Vörður


Vörður - 23.01.1926, Blaðsíða 1

Vörður - 23.01.1926, Blaðsíða 1
, Krisiján Albertson U Tángatu 18, AfgresSsIu- og tlM* heimíumaðu? Ásgeir Magnússon kennarL fe <" TTtg'ef aiixli : BJTíOstjórii íliaidsflokbrsiiiH. IV. ár. Reykjavík 23. jan. 1926. 4 blað. Benedikt Sveinsson sýsslutmaöiir og alþuig-isíoi'^oti. I@ð6 — 20. janiiar — 1936. Miðvikudaginn 20. þ. m. var hundrað ára afmæli Benedikts sýslumanns Sveinssonar, alþing- ismanns og forseta. Voru þá fánar dregnir við hún á helstu húsum bæjarins og forsetar lögðu sveig fyrir hönd alþingis á leiði hins látna skörungs. Benedikt Sveinsson er kunn- astur af hinni löngu og merki- legu starfsemi sinni í stjórnmál- um íslands. Sat hann lengur á alþingi en nokkur annar, síðan þing var endurreist, eða sam- fleytt 39 ár, frá 1861 lil 1899, að báðum þeim árum meðtöld- um. Fyrstu tvö þingin, 1861 og 1863, sat hann sem konung- kjörinn þingmaður, en reyndist þá frjálslyndur um of og var eigi endurkosinn af stjórninni. Varð hann þá þingmaður Ár- nesinga um langt skeið, 1865— 1879, síðan Norðmýlinga á þing- unum 1881-85, Eyfirðinga 1886 — 91 og siðast Norður-íMngey- inga 1893—99. Forseti samein- aðs þings var hann árin 1886, 1887, 1893 og 1894, og forseli neðri deildar 1889, 1893 og 1895. Það var sannmæli, sehi Arn- Jjótur prestur Ólafsson sagði einhverntíma í »Austra«, að stjórnarskrárbarátta Bendikts Sveinssonar væri beint og sí- vaxandi framhald af stefnu Jóns Sigurðssonar. Benedikt var sam- herji Jóns í hinni eldri stjórn- málabaráttu og ljet það mál mjög til sín taka. Hann gekst fyrir varatillögum þeim, er sam- þyktar voru við stjórnarskrár- frumvarp alþiugis 1873 og fyrir- vara, er þar var settur um það, að væntanleg stjórnarlög skyldi. lögð fyrir 4. alþingi eftir að þau væri samþykt. Þetta ljet stjórn- in undir höfuð leggjast og bar þá Benedikt í fyrsta skifti fram frumvarp sitt um endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hófhannþar Weð hina síðari stjórnarbaráttu ^ora, sem lauk loks með sam- bandslögnnum 1918. Barðist Benedikt fyrir þessu máli af hinu mesta kappi og staðfestu alt til æviloka. Og þótt honum auðnaðist ekki að ná sigri um sína daga, þá hafði hann reist merkið svo örugglega, að mál- staðnum hlaut að verða borgiö. Benedikt var mjög víðsýnn stjórnmálamaður og í flestu á undan sínum tíma. Bera þess vitni mörg þau mál, er hann hóf og barðist fyrir og síðar hafa komist til framkvæmda. Á fyrsta þingi, er hann sat (1861) flutti hann tillögu um siofnun landssjóðs. Hann barðist langa hríð fyrir stofnun lagaskóla og háskóla og sumarið 1894, er alþingi hafði samþykt lög um háskóla að hans tilstilli, stofn- aði hann Háskólasjóð íslands. Hann ljet fyrstur manna bera fram frumvarp um ullarverk- smiðju í landinu, vildi auka landhelgisvarnir og efla sjávar- útveg að dæmum erlendra þjóða. Hann vildi efla innlenda versl- unarstjett og barðist því fyrir búsetu fastakdupmanna. Hann gekst fyrir því, að reisa gisti- og fnndahús á Pingvöllum og vígði sjálfur »Valhöll« með ræðu 20. ágúst 1898. Hann var og mjög fylgjandi því á síðustu árum sínum, að reist yrði veg- legt steinhús í Reykjavík fyrir söfn landsins og œðri menta- stofnanir. Bankamálum lands- ins vildi hann koma í betra horf en áður, vegna óbilanda trausts á atvinnuvegum þess, og var einn af hvatamönnum stofn- unar vnýja bankansa og flutti frcmvarp um hann sfðasta þing- ið sem hann lifði. ÁhugamaðurvarBenedikthinn mesti og kappsfullur að hverju, sem hann gekk. Hann var mest- ur mælskumaður alþingis á sið- ari timum. Er málsnild hans, brennanda áhuga og fjöri mjög við brugðið. Að ásýndum var hann merkilega líkur Disraeli lávarði, svo að Englendingar, er hingað komu, tóku beint til þess. Þótt Benedikt sje kunnastur af þingstörfum sinum, var hann þó og hinn mesti athafnamaður utan þings. Hann lagði mikla stund á búskap, býsti stórmann- lega ábýlisjarðir sínar og bætti þær stórkostlega, bæði Elliða- vatn og einkum Hjeðinshöfða, sem ekki var meira en meðal- kot, er hann kom þangað, en var prýðilegt höfuðból, er hann skildi við. Benedikt var eldheitur ætt- jarðarvinur og sannnefndur þjóð- skörungur og forvígismaður ís- lands um langt skeið. Börn Benedikts eru þrjú á lífi: frú Ragnheiður, kona Júlí- usar baukastjóra á Akureyri, Einar skáld og frú Kristín. Ölafur Haukur, yngstur barna Benedikts, ljest á besta skeiði sumarið 1900. Benedikt andaðist 2. ágúst- mánaðar 1899. P. Ræða flutt á fuIlYeldisdaginn, Ungmennafjelagið Egill rauði hjelt samkomu 1. des. siðast- liðinn að Skorrastað í Norð- firði, S.-Múlasýslu. Sóttu hana um 150 manns, voru þar ræður fluttar og skemtu menn sjer fram á bjartan dag. Porsteinn Víglundarson í Nesi flulti Iangt erindi um sjálfstæðisbaráttuna og talaði rækilega um Jón Sigurðsson. Jón Bjarnason bóndi á Skorra- stað flutti ræðu þá er hjer fer á eftir, þar sem hann mintist sjerstaklega Jóns Magnússonar forsætisráðherra og gat þess, að samkoman færi fram á æsku- stöðvum hans. »Háttvirla samkoma! Pað mun varla þurfa að geta þess í hvaða tilefni þessi samkoma er haldin. ÖH íslenska þjóðin veit að 1. desember er nú orðinn minn- ingardagur þess, að ísland varð fullvalda ríki samkvæmt sambands- lögunum frá 1918. Má þvi telja að vjer höldum í dag sjöunda afmæli íslenska rikisins. Öllum sem nú Iifa og komnir voru til vits og ára 1914, mun reka minni til áranna frá þeim tíma fram að 1918, áranna meðan heims- styrjöldin mikla stóð ylir, Menn þráðu friðinn og urðu honum fegnir þegar striðinu lauk Pað má heita merkilegt að ísland skyldi verða gert að sjálfstæðu riki á sama tima er sumar stórþjóðanna stóðu lamaðar og flakandi í sárum, eftir þann voðalegasta hildarleik, sem menn hafa sögur af. Það dettur engum manni I hug að þakka styr- jöldinni þær rjettarbætur sem oss íslendingum hlotnuðust með sam- bandslögunum, en það gæti hugsast að styrjöldin hefði ytt undir að það mál varð viðstöðulaust leitt til lykta strax i stríðsiokin. Hinir vitr- ustu og bestu menn beggja þjóð- anna voru valdir til að gera út um málið og þeir munu hafa verið fúsir á að ganga inn á braut sam- uðar og bræðralags, enda tókst þeim svo snildarlega með samninga milli beggja landanna, að báðir málspartar mega vel við una. Það er ekki ósennilegt að þessum mönn- um hafl verið hugleikið að láta stríðsþjóðirnar sjá hvað þessar tvær smáþjóðir gerðu sín á milli og hver vílji þeirra var með að tryggja sjer samúð og bræðralag, en hafna stríði og sundrung, enda ólíklegt að þær hafi lokað augum fyrir því. t sambandi við þetta mál, á vel við að minnast þjóðhetjunnar Jóns Sigurðssonar, sem hóf sjálfstæðis- baráttuna. Sá sem talaði á undan mjer, hefir rakið æflferil hans, og jeg veit að endurminning hans vakuar í hugum allra, sem hjer eru saman komnir og sjá mynd hans hjer á veggnum lyrir framan sig. Jeg finn ástæðu til að minnast hjer í kvöld annars manns í sam- bandi við sjálfstæöismáliö og sam- bandssamningana, nefnilega forsæt- isráðherra Jóns Magnússonar. Hann er ekki einn þeirra manna, er mikl- ast i anda og fyllist drambi við að komast til hárra valda, heldur minnist jeg hans scm manns, sem er ljúfur og laus við stærilæti, fús á að leiðbeina litilmagnanum, sem vill landi sinu og þjóð alt það besta, og má ekki vamm sitt vita. Pessa kosti verð jeg að telja að forsætis- ráðherra Jón Magnússon hafi til að bera. Hann nýtur sín ekki best í hring- iðu pólitiskra rifdeilda, hann á heima þar sem hann getur óhíndr- aður notið síns eigin innrætis og mannúðar. Hann má heita vitur maður og háttprúður í framkomu, enda er hann sá maður, sem átti drýgstan þátt i hinum farsælu lykt- um sambandsmálsins. Jeg finn ekki hvað síst sjerstaka ástæðu til að minnast hans hjer í kvöld þar sem svo vill til, að vjer höfum safnast hjer saman á æsku- stöðvum þessa manns, á bænum þar sem hann.ólst upp frá því hann var niu ára gamall og fram að tvitugsaldri, á bænum, þar sem hann ljek sjer sem barn, án þess að hafa minstu hugmynd um þá lifsstöðu, sem beið hans og það gagn sem hann átti eftir að vinna landi og þjóð, sem löggjafi og sem stjórnandi. Hann hefir við ýms tækifæri látið velvild sina til æskustöðvanna í ljós með því að senda gömlum Norðfirðingum kveöju sina. Pað er oss því Ijúft og skylt að heiðra minningu hans i dag. Lengi lifl forsœtisráðherra Jón Magnússon k Guðmundur Finnbogason flutti á sunnudaginn var ágætlega til- lögugóðan og snjallan fyrirlestur um »Dómsdag 1930« — um gildi það, sem afmælishátið Al- þingis gæli haft fyrir þjóðlíf vort, um nauðsyn þess að fyrir öllu yrði vel hugsað í tæka tið og loks um ýmislegt það, er hann vildi gera láta. Mun er- indið bráðlega birtast á prenti. — Nefnd sú, er gera á tillögur um hátiðahöldin 1930, hefir nú skilað stjórninni álili sínu, og verða þær væntanlega bráðiega birtar. Anastasia prinsessa, 17. júll 1918 frömdu rússneskir byltingamenn hið hryllilega morð á Nikulási keisara, konu hans og börn- um, í bænum Jekaterinenburg. Nú kemur sú tregn að ein af dætrum keisarans, Anastasia, sem menn hugðu að myrt hefði verið, sje enn á lifi og búi í Berlín. Það fylgir með sögunni að henni hafi bjargað pólskur aðals- maður, von Tschaiko/iisky. Átti hann að flytja burt llk hinna myrtu, en tók þá eftir því að 1/f leyndist með einni prinsessunni. Það var Anastasía. Honum tókst að koma henni undan, án þess þess yrði vart, hjúkraði henni síðan og stundaði hana uns hún hafði náð fullum kröftum að nýju. Þau flúðu svo, giftust og eign- uðust eitt barn. Seinna skutu bolsi- vikarnir Tschaikowsky og Anastasía komst úr landi. Nú henr hún árum saman lifað í Berlin og kallað sig frú Tschaikowsky. Það er sagt að amma hennar Maria ekkjudrotning, dóttir Kristjáns IX, sem búsett er 1 Kaupmannahöfn, hafi um langt skeið vitað af henni og siyrkt hana fyrir milligöngu Zahle's kammerherra, sendiherra Dana 1 Berlín, Myndin, sem fylgir þessum línum, er tekin í Jekaterinburg fáum dögum fyrir morðin. , Frá Akureyri er símað 21. þ. m.: Pingmálafundur var hald- inn hjer í gærkvöldi. Á dagskrá voru átta mál. í'ingmaðurinn hjelt hálfs annars 11^^ inn- gangsræðu um landsmál yfir- leilt. Uröu miklar umræður á eftir og urðu að eins 3 mál afgreidd, fjárhagsmál, gengismál og seðlaútgáfan. Framhalds- fundur í kvöld. Tillaga í fjár- hagsmáiinu var svo hljóðandi: Fundurinn lýsir ánægju sinni yfir þvi, að fjárhag rikisins má nú telja komið í gott horf og skorar jafnframt á þing og stjórn, að gæta framvegis eins og und- anfarið fylstu varuðar í fjármála- stjórn ríkisins. Hins vegar litur fundurinn svo á, að áhættulaust sje, að ljetta nú þegar álögum af þjóðinni að einhverju leyti og telur þá rjett að byrja á því að afnema gengisviðaukann og að Iækka útflutningsgjald á síld.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.