út i frá. Svo kemur bryti mjög hátiðlegnr með eitthvað á fati og tilkynnir mjer að þarna sje nú kominn karfinn. Jeg tek fat- ið og býð skipstjóra fyrstum upp 4, sýndisl samt að eitthvað væri karfinn skritinn, tek svo sjálfar 2—3 stykki, en þau liktust fremur steiktnm skóbótum en safamiklum, feitnm karfa, og aftrar mjer frá þvi að fara að hrekja hjer aðrar fullyrðingar hans, sem fyrir heilum manns- aldri ern úr gildi gengnar. Enda má telja víst að skilningar ís- Iendinga á þjóðlögnm sinum sje nú alment svo vaknaöur, að endurreisnin sje að byrja. Jón Leifs. Ungir listamenn og forn tónfræði. Kæri próf. Sveinbjörnl Það er ekki ætlun min, að hefja ritdeiln nm grein þína, er birtist i 51. tbl. »Varðar« f. á„ og það þvi síður, sem eilífor sannleiki er enginn til í þeim málum, er. varða ytri reglur og óreglur lista. Þar hefir hver öld og áratugur sfna háttu. Er það því eðlilegt, að við, sem nú er- um ungir, litnm nokkað öðrum augum á silfrið, en þn og sam- tíðarmenn þinir, að við brjót- um ákaft niður, það sem þeim eldri sýnist við ekki færir um að endurreisa; að við unnum fjörinn, nýjnngnnnm og hreyf- ingunni, hvort sem hún fer aft- nr á bak eða áfram. Kyrstaða er æskunnar versta böl. vx&ZéZtiUSt&ai^, s? H .'-''' v -* ¦ 1 ¦ ;í ¦¦ ¦ '¦ý??!?CT te'. ''::/m Itó , TJndirskriftir JL.oeiii-iiOHiimiiiiig-siiie. (Nöfnin eru i þessari röö: Fyrst Þjóðverjarnir dr. Lutherog Strese- mann, þá Belginn Vandervetde og Frakkinn Briand, þá Bretarnir Baldwin og Chamberlain og loks ftalinn Scialoje. Nöfnin undir samningnum voru auðvitað lleiri, myndin sýnir að eins hin efstu). þegar jeg svo spurði skipstjóra, hvernig honnm þætti, ljet hann fátt yfir og sagði að slfkur matur myndi ekki oftar boðinn á sinu skipi. Jeg gat ekkert sagt, en sat þarna skömminni iklæddur, eftir öll mfn meðmæli með karfanum. Svo fór jeg til Hilla á eftir og spurði hann, hvernig á þessu stæði og kom þá skýringin. Nýi hjálparkokk- urinn, sem steykti karfann, hafði skilið brytann svo, að gera ætti úr honnm (karfanum) vöfflur Mjer þykir ekkert tilhlýðilegra, en að beina orðum minum til þfn, sem ert elstur og virtastur tónskálda þessa lands, og vona jeg að þu misvirðir ekki sjón- armið ungs manns, enda þó'tt þú kunnir að vera mjer ósam- mála i meginatriðum. Tónfræðingar hafa reynt að telja mönnum trú um, að tón- fræðin sje grundvöllur listarinn- ar, og hefir fjöldi listamanna látið bólusetjast þeim skilningi, að enginn sönn list geti sprott- ið, nema reglum hennar sje fylgt út f ystu æsar. En merg- nrinn málsins er auðvitað sá, að tónfræðin er aðskotadýr, sem hefir sest í þetta hásæti vegs og virðinga að öllum fornspurðum. Grundvöllurinn og uppruninn er listin sjálf og snildarverk mikilla listamanna. Af þeim leið- ir tónfræðin allar reglur sfnar, og hún rekur upp öskur mikið og mælir: »Heureka,sjá, Sesam hefir opnast, þetta er listin hin eina I Gjörið nú allir eins 1« Að vörmu spori taka þúsundirleiði- tamra að gera eins, að uppleysa hljóma allir á einn veg, að und- irbúa hljóma allir á eina vísn, an forðast samstiga quinta, að haaga saman terzum ogsextum o. s. frv. o. s. frv. En sje nú einhver Wagner, Debnssy, Strauss orðinn marg- og breytti eftir því. Betra hefðí verið, að Einar hefði verið kyrr við kjötkatlana á Skallagrimi, þá hefði farið eitthvað öðru- vísi, enda er hann nú kominn þangað aftur. Eggert Stefánsson söng íslensk lög 1 Frikirkjunni á sunnudag. Kirkjan var troðfull og áheyr- endur mjög ánægðir. leiður á þessum leikfimisæfing- um, og finni hjá sjer hvöt til þess að breyta til, þá rfsa upp ótal smá-Hauslickar- og mót- mæla i nafni hinnar heilögu tónfræði. Og þessi tónfræði, sem hefir hafið mótmæli gegn gerð- um hvers einasta sniilings nú um hálfrar annarar aldar skeið og altaf orðið að luta í lægra haldi fyrir veruleikanum, hefir á öllu þessu tfmabili ekkertlært og engu gleymt. Hún staglast enn á gjörðum ítölsku contra- punctistanna og Bachs, þessar sálardrepandi reglnr, sem eiga sjer engan stað i tónlistarþró- un síðustu aldar, eru enn eina andlega fóður flestra tónlistar- skóia um viða veröld. Skyni bornir nemendur nú á dögum sjá reyndar skjótt að allar þess- ar reglur, öll forboðin eru þeim gagnlaus við sjálfstæðar tón- smiðar, enda þóttþaugeti hjálp- að þeim til skilnings á verkum þeim. sem reglurnar hafa skap- ast af. Og þá er ekki óeðlilegt, að þeir taki að spyrja: »Hvar eru reglurnar um lagmyndun Wagners? Við spyrjum ekki nm Ravel, Scriabine, Strawinsky og aðra samtíðar berserki. Að eins um Wagner, gamlan og gildan höfund«. En þessi ana- croniska visindagrein á ekkert svar, nema fordæmingu, eða

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.