Vörður


Vörður - 23.01.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 23.01.1926, Blaðsíða 3
Nýárskveðja til r IsJan^s. Sendiherra Bandarikjanna i Kaupmannahöfn, dr. Prince, á- varpaði íslensku þjóðina þaðan á gamlárskvöld; var ræða hans send mcð útvarpi yiir hafið og svo til ætlast að hún heyrðist hjer í Reykjavík. En fyrir van- rækslu skotskrar millistöðvar heyrðist ræðan ekki hingað. Vorður birtir hana nú eftir handriti sendiherrans. Dr. Prin«e er hálærður tungu- málamaður og hafði verið pró- fessor i slafneskum málum á háskólanum i Colombia um 20 ár áður en hann gerðist sendi- herra i Khöfn 1922. Skömmu eftir að hann settist að þar tók hann að leggja mikla stund á Norðurlandamálin og þar & meðal íslensku.- Ræða hans var á þessa leið: »Vinir minifl Petta er i fyrsta sinn að Island beyrir rödd ameriska sendiherrans við hirð konungs íslands og Dan- tnerkur, og jeg er mjög glaður yfir, að vera brautryðjandi með því að tala i radio i kvöld. í fyrsta lagi vil jeg árna öllnm íslendingum góðs nyárs frá landi minu, og jeg er líka viss um að fólk i Bandarikjunum — samborg- arar minir — samgleðjast yður núna, ylir að fjárhagur og verslun íslands hafa mikillega batnað á ár- inu sem leið, og vjer vonnm allir að þessi framför muni halda áfram næsta ár. Pó að ísland aldrei hafi haft stærri fólksfjölda en hundraö þús- und manns, eru islendingarnir, samt sem aður, sjerstakur þjóðfiokkur, sem geymt hefir mál og bókmentir sem hafa veriö mikilsveröar i ver- aldarsögunni, og með frábærum þjóðlegum lundareinkennum sem virkilega ern óviðjafnanleg. Ennfremur, þratt fyrir að fagra landið yðar er mest megnis fjöllótt óbygð, full af jöklum og hraun- breiöum, aðskilin frá Evrópu af meinlanst hjal nm, að »snilling- arnir geti leyft sjer alt«. Tíma- tal hennar nær að eins fram á miðja átjándu öld. Par eltir hún rófu sjálfrar sin. Einn af svörtustu glæpnm gegn tónfræðinni er notknn samhliða quinta. Ástæður og nppruni quintabannsins eru óþekt. Liklegast er, að það sje, — eins og oktövubannið — að eins sparsemislögmál i fjórrödd- uðum söng, þar sem quintinn er náskyldur grunntón (2. yfir- tónn). Er þessi ástæða sennileg- ust. önnur ástæðan er sú, sem þú nefnir, að quintasamsöngnr sje söngur samtímis i tveim tóntegundum. Hvorug ástæðan má kallast gild nú á dögum. Hin fyrri fellur um sjálfan sig, þegar um hljóðfæraleik er að ræða, og til þess að fella hina siðari, þarf að eins að minka einn af quintum tónstigans (7. stig). Schönberg getur sjer þess *il, að menn hafi um eitt skeið 4 miðöldunum veriö orðnir jafnleiðir á quintum og þeir ern nú á terzum og sextum, og tekið þá það ráð, að banna þá með öllu, tii þess að þnrfa ekki að hlusta á þá. Tilgátan er ekki sennileg, en vel til fundin. Enn ein ástæðan fyrir quint- banninu og algengust er sú, að þeir hljómi illa. Þessi istieða stormasömu hafi, þá hafið þjcr samt sem áður frá upphafi þjóðlifs yðar, sem byrjaði tyrir meir en þúsund árum, verið þjóð með mik- illi menningu og bókmentum, sem standa að eins að baki bókmentum hinna gömlu Grikkja að gildi og stærð. l'að er alkunna, eins og gamli m Dr. Prince. vinur minn Lord Brice sagði, að bara i Grikklandi vorn eins miklar og ágætar bókmentir á timabilinu, þegar alt var einfalt og óbrotið, og var á gamla íslandi. í raun og vern voru bókmentir gamla íslands miklu stærri að imyndunarafli og Ijómandi tilfinningu, en nokkrar aðrar samtiðarbókmentir. Vjer Amerikumenn skuldum yður íslendingnm meir en viö getnm endnrborgað. Vjer skuldum yður fund lands okkar, þvi að allir verða að kannast við, að íslend- ingar fundu Ameriku fyrstir manna, en að þeim mistókst bara að byggja landið. Fyrirrennari minn, Dr. Rasmus Andersen, sem var sendiherra Bandarikjanna bjer i Danmðrkn fyrir mörgnm árum, var hinn fyrsti, sem skýrði þjóð okkar, ekki að eins frá , uppgötvun islensku landkðnnuðanna i Ameriku, en lfka frá hinu, að Chrisopher Golumbus vissi að likindum nokkuð um is- lcnsku fornsðgnna um ferð Norð- nrlandabúa til Ameriku. Pessi þekk- ing hans hjálpaði honum, ætlar dr. Andersen, til úrslita og árang- urs sins. Pess vegna var æfintyri islensku landkönnuöanna ekki al- finst mjer fráleitust allra. Það væri fjarstæða að ætla, að quint- söngnr sje fyrsta tilraun marg- raddaðs söngs, og hafi verið snnginn öldnm saman af alþýð- — en hún er næmust á slika hluti — ef það væri ekki einn mitt samhljóðasti og eðlilegasti söngnrinn. Að þeir hljómi hjá- kátlega i eyruin þeirra, sem aldir eru upp við quintabann, er enginn sönnun þess, að hljóm- nrinn sje realiter slæmnr. Terz- ar mundn ekki vinsælir nú, ef þeir hefðn legið undir banni um 500 ára skeið. Það ætlast vist enginn til þess, að quintar sjeu gerðir að condiiio sine qua non i þjóðlega lituðum tónsmiðum. Margir hinna yngri og yngstu tónskólda erlendra þjóða hafa þegar notað þá, og kæmu þvi Islendingar eftir dúk og disk þar sem i öðrn. Hitt þætti mjer ekki ó- sennilegt, að quintar ásamt lydiskum tónstiga og fleiri merkum einkennum islensks alþýðusöngs, gætu veitt tónlist vorri þann litarhátt sem hún þarfnast, en það þvi að eins, að þessi meðöl komist i hendur mikilmennis þess i tónlist, sem gerir islenskt eðli að hluta sjálfs sin. Þá fyrst mætti ræða nm islenska, þjóölega tónlist, en gagnslaust væri, þótt allir miðlnngs nnddarar legðust á eitt að vaða i guintum og lyd- iskum tónbilum. Jeg kveð þig i einlægni. Einil Thoroddsen. YÖRÐUR gerlega árangurslaust, eins og margir sagnfræðingar reyna að sanna. Peg- ar jeg tala við yður i kvöld, finst mjer þess vegna, að jeg tali við fyrsta móðurland vesturheims- manna. Og nú vildi jeg segja að stjórn- fræðilega sagan yðar, tengir okkur enn þá nánari böndum, þvi að um næstum fjórar aldir var landið yð- ar eina þjóðveldiö i heiminum, og það var lika óviðjafnanlegt þjóð- veldi, því að stjórnin var eingöngu dómstólar, sem settu nákvæm og rjettvis lög. Vanalegu sáu málsaðil- arnir um að lögunum væri vand- lega hlýtt — slik aðferð er án sam- anbnröar i heiminum i dag. Staða Islands sem sjálfstætt riki hefir alls ekki haft skaðleg áhrif á vináttuna milli íslands og Dan- merkur, en þvert á móti, hefir vin- áttan milli þessara tveggja þjóða aukist. í raun og veru er þeim betur til vina núna, en menn hefðu getað haldið fyrir tuttugu árum siðan. Pjer íslcndingar hafið sýnt, að friður og framgangur sje örugg- ur, þegar frelsi og sjálfstjórn eru grundvöllur. Par að auki má jeg segja, að ágætu islensku innflytj- endnrnir i Ameriku og Canada, sem mega sin mikils hjá okkur, sýna að þetta sje satt. Jeg reyni að tala á gamla og hljómfagra málinu yðar i kvöld, máli, sem jeg alt af hefi elskað, einkum þegar jeg las engilsaxnesku á háskólanum heima. Jeg vil nota þetta tækifæri til þess að heilsa upp á vini mína, ráðuneytisforseta Jón Magnússon og konu hans, fyrverandi sendi- herra i Danmörku Svein Björnsson og kpnu hans, og að lokum Krist- inn Ármannsson og konu hans. Hjá Rristni Ármannssyni læröi jeg það, sem jeg kann i islensku máli, og jeg er honum mjög þakklatur, að jeg hefi fengið þessa þekkingu a þvi. Jeg vona að jeg muni geta heimsótt lsland og heilsað persónu- lega npp á aðra vini mina þar. Guð gefi að djúpu og varanlegu ahrifin, sem þjer íslendingar ásamt ððrum No'rðurlandaþjóðum hafið haft a heiminn, aldrei hætt að vera þróttmikil i þroskasögu veraldar- innar. Jeg óska íslandi eilífrar yelferð- ar> og jeg vona að yður öllum þar uppi muni æ aukast. kraftur i fram- tíðinni. Verið þjer öll sæll« Ýms erlend blöð flnttu ræðu sendiherrans, þar á meðal Par- ísarblaðið Le Journal, sem bætti við hana mjög hlýlegum orðum nm Island. Nýju jai ðyrkjuverkfærin enn. Eins og knnnugt er af blaða- grein, sem birtist í 10. tbl.Varð- ar síðastliðinn vetnr, hafa verið og eru enn i smiðum nýtisku- herfi, er vinna óplægða sem plægða jörð. Var jeg ntanlands um tima i sumar, til þess að leitast íyrir um smiði á verk- færunum þar. Sýnishorn af þeim voru gerð á verksmiðju einni i Noregi, og heríin verða smiðuð þar siðar, eftir pöntunum. Þegar jeg kom heim úr utan- förinni, var svo áliðið sumars, að ekki vanst tóm til að reyna sýnishornin til hlitar i haust. ítarleg reynsla á þeim verður þvi að biða næsta vors. En tvær smátilraunír voru gerðar með verkfærunum i haust eða velur, og árangur þeirra til- ranna er i fullu samræmi víð þá reynsln, sem áður er fengin með liknm herfum á Austur- landi — og frá var skýrt i fyr- nefndri grein Varðar — að því undanskildn, að verkfærin reynd- ust nú sterkari en áður. Þær tilraunir, sem gerðar voru með verkfærunum i velur, fóru fram á þýfðum túnblettum, 150 og 170 fhf. á stærð, og þeir voru unnir á 48/* og 5 klst. — Og eftir þeim hlutfallstölum að dæma, yrði ein vallardagslátta unnin á 27 timum. Við þennan samanburð er þó það að athuga, að vinnan er snúningameiri og tafsamari á svona litlum blett- um en stærra svæði, t. d. hálfri dagsláttu, enda hafa verkfærin reynst dálítið seinvirkari, sam- kvæmt þessum útreikningi, en raun bar vitni um á Austurlandi. Eins og þeim lesendum þessa blaðs mun vera Ijóst, er lásu grein mina í fyrra, eru þessi verkfæri, sem hjer um ræðir, tvö og tvenskonar heiii. Annað þeirra, sem þá var nefnt Sax- herfi, er nokkurskonar hrífu- eða spaðaherfi, en þó ekki ó- svipað diskaherfi i lögun. Til skýringsauka á gerð þess, sem er nokkuð breytt frá þvi sem var í fyrravetur, er rjett að minna á hjólskera (kringlótta stálplötu, sem er á einstaka plóg í stað hnifs á venjulegum plógum, og sker fyrir svarðhlið plógstrengsins), og ef 10 slíkir skerar væru íestir upp á einn ás, með 12 cm. millibili, og djúpar skerðingar væru gerðar i hverja hjólrönd, þá gætu menn gert sjer í hugarlund hvernig að þetta herfi er og hvernig að það muni vinna. Rjettnefni á þessu verkfæri er þvi »Hjólskeraherfi«. Hitt herfið er einskonar fjaðra- herfi, með sterkum og stifum, krókbeygðum fjöðrum. — Það hefir því verið nefnt »Krók- fjaðraherfict, til aðgreiningar frá öðrum fjaðraherfum, sem hjer hafa verið notuð áður. Á þvi eru 2 hreyfanlegir meiðar — upp og niður — sem tempra dýptarganginn. Þegar óplægð jörð er nnnin með þessum verkfærum, er verkinu hagað þannig: Fyrst er unnið með hjólskera- herfinu, og farnar þrjár eða i mesta lagi fjórar umferðir með því, yfir þvert og endlangt svæð- ið. Þar með hefir grassvörðurinn verið skorinn i sméparta, en er óhreyfður að öðru leyti. Svo er þeim rótað upp með krókfjaðra-' herfinu, í tveimur umferðum. Þá er aftur unnið með bjólsker- anum, til þess að smækka ruðn- inginn og rista lengra niður i und- irlagið. Og er.vel mulið i flag- inu við aðra eða þriðju yfir- ferð. — Og, ef þá skyldi þykja of grunt unnið, er rifið dýpra niður i undirgrunninn með fjaðraherfinn. En á plægðri jörð vinnur hjólskera-herfið eingöngu likt og diskaherfi. Það gagnsker vanalega plógstrengja þykt þegar i fyrstu umferð, og þareð hnifs- eggjarnar eru bogadregnar aftur, rótar það upp i flaginu um leið og það sker. Er það sann- færing min, að þetta herfi vinni plægða jörð, sjerstaklega rætinn og seigan jarðveg, betur en önn- ur herfi, sem hjer hafa áöur verið notuð á eftir plógnum. Það er ljóst, af því er sagt hefir verið, að hjólskera-herfið gerir sama gagn, hvort sem það er notað með plóg eða krók- t Stefnunn Jónsdóttir ekkjufrú andaðist hjer i bæsið- astliðinn sunnudag. Hún var fædd 11. október 1833, Og var því rúmra 92 ára að aldri. For- eldrar hennar voru þau Jón Sveinsson bóndi i Bergsholti i Staðarsveit á Snæfellsnesi og kona hans Þorbjörg Guðmunds- dóttir prófasts á Staðarstað, systir sjera Þorgeirs Guðmnnds- sonar og þeirra systkyna. Steinunn sál. giftist 23 ára Kristjáni bónda Sigurðssyni, sem var annálaðnr dugnaðar- og drengskaparmaður ogkrafta- maður hinn mesti. Bjugeu þau lengst af í Hraunhðfn i Staðar- sveit. Eignnðust þan 9 börn og eru nú á lífi af þeim 3 synir, allir búsettir vestanhafs, og 2 dætur, fru Steinnnn Kristjáns- dóttir, ekkja Alberts heitins Þórð- arsonar bankabókara, og frú Margrjet Þorbjörg Jensen, kona Thor Jensens framkvæmdar- stjóra. 1869 misti Steinunnsál. mann sinn. Siðustu 40 árin bjó hún á heimili Thor Jensens og dótt- ur sinnar og þar andaðist hún. Var hún ern og hraust fram til síðustu ára, að öðru leyti en þvi að hún misti sjónina nm sjötugt. Steinunn heitin var kona góð- hjörtuð og hjálpfus, trygglynd og frábærlega vönduð til orðs og æðis. Meðan reyndi á krafta hennar var hún ráðdeildarsöm og iðjusöm, stilt og æðrulaus jafnt i andstreymi sem meðlæti. Barðist hún fyrir barnabóp sin- nm, eftir að hún varð ekkja, af hugprýði góðrar og sterkrar móður. Hun var heittrnuð, það var ein af hennar höfuðstoðnm i lifinu. fjaðraherfi. Þar af leiðandi geta þeir notað sina plóga, sem eiga þá fyrir, eða vilja halda fast við plægingarnar, þótt þeir eign- uðust þetta herfi. En herfingar- aðfeiðin, sem áðnr er nefnd, verður ódýrari og vandaminni jarðvinsla en plæging og herf- ing, og hún skilar nieiri gras- rót og gróðurmold ofan á f flag- inn, en hin aðferðin (p'æging og herfing), og það er ekki lítill kostur i minum augnm, þar sem um vinslu á túni eða frjó- sömum valllendis-jarðvegi er að ræða. Jeg geri ekki ráð fyrir að miklar breytingar verði gerðar á hjólskeraherfinu frá þvi sem orðið er. En krókfjaðra-herfið hygg jeg að geti orðið betra en það er með nokkurri breytingu, sem verður gerð á þvi í vetnr og reynd á næsta vori. Hjólskera-herfið kostar nú kr. 265,00 hingað komið, en krókfjaðraherfið kr. 150,00. Þeir, sem hefðn hug á að fá sjer annað hvort eða bæði herfin fyrir vorið, sendi pantanir til min sem fyrst, svo smiðinni geti verið lokið fyrir þann. tíma. Reykjavfk 31. desember 1925. Lúðvlk Jónsson. Stýrimannastig 9.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.