Vörður


Vörður - 24.04.1926, Blaðsíða 2

Vörður - 24.04.1926, Blaðsíða 2
V Ö R Ð U R ?OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO* VÖRÖUK, kemur út á laugardögum Ritstjórinn: Kristján Albcrtson Túngötu 18. Sími: 1961. Afgreiðslan: Laufásveg 25. — Opin 5—7 siödegis. Sími 1432. V e r Ö : 8 kr. árg. öjalddagi 1. júíí. o ?ooooooooooooooooooooooS Henry Ford og verkamenn hans. Fyrirlestur eftlr Stgr. Matthiasson" Niðurlag. Hjer skal nú að endingu skýrt frá einni athugun Fords, sem vakti furðu mína. Það er alkunnug og margtuggin setn- ing, að margt verksmiðjustarfið sje svo einbæft, að verkamað- urinn verði eins og hjól eða ás i sigurverkinu og verði fyrir það bæði sljógur og andiaus, en að velvakandi maður bljóti Hjótt að fá andstygð á svo fá- breyttum verknaði og heimti íilbreytingu og nýtt og nýtt starf. Pord segist sjálfur hafa lengi hugsað þannig. Þess vegna hefir hann gert sjer far um að kom- ast nær hinu sanna um þetta. Hann hefir hvað eftir annað gefið verkamónnunum kost á að skifta. um starf, en það er að eins sjaldan sem þeir hafa kært sig um það. Fyrir heíir komið að menn hafa beðið um að fá að breyta til, en oftast hafa þeir sjeð eftir þvi þegar þeir einu sinni voru orðnir vissu starfi vanir. »Eitthvert einhæfasta starfið í verksmiðjum mínum«, segir Ford, »er fólgið i þvi, að mað- ur tekur upp vjelarhluta með stálgogg, dýfir honum niður i „Misskilningsfoksandur" Margeirs Jónssonar. Perlur nefndi jeg greinarstúf, sem birtist í jóláblaði Alþýðu- blaðsins 1925. Get jeg þar Stuðlamála I að nokkuru. Fimtán vísur birti jeg, svo að lesendur blaðsins gætu sjeð, hve vel höfundar Stuðlamála kváðu. Visur þessar voru valdar. Vissi jeg að ljóðelskum konum og ljóðrænuni mönnum myndi þykja gaman að lesa vísurnar og læra. Stóð þeim svo opið að eignast kverið, sem vildu og gátu, til þess að sjá og heyra meira af því, sem fallegt var. Lofsorði lauk jeg á mesta á- gætið. Læt jeg svo mælt um einn höfnndinn : »Fer víða sam- an hjá honum besta mál, óbrjál- uð bugsun, andu'ki og ágætt rím«. Aðra höfunda lofa jeg einnig og sýni perlur þeirra. Og að lokum segi jeg: »Hafi þessir höfundar allir bestu þakkir fyr- ir alt það, sem þeir hafa vel kveðið. Safnanda og útgefanda berað þakka framkvæmdir. En mest gagn gera þeir með því að safna perlum einum og sýna þær«. trog með olíu og leggur hann síðan niður í körfu. Það er engin tilbreyting í hreyfingum þessa manns — vjelarpartarnir koma stöðugt aðvifandi til hans á sama staðinn, hann tekur hvern af öðrum öldnngis á sama hátt og leggur hann ætíð i kör-fu sem stendur alt af á sama stað. Hjer er um enga verulega vöðvaáreynslu að ræða og and- leg áreynsla engin heldur. Hann gerir ekki annað en að hreyfa hendurnar með hægð fram og til baka og stálgoggurinn er laufljettur. Þrátt fyrir þetta hefir maðurinn sem þetta starfar un- að vel stöðu sinni í samfleytt 8 ár. Hann hefir lagt upp fje og á nú 40 þúsund dali á rentu. í hvert skifti sem honum hefir verið boðið að fá skemtilegri atvinnu hclir hann margkrossað á mótiff. Eftir itarlegustu rannsókn hefir Ford ekki fundið þess dæmi að nokkur verkamaður hafi sljófgast sálarlega við ein- hæf störf. Þegar menn mega sjálfir ráða, velur mikill meiri hluti hin fá- breyttustu störfin, þau sem út- heimta litla áreynslu og enga hagsun þarf við. — »Sjálfur verð jeg að játa«, segir Ford, »að mjer væri lifsómögulegt að vinna hið sama daginn út og daginn inn, en hitt þori jeg að fullyrða, að öllum þorra manna er kœrust sú vinnnan, sem er allra tilbreytingaminst og ekki reynir á heilann eða hið skap- andi imyndunarafla. Það þarf nú eigi lengra mál til að sýna hve Ford lætur sjer ant um verkamenn sina, enda er mikið af þvi látið vestanhafs hve þeir eigi við góð kjör að búa. Skyldu þeir þá ekki vera ánægðir? Það eru auðvitað margir svo gerðir. að þeir láta sjaldan óánægju í Jjósi, en gikk- Vitur maöur og góðgjarn, hrokalaus og atbugull myndi ekki hafa reiðst grein minni. Hann myndi hvorki hafa gripið til brigsla nje atyrða. Hann myndi hafa tekið því með stillingu, sem jeg sagði stökun- um til vansa. Grunnfærnin hefði ekki hrund- ið honum ut á svellið. Margeir Jónsson fer öðruvísi að. — Ljettir hann á hjarta sínu í 16. tbl. Varðar. Skal nú vikið að því, sem mestu máli skiftir. II. Margeir Jónsson fer býsna hratt úr 'hlaði. Farast honum svo orð í formála kversins: »Þrátt fyrir það, þó að skáld- gáfan sje mörgum miðluð, er ekki alt gull sem glóir«, þegar litíð er á ljóðagerð siðustu ára. Að meðaltali kemur stundum út Ijóðabók á mánaðarfresti og eru l>að hrein og bein jökul- hlaup í skáldskaparelfunni og þá verður örðugt að sjá til botns fyrir grugginu. En Ijóðstraum- arnir þurfa að haldast hreinir og því hefir mjer .dottið í hug, að fengjust skáldmæltustu menn og konur til að efna til úrvals safns á ljóðasviði, mæta þar á »sameinuðu þingi«, með bestu og fegurstu kostagripi hagmælsku ir finnast alstaðar, sem ekki þegja ef þeim finst eitthvað að. Mennirnir eru nú svona gerðir, að það er ekki fyrir Ford frem- ur en guð almáttugan að gera svo öllum líki. Börnin heimla nýtt gull til að leika sjer að. Ánægjan varir aldrei lengi. Skáldið segir: »Hún Gæfa er stássmey ljett i lundu — sem lengi' ei stendur við um kjurt, hún strýkur hár þitt upp frá enui og eftir kossinn stekkur burt«. Það er ekki von að verka- menn geti verið ánægðir úr því jafnvel miljónamæringarnir sjálf- ir geta ekki orðið það. Jeg hjó eftir því í skýrslu um sjálfsmorð í Bandárikjun- um, að miljónaeigendur voru taldir i fremsta flokki þeirra sem ráða sjer bana. »Enginn er sæll fyrir sitt endadægur« sagði Sólon við Krösus hinn ríka og mun svo vera enn þann dag í dag. Skyldi það verða betra á ann- ari stjörnu? í ýmsum þjóðsögnum er getið um að heimurinn hafi verið miklu betri fyrrum en nú og að menn yfirleitt hafi þá getað kallast farsælir. Þær eru eftir- tektarverðar, og sýna bjartsýni manna, þessar gömlu sagnir um gullaldir jafnt í fortíð sem fram- tíð. Eins og menn bafa trúað á þúsundáraríki velsældar í framlíðinni, eins hafa menn trú- að á sæluástand manna fyr á timum, eins og t. d. i aldin- garðinum Eden. I Kína trua menn því, að í fyrndinni hafi á tímabili undir stjórn viturs konungs drottnað friður og ein- drægni og að mennirnir hafi þá lifað i lukkunnar gengi eins og góðir bræður og systur. Samskonar sögn er alkunn á Norðurlöndum. Þegar Fróði konungur rikti stóð friður og velsæld i 50 ár. Þá þektust sinnar og hugsunar, mundi nást einskonar »met« í Ijóðagerð, sem aðrir gætu þá kept við--------« Hjer er markið sett æriö hátt, og ber ekki að lasta það. — Þetta hafði jeg fyrir augum, e» jeg lagði dóm á nokkurar vísur í safni þessu. Þótti mjer sjálfsagt, að hámarkið væri galla- laus staka að efni og formi. Og ekki var til of mikils mælst, þótt ein og ein staka næði því hámarki. — Aðrar stökur gátu komist ná- lægt þvf, og það gera margar vísur í kverinu. Hástuðlun er glæsilegasta stuðlaskipunin, en fallstuðlun og lágstuðlun eru miður fagrar. Vegna þessa taldi jeg það lýti á visu Matthíasar, að annar hlutinn var fallstuðlun, en hinn lágstuðlun. Vísan náði ekki því hámarki að vera hástuðluð. Sjeu tvær vfsur jafnar að efni og anda en önnur fallstuðluð og og hinlág- stuðluð, ber að taka fallstuðl- uðu visuna fram yfir hina. En hástuðluðu visuna á að taka fram yfir hinar báðar, að öðru jöfnu. Gallalausar stökur að efni og formi eru ekki á hverju blaði. Þær eru meiri gersemar en svo. En þær eru til. ekki rán eða gripdeildir. »Þá lá gullhringur á Jalangursheiði lengi«, segir í Snorra-Eddn og datt engum í hug að hirða hann, því einhver hlaut að eiga hann. Og Fróði var ríkur og voldugur, en hann var þó ekki ánægður. Hann keypti sjer tvær ambáttir, Fenju og Menju, og Ijet þær mala gull og varð vell- auðugur og alt ljek í lyndi um stund. En brátt vaið Fróði svo gráðugur í gullið að hann unni ekki ambáttunum roeiri hvíldar en meðan gaukurinn þagði eða Ijóð var kveðið. Þá þoldu am- báttirnar ekki ánauðina lengur, en gerðu verkfall og hættu að roala gull. Þetta mun hafa verið eitt af fyrstu verkföllunum, sem sögur fara af. En þær ljetu ekki þar við lenda, heldur tóku til sinna ráða og »mólu her at Fróða«. Kom þá Mýsingur sæ- konungur með óvigan her, vann á Fróða og allri hans ætt, lagði undir sig land og þegna og tók sjálfur við stjórninni. Þessi þjóðsaga bendir á, að heJdur ekki í gamla daga hafi mennirnir verið lengi ánægðir. Og reynslan hefir ætið sýnt hið sama, að mikið vill meira. Það er trú mín að eins muni verða lengi, að hvorki verka- menn nje aðrir uni lengi sinum stundarhag, heldur fæðist ætíð nýjar kröfur þegar hinum fyrri er fullnægt. Þetta ereðlimanns- andans. Guði sje Jof vil jeg segja. Hugur manna unir engri kyrstöða, heldur stefnir stöðugt bærra og hærra. Og þessari mannsins náttúru eigum vjer, þegar vel er aðgáð, allar fram- farir að þakka og alla fram- þróun. Það er ætíð varasamt, aö vilja vefengja sannindi gam- alla sagna. Jeg get vel imyndað mjer að oft hafi komið íyrir í gamla daga meðan mannkynið var á lágu þroskastigi, að þá bafi mikill hluti manna unað Eftirfarandi stökur eru sýnis- horn gallalausra vísna: Viljann raanar viöur sær. Vonar leikur gránar; enginn vegur er mjer fær yfir kili Ránar. Guðm. Friðjónsson. Pó að vanti þenna nið þjer finst ekki saka, Engir hjerna utan við eftir þessu taka. Porst. Erlingsson. Sje jeg þú við sólu ber, seta mun ei boðin, mikið dekur mannsins er með hin nýju goðin. Matth. Jochumsson. Allar þessar stökur eru há- stuðlaðar, endarím svo nákvæmt, að lengra verður ekki komist, engar áherðsluskekkjur, engin mállýti, efni gott og bugsun ó- brjáluð. Hjer getur að lita há- mark rímsnildar. Því meiri sem innri skáldfeg- urð vísunnar er, þess fremur skyldi búning vanda. Þær munu vera teljandi fer- hendur góðskálda vorra, sem gallalausar eru. Og f?r það að vonum, því að markið er hátt, og skáldin eru takmörkun háð eins og aðrir menn. Miðlungsmenn ná ekki því hámarki, sem sum þeirra ná, að láta anda, efni og rím fara saman í stöku, svo að lýtalaus verði. vel hag sínum og getað talisí nokkurnveginn ánægðir, þar eð þeir voru svo að segja sofnaðir í værð kyrstöðunnar, svo þeir gátu vart hugsað sjer annað betra. En það var að þakka því, að þá höfðu þeir ekki enn feng- ið að bíta nóg í ávexti skiln- ingstrjesins. Þá lifðu þeir svip- uðu sælunnar ástandi og skyn- litlar skepnur lifa enn þann dag í dag, ef þær hafa nóg að borða, (en það getur orkað tvimælis hve sú sæla er mikils virði). Þá á tímum stóðu kröfurnar ekki hærra. En það ástand síóð ekki lengi sem betur fór. Þeir urðu smám saman sólgnari og sólgnari í ávexti skilningstrjes- ins. »En hver sem eykur sína þekking, hann eykur sína þján- ing«I Exelsiorl Hærra I Hærra E var viðkvæðið og sama við- kvæðið hljómar enn og mun stöðugt hljóma hærra og hærra í hugskoti allra manna. Ánægj- an er góð og henni viJjum við stöðugt kappkosta að ná, i nýrri og nýrri mynd, eh óánægjan er einnig nauðsynleg til þess að við getum stefnt hærra og hærra. Bókmentafjelagið. Skírnir 100 ára. Nú á að fara að prenta árs- rit bókmentatjelagsins fyrir þetta ár. Þau verða að sjalfsögðu sitt heftið af hverju þeirra verka sumra, sem fjelagið er að koma út, nefnilega 3. hefti tólfta bind- is af Fornbrjefasafninu fræga, 5. heftið af Annálunum, lokahefti af þriðja hefti íslendinga-sögu Boga Melsteðs, og svo 100. ár- gangnrinn af gamla Skirni, ju- bil- árgangur, sem ritstjórauum, Arna bókaverði Páhsyni, tekst óefað að gera úr garði á viðeig- andi hátt. — Skírnir mun vera Jón S. Bergmann og Ólina Andrjesdóttir eru þeir höfundar Stuðlamála, ssm næst komast þessu hátt setta marki. Og sum- ir munu það mæla, að þau hafi fyllilega náð því.i tveim stök- um, sem jeg birtí eftir þau í Perlum. Nokkurir binna hafa komisl í námunda við þaö. III. Margeiii Jónssyni þykir jeg. setja markið of hátt og dætna stökur Stuðlamála' of hart. Virð- ist hann þá gleyma hinum fagra og báleita áselningi, sem feist í formálaorðum hans, vúrvalssafn á íjóðasviði, bestu og fegurstu kostagripi hagmœlsku og hugs- unar og »metinu<s.\ — Þáð er nokkuð hátt fall ofan af þessum siguihæðum og nið- ur að vísunni hans Andrjesar: »Pað er fúlt í flöskunni »fordjerfaður« andskoti, hentu henni ofan í helvíti! Hana, taktu við /ienní.'« Margeir virðist ekki vera eins glöggskygn á »gruggið« íStuðla- málum og i ljóðabókunum, sem hann drepur á í formála sínum. Þegar Stuðlamálavísurnar ná ekki hámarki, »metinu«, finnur Margeir þá afsökun, að óþektur mælikvarði hafi verið lagöur á stökurnar. Þetta er sagt án at- hugunar.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.