Vörður


Vörður - 31.07.1926, Blaðsíða 3

Vörður - 31.07.1926, Blaðsíða 3
V Ö R Ð U R talin 3, sem sje sterkja eða kol- vetni, eggjahvíta og fita. Meltingarvökvarnir, sera melta fæðuna eru aðallega 5. Sem sje: munnvatn, magasafi, brissafi, gall og þarmsafi. Munnvatnið meltir sterkjuna, magavökvinn meltir eggjahvítuna, gallið melt- ir fituna, brissafinn meltir eggja- hvítu og sterkju, og þarmsafinn meltir allar 3 tegundir fæðunn- ar. I munninum fer fram byrj- un meltingárinnar, og hún ekki þýðingarlítil. Tennurnar merja og mala matinn, sem tyggja þarf. Tyggingarhreifingarnar blanda matinn munnvatni, jafn- framt því, sem hann fær eðli- legt hitastig til þess að vera hæfilega undir búinn magamelt- inguna. Þegar tyggingunni er Iokið, taka kynglngarvöðvarnir yið honum og færa hann aftur í vælindið og niður eftir þvi niður í magann. Vöðvar mag- ans velta matnum um magann og blanda hann magavökvan- um, þar til hann er hæfi- lega sundurleystur og sýrður, þá spýtist hann út úr maganum og blandast hinum þremur teg- undum meltingarvökva eða galli, bris- og þarmasafa. Vöðvar þarm anna ýta innihaldi þeirra niður eftir þeim og niður í ristilinn. Þar sem ristillinn byrjar er loka, sem á heilbrigðum melt- ingarfærum hindrar það,, að innihald ristilsins geti farið til baka inn í mjógirnið. í ristlin- um fer engin veruleg melting fram, en þar hverfur að mestu leyti vatnið úr matarleyfunum, sem eftir er. Saltsýran í maganum sótt- hreinsar matinn. Hún er svo sterkur gerildrepandi vökvi, að í manni með heilbrigða melt- ingu getur hún drepið flesta gerla. 1 mjógirninu fer hinn melti matur inn í æðar þær, sem flytja hann til lifrarinar. Lifrin leggur hina síðustu hönd á ast próf þetta, skal vera und- irbúningsdeild hálfan eða heilan vetur og þar eingöngu kendar framangreindar náms- greinir. Með þessu ákvæði er ætlunin að tryggja það, að allur fyrsti veturinn fari ekki til þess, að kenna alls ófróðum unglingum barnafræðin, og að miðlungs- mönnum og þaðan af betri sje ekki haldið aftur um skör fram. Árangurinn af allri skólagöng- unni ætti að verða betri, ef þessir síðarnefndu menn fá að njóta sín þegar frá byrjun. 2. Kenslan fari fram í hverjum bekk þrjú kvöld í viku, kl. 7 —10, og auk þess á laugar- dögum kl. 2—8 síðdegis. Þetta ákvæði reynir að tryggja nemendunum nokkurn tíma til lesturs og hvíldar, og að dreifa dálítið eftir vinnuhættunni. Hingað til hafa nemendur aðeins haft sunnudagana til hvíldar, skemtunar og lesturs, en nú hafa þeir auk þess 2 kvöld í viku al- veg frí til þessara hluta, og enn- fremur laugardagskvöidin frá kl. 8. Að vísu er hætt við að eitthvað af þessum tíma verði tekið til eftirvinnu, en á laugardögum ætti síðar að vera hætt við henni, og ætti því að tapast minna af skólatímanum með þessu móti «n áður. meltinguna, tekur eiturefni úr hinum melta mat, og gerla sem kunna að vera í honum, flytur það í gallinu niður til gallblöðr- unnar fyrst, og síðan niður til þarmanna. Þar er gallið notað til hjálpar við meltinguna. Eins og blóðið þarf að fara með eðlilegum hraða gegn um allar æðar líkamans, til þess að næra allar frumur hans og flytja jafnóðum burtu öll þau eiturefni og - úrgangsefni, sem myndast hafa við efnaskifting- una eða lífsbrunann, þannig er því einnig varið með matinn, sem vjer neytum. Hann þarf að fara með eðlilegum hraða gegn um verksmiðju meltingarinnar svo að ekki stafi tjón af fyrir líkamann. Frh. Hjeraðsmótið við Þjórsárbrú. Skýrsla og leiðbeiriingar. Eftir beiðni Bjarna skóla- stjóra Bjarnasonar í Hafnarfirði fór jeg á Mótið við Þjórsárbrú þ. 3. þ. m. til að aðstoða við leika þá, sem þar fóru fram. Mótinu stjórnaði Aðalsteinn Sigmundsson, skólastjóri á Eyr- arbakka, í fjarveru Sig. Greips- sonar. Þar flutti erindi síra Magnús Helgason, kennaraskóla- stjóri, um alþýðumentun. — Var það sjerstaklega athyglisvert e'r- indi, sem óskandi væri að sem flestir vildu leggja sjer á hjarta Annað erindi flutti frkvstj. U. M. F. í. Gunnlaugur Björnsson, rit- stjóri „Skinfaxa", um Ung- mennafjelagsskapinn. Á mótinu voru þessar iþróttir þreyttar: I. 100 metra hlaup. a. Drengir 13—15 ára: Þrir þátttakendur. 3. Auk þeirra námsgreina, er að framan getur, að hafi verið kendar hingað til, skal hjer eftir kenna eftirfarandi námsgreinar í 3. og 4. bekk skólans: Bókfærslu, kostn- aðarreikning, efnisfræði — Materiallære — og áhalda- fræði (Teknologi). Með þessu ákvæði er leitast við að færa kensluna nokkuð meira yfir á hið iðnfræðilega svið, en hingað til hefir verið. Vegna ónógs undirbúnings verð- ur skólinn ennþá að vera eins- konar unglingaskóli að nokkru leyti, og veita almenna fræðslu samhliða þeirri iðnfræðslu. En vonandi verður þess ekki langt að bíða, að breyting fáist á því fyrirkomulagi. 4. Nemendum í prentiðn, bókbandi, skósmíði, klæð- skurði, bökun og líkum iðn- um, er ekki virðast þurfa á fullu teikninámi að halda, skal gefinn kostur á að sleppa rúmteikningunni og nokkru af fríhendisteikningu efri bekkjanna, og að taka aðrar námsgreinir, þeim nauðsyn- legri, í staðinn. Hjer er reynt að bæta nokkuð úr sjerfræðsluþörf hinna ýmsu iðngreina, þótt vitanlega hljóti það að verða aðeins að litlu leyti fyrst um sinn, sökum þess hve 1. Ólafur Helgi Guðmunds- son,' 15 sek. 2. Guðjón Jönsson, 15,5 sk. b. Unglingar 16—17 ára: Þrír þátttakéndur: 1. Hinr. Þórðars. 13,2 sek. 2. B. Kristjánss. 13,4 sek. c. Fullorðnir piltar: Þátttak- endur sjö: 1. B. Gíslason 12,3 sek. 2. J. Gíslason, 12,3 sek. 2. 800'metra hlaup. Þrír þátttak. 1. Magnús Haraldsson, 2 mín. 29 sek. 2. Brynjólfur Gíslason, 2 mín. 31 sek. 3. Glima: a. Unglingar 15—17 ára: Þátttakendur sex. 1. Hinrik Þórðarson, 4 vinninga (+). 2. Ásmundur Eiríksson, 4 vinninga (+)• b. Fullorðnir: Þátttak. sex. 1. Gestur Guðmundsson, 4 vinninga (+). 2. Óskar Einarsson, 4 vinninga (+). 4. Langstökk: Þátttak. sjö. 1. Brynjólfur Gíslason, 5,73 metra. 2. Hinrik Þórðarson, 5,22 metra. 5. Hástökk: Þátttak. fjórir. 1. Jón Gíslason, 1,40 metra. 2. Brynjólfur Ketilsson, 1,38 metra. 6. Sund, ca. 50 metra. Þátttak- endur' tveir. 1. Brynjólfur Ketilsson á 50 sek. 2. Þórður Guðmundsson á 50 sek. Með því að jeg ætla að þetta berist hlutaðeigendum fyrir augu og eyru, vil jeg gera eftirfarandi athugasemdir við þetta leikmót, og leiðbeiningar fyrir þá um mótin í framtiðinni. Þetta mót fór eftir atvikum vel fram. En íþróttaafrekin eru mjög Iág. Eru orsakirnar sjerstaklega tvær. Fyrst að íþróttamennirnir fáir nemendur eru í hverri iðn. Með öðru ákvæðinu er gert ráð fyrir því, að iðnnemar hætti vinnu kl. 12 á laugardögum. Þetta er þegar gert í vjelsmiðj- unum Hamri og Hjeðni, sem hafa fleiri lærlinga en nokkur önnur verkstæði hjer á landi. Þetta er og almennur siður ytra, að allri iðnaðar og verksmiðju- vinnu er hætt kl. 12 eða 1 á laug- ardögum, og jeg sje ekki að það ætti að vera ókleift að koma þeirri venju á hjer líka. Heppi- legra er að nota seinnipart laug- ardaganna til kenslu en lesturs, ,til þess að tíminn notist sem best. Aftur hafa nemendur laug- ardagskvöldin sjer til skemtun- ar og hvíldar og eins sunnudag- ana að einhverju leyti. Jeg geri tæplega ráð fyrir því, að þetta fyrirkomulag mæti verulegri mótstöðu eða andúð. Jeg þykist þess fullviss, að all- ir hlutaðeigendur vilji vinna nokkuð til þess, að nemendurnir fái viðunandi aðstöðu til náms- ins og möguleika til meiri ment- unar og betri undirbúnings und- ir lífsstarf sitt sem iðnaðarmenn, en annars getur orðið. Það ætti að minsta kosti að vera hjart- fólgið mál hverjum sönnum iðn- aðarmanni, að iðnaðurinn auk- íst og eflist, og verði fjölbreytt- ari og vandaðri með hverri kyn- Innf lutningsbann. Stjórnarráðið bannar innflutning á ýmsum vörum frá Danmörku og Svíþjóð vegna munn- og klaufasýkishættu. Atvinnu- og samgöngumálaráðuneytið tilkynnir. FB, 29. júlí 1926. Með því að mjög skæð munn- og klaufaveiki gengur nú í Dan- mörku og Svíþjóð, er hjer með samkvæmt lögum nr. 22. frá 15. júní þ. á. um innflutningsbann á dýrum o. fl., og með ráði dýra- læknisins í Reykjavik, bannað að viðlögðum sektum og skaðabót- um, samkvsemt lögum þessum, fyrst um sinn, að flytja til lands- ins frá löntíum þessum lifandi fugla, hey, hálm (nema umbáða- hálm), alidýraáburð, hráar og lítt saltaðar sláturafurðir, hverju nafni sem nefnast, ósoðna mjólk og brúkaða fóðurmjölssekki. Auglýsing samhljóða tilkynn- ing þessari hefir verið gefin út til birtingar í Lögbirtingablað- inu. æfa sig sárlítið og það, sem þeir æfa gera þeir reglulaust. Þannig varð jeg þess fljótlega var, að þeir vissu flestir (eða engir) ekkert í almennum leikreglum og höfðu því ekki æft eftir þeim. Kom það þó sjerstaklega í ljós í stökkunUm. Önnur orsökin er sú, að leikvöllurinn er alls ekki nógu vel gerður til þess að hægt sje að ná þar nokkrum veruleg- um árangri. Hlaupabrautirnar eru ósljettar. of mjóar og hall- andi. 100 metra brautin of stutt og hringbrautin þannig, að á henni eru hvergi beinar linur; én það gerir það að verkum að hvergi er hægt að renna fram hjá keppinaut nema með því að gera sjálfum sjer óleik, og ekki hægt að gera lokasprett á hlaupi; munar þó oft miklu um hann. Fyrir stökk er enginn staður á leikvellinum, sem á nokkurn hátt er nothæfur. Glíman var eina iþróttin, sem virtist vera nokkuð æfð og eftir reglum. Þó var auðsjeð, að mjög var það misjafnt. Yngri hópur- inn var miklu jafnbetri en sá eldri, og glímur hans fallegri. Þar var þó einn piltur, sem varla slóð. En það getur því aðeins orðið, að eftirkomendur vorir sjeu æ betur og betur undir bar- áttuna búnir. Að öðrum leiðum til umbóta á skólanum má telja þá helsta, að kent sje tvö ár í kvöldskóla eins og nú er fyrir 1. og 2. bekk, og siðan i eins árs dagskóla í stað 3. og 4. bekkjar. Á þann hátt fengjust fult svo* margar kenslustundir og nú er gert ráð fyrir, og auk þess mundi náms- tíminn notast miklu betur. Nemr endurnir gætu þetta árið gefið sig alveg við náminu, lesið und- ir tímana og komið hressir og hreinir í þá, og mundu því læra þriðjungi eða helmingi meira en nú í kvöldskólanum á sama stundafjölda. Eftirvimía og fjar- vera frá skólanum af þeirri á- stæðu kæmi ekki til greina þetta ár. Auk þess hefðu nem- endurnir á síðasta iðnnámsárinu gott tækifæri til þess að afla sjer framhaldsmentunar, annaðhvort í Iðnskólanum eða annarsstaðar. Þótt 2 fyrstu árin yrðu þannig jafn erfið og áður, þá ætti samt að vera mikil bót að breyting- unni. Aftur á móti yrði kostnað- ur við skólann meiri, vegna dýr- ari kenslukrafta, jafnvel þótt nokkuð sparaðist í Ijósi, hita og húsnæði. Það er og vafasamt, hvort margir af nemendunum virtist kúnna nokkur börgð, en hann hafði lært að verjast. Stærsti maðurinn í eldri flokkn- um er ekki glímumaður og verð- úr ekki. Hann er of stirður og sterkur. Voru allar glimurnar mjög ljótar, þar sem hann var annarsvegar. Auk þess er hann ekki brögðóttur, svo að allar hans glímur urðu langar. Þeir menn, sem gerðir eru eins og hann, eiga ekki að gefa sig við íslenskri glímu. Hún heimtar fimni og snerpu meir en afl. En þeir geta vel orðið afburða í- þróttamenn á öðrum sviðum. Þannig geta þeir náð langt á grískri glímu. En kringlukast og þó einkum kúluvarp er sjerstak- lega við þeirra hæfi .Best glímdu þeir í eldri flokknum Óskar, sem er aðeins á 18. ári (hann verður bráðlega skæður, ef hann held- ur vel áfram), og Guðm. Páls- son, sem engan vinning fjekk af þvi að hann vantar snerpuna. Eru þeir Gestur og Jóhann þó báðir góðir glímumenn líka. Þeir báru sig bara ekki nógu vel í leiknum alla tíð. Þessi hjeraðsmót gætu orðið reglulega góð, ef fjelögin, sem að hefðu ráð á því, að sleppa vinnu og kósta sig til náms 7 mánuði, jafnvel þótt þeir hefðu 2 ár til þess að búa sig undir það. t þriðja lagi er hætt við, að meist- ararnir muni ófúsir til að sleppa lærlingum sínum heilan vetur frá vinnu, jafnvel þótt námstím- inn styttist ekkert við það. Vinna í sumum iðngreinum, eins og járnsmíði, vjelsmíði, húsgagna- smíði o. fl., er mest á veturna, og mundi þykja bagalegt að missa menn frá vinnu einmitt þann tíma. Því síður er hægt að búast við því, að verkstæði þau, er kosta lærlinga sína til fæðis og húsnæðis, mundu vilja sjá þeím fyrir framfærslu þennari skólavetur. Þessa agnúa má heita að laugardagakenslan sje laus við, og því var það, að sú leið var tekin til umbóta í bili. Að vísu verður fullkominn dag- skóli að vera markið, sem stefnt er að; en ekki sem breyting á þessum skóla, heldur sem fram- hald af honum. Akureyri, BB 28. júlí Einar H. Kvaran flutti hjer er- indi í gærkveldi fyrir fullu húsi. Erindið var um sálarransóknir.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.