Vörður


Vörður - 23.10.1926, Blaðsíða 4

Vörður - 23.10.1926, Blaðsíða 4
4 V Ö R Ð U R fræði, en tillögurnar gáfu ekki liíéfnið. Af umræðunum virtist mega ráða, að fleiri fundar- menn væru fylgjandi hinni „yngri" stefnu. Jeg man ekki eft- ir öðrum formælendum „gömlu" stefnunnar en sira Ludvig, og ef til vill öðrum fundarmanni til. Síra Ludvig flaggar þó met nöfnum ýmsra góðra manna, er samþyktu tillögu hans, en um sum þeirra er mjer persónulega kunnugt, að þeir eru andstæð- ingar gamallar guðfræðistefnu, enda kom það frám í ræðum þeirra á fundinum. Tillaga síra Ludvigs var litlaus i þeim efn- um, og var það auðvitað hyggi- tegt af síra Ludvig, að orða hana þannig, fyrst honum var svo hugleikið að fá með henni meiri- hlutann. Það sem einkum aflaði til- lögu meirihlutans fylgis á fund- inum var það, að þar var gert ráð fyrir tveim kenslubókum í kristnum fræðum, kveri og biblíusögum eins og nú tíðkast, en í tillögu okkar Kristjáns er aðeins um eina bók að ræða, sem ætlast er til að geti komið í stað hinna beggja. Tillaga síra Ludvigs er því í tveim liðum. Fyrri liðurinn er um kverið, sem á að vera „í líku sniði') og kver Helga Hálf- dánarsonar að því er trúfræði og siðfræði snertir". Um þetta man jeg ekki eftir að neinar deilur yrðu á fundinum. því þó síra Ludvig með þessu orðalagi hafi ef til vill meint, að í riýja kverinu skyldi stranglega fýlgt dogmum kirkjunnar, þá skildu menn það ekki svo á fundinum. Geta fundarmenn borið um það. Síðar í tillögunni er lika beint ýmsum aðfinslum að Helga kveri: Of mikil áhersla lögð á guðfræðilegar skýringar og sundurliðanir, t. d. náðarverk heilags anda, þrefalt embætti frelsarans, náðarmeðulin o. fl. Efni sumra kafla t. d. 4. og 12. kafla Hkar höf. ekki vel, vill f'á eitthvað annað í staðinn. Of lítil áhersla lögð á orð og athafn- ir frelsarans og ýmislegt tínt til, sem ein barnalærdómsbók þyrfti að hafa til að bera. Undir þetta gátu vitanlega allir skrifað og kom þetta ekki bága við tillögu okkar Kristjáns á Brúsastöðum. Þá er síðari hluti tillögunnar um aðra kenslubók í bibliusög- um, þar sem „saman sje safnað fegurstu frásögnum biblíunnar og innan um þær ofið fögrum og göfgandi andlegum versum og sálmum. Áhersla lögð á að hún sje gerð aðlaðandi fyrir ungdóminn, t. d. með fögrum myndum". Þessi síðari hluti er mjög skyldur tillögu okkar Kristjáns, sem talar aðeins um „eina kenslubók á fögru og einföldu máli, þar sem sjeu úrvalskafl- ar úr ritningunni, einkum Nýja Testamentinu, úrvalser- indi úr kristilegum kveðskap, ásamt völdum sögum kristilegs efnis, helstu atriðum kristnisög- unnar og best marina hennar. Þá á þar að vera trtiarjátning og faðir vor, svo og biblíumynd- ir. Munurinn á tillögunum var ekki meiri en það, að mikið va; rætt um að sameiria þær í eina, fella niður seinni hlutann af til- lögu meirihlutans, en setja til- Auðkent af mjer. B. St. lögu okkar Kristjáns í staðinn. Þetta veit jeg að fundarmenn hljóta að muna. Sýnir það m.- a., að þeim hefur ekki fundist efnismunur tillagnanna ýkja- mikill. Að ekki varð af þessu strandaði aðallega á því, að inn í tillögu meirihlutans hafði sira Ludvig skotið meinloku, sem okkur minnihlutamönnum fanst við ekki geta verið þektir fyrir að samþykkja. Meinlokan var sú, að skipað yrði með lögum, að kver það, er síra Ludvig vill semja láta, sje það eina er nota megi til fermingarundirbúnings. Kom það skýrt fram í umræð- unum hjá síra Ludvig, að til- gangurinn með því að löggilda aðeins þessa einu kenslubók var sá, að enga bók aðra yrði leyft að nota til fermingarundirbún- ings, en það verður nokkuð sama og að lögskipa aðeins eina og banna aðra. Ot af þessari einokunar og einveldisstefnu síra Ludvigs urðu nokkrar hnippingar, og hennar vegna var það, sem jeg greiddi atkvæði móti tillögu hans. Þetta atriði vanst ekki tími til að ræða nógu rækilega og stóð það ekki nógu ljóst fyrir mönnum, hvað átt væri við. Að vísu var mjer það vel ljóst, að þetta ákvæði tillögunnar mundi engin áhrif hafa á kirkjustjórn- ina eða byskup. En mjer fanst það heldur minkunn fyrir fund- inn, að láta frá sjer fara tillögu með svo fávíslegum fleyg. Enn hefur ekki þröngsýninni gefist það valdsvið hjer á landi siðan lögtrygt var fullkomið trúar- og skoðanafrelsi, að hún hafi getað ]ögskipað vissar kenslu bækur í kristnum fræðum, en bannað aðrar, enda væri það ekki í góðu samræmi við að ferming er ekki lögskipuð. Og eflaust er prestum heimilt að ferma börn, enda þótt þeir noti enga að'ra bók til undirbúnings en biblíuna. En eftir skoðun síra L.udvigs má það nú ekki lengur. Bækur þær sem notaðar hafa verið fram að þessu eru aðains Yögletjfðar. Við minnihltttá menn lýstum þvi' yfir, að við hefðum ekkert á móti að kver eins og síra Lud- vig talar um, yrði samið og lög- lcijft,, en samhliða hinum eldri kverum Við vildum ekki ein- skorða við þá bók. Við vildum að menn hefðu þar frjálsar hendur og við lögðum áherslu á, að þeir sem kysu að vera lausir við kverkensluna, gætu átt kost á því og látið ferma börn sín eigi að siður. Þess vegna vildum við að bók eins tillaga okkar ræðir um yrði Yöglegfð til fermíngar þeim, jafnhliða hin- um öðrurmiögleyfðu kenslubók- um. Skoðun okkar var og er sú, að heppilegt sje að menn hafi um fleiri en eina bók að velja, því ekki ber að dyljast þess, að skoðanirnar eru skiftar í trúar- efnum, sem öðrum málum, þó síra Ludvig vildi ef til vill helst, að allir væru á eimi og sama spyrðubandi. Það er ' hugarstefna miðalda- guðfræðinga, sem gægist fram í tillögu síra Ludvigs, að allir þeir, sem ekki játa i öllum atr- iðum hina lögvernduðu trú rík- iskirkjunnar og játningarrit- anna sjeu villutrúarmenn og vargar í vjeum, sem engan r jett eigi á sjer innan kirkjunnar. Nauðugum viljugum vill hann láta þröngva þeim inn í hinn þrönga og loftlága kirkjukumb- alda bókstafsins og kennisetn- inganna. Frh. Björn Stefánsson. Meðal annava ovða —. íslensk siðferðísvitund. í ritdómi um Nýja sáttmála í 1. hefti tímaritsins Vöku minn- ist Ólafur Lárusson prófessor á „illgresið í stjórnmálaakrinum" hér á landi, og kveður m. a. svo að orði, að það þyki „jafnvel vænlegast til gróðrar að tala til lægstu tilfinninga manna, að ala upp hatur og tortryggni með ósannindum og hræsni". Kveð- ur hann sutria stjórnmálamenn vora hafa unnið sér til fullrar ó- j helgi, en bætir því við, að þó sé i góðs viti, ,,hve ákveðið og al- ment menn hneijxlast hér á hneijxlunum". (Auðkent hjer). Það væri mikið fagnaðarefni, ef treysta mætti þessum dómi 1 Ól. L. En margir virðast veikari ! en hann í trúnni á það, að sið- ; ferðisvitund þjóðarinnar sé svo óspilt, glögg og vakandi, sem hann gerir ráð fyrir. Því hvort myndi þá viðurkendum flokks- foringjum haldast það uppi, að gera það að aðaliðju sinni árum saman, að bera augljósar blekk- ingar og beinar lygar á borð'fyr- ir þjóðina? Árni Pálsson bókavörður rit- ar snjalla grein í sama hefti Vöku, 'og nefnir hana Þingrseð- ið á glapstigum. Hann segir m. a.: „En hitt er sannast að segja, að mér er óskiljanlegt, hver á að umbæta hina pólitísku bardaga- aðferð hér á landi, ef þjóðin ger- ir það ekki sjálf. Enginn laga- bókstafur getur gert það, þar verður siðferðisleg gremja þjóð- arinnar að koma til skjalanna. Nú er svo komið um suma, sem teljast þjóðleiðtogar, að einskis er örvænt um þá. Það virðist al- veg undir hendingu komið, hvort þeir fara með satt mál eða log- ið, þeir rangfæra orð og gerðir andstæðinga, ranghverfa mála- vöxtum og Ijúga jafnvel heilsu- leysi á menn, ef svo býður við að horfa. Nú þykir það undrum sæta um þvert og endilangt Is- land, cf einhver gerist til þess að segja sannleikann hlifðarlaust, hver scin í hlut á, en lygar og rógburður óhlulvandra manna eru daglegt brauð, sem mjög mörgum virðist falla vel og telja hina hestu næringu. (AuSkent hér). Þetta mætti sanna með greypilega mörgum dæmum úr stjórnmálasögu hinna síðari ára, en þess er ekki kostur hér að þessu sinni. En ef svo verður stefnt lengi, þá er ekki gott að segja, hvar vér lendum um sið- ir". A. P. heldur því fram, að sið- ferðilegur sljófleiki almennings, kjósendanna, sé í fylsta máta samsekur þeim mönnum, sem ó- drengilegast hafast að í íslenskri st jórnmálabaráttu: „Það sætir furðu og mun Jengi verða í minnum haft", segir hann, „hvað íslenskir kjósendur hafa látið suma leiðtoga bjóða sér á þessum síðustu tímum. Engin lygi virðist geta verið svo heimskuleg eða hroðaleg, að ekki fáist einhver meiri eða minni hluti kjósenda til þess að gefa henni líf með því að trúa henni .... Ef kjósendur hefðu sýnt bæði í orði og gerð, að þeim stæði ekki á sama, hvað borið væri á borð fyrir þá, þá mundi margur forhertur stjórnmála- hjgari hafa haft betri gát á tungu sinni og penna". (Auð- kent hér). Hcr skal að þessu sinni eng- inn dómur á það lagður, hvort bjartsýni Ól. L. eða bölsýni Á. P. eigi sterkari stoð í veruleik- anum. . En hitt er svo bert sem mest má verða, að sumir þeirra manna, sem nú sækjast kapp- samlegast eftir völdum í þessu landi, eru í hjarta sínu eindreg- ið sammála Á. P. um, að „mjög mörgum" falli vel að nærast á lygum og rógburði. Þessir menn eru allreyndir stjórnmálamenn. Maður skyldi ætla að bardagaaðferð þeirra væri mótuð af talsverðri þekk- ingu á islenskri þjóð og nokk- urri fyrirhyggju. Maður skyldi halda, að þeir vissu hvað þeir gera, þegar þeir ljúga og níða. Hinn ágæti prófessor hefir ef til vill ekki athugað það, að það stappar nærri fullri móðgun við þessa leiðtoga, að halda því fram, að menn hneyxlist hér ákveðið og almennt á hneyxlun- um'. Hann frýr þessum leiðtogum vits. Hann sakar þá um að vaða í villu og svima um skapgerð þjóðar vorrar. Hann segir, að iðja þeirra beri ekki tilætlaðan árangur — að þeir kunni ekki að berjast til valda :'t íslandi. En hvort sem 01. L. hefir rétt fyrir sér eða ekki — vel sér hon- um fyrir bjartsýni hans á heil- brigði íslenskrar lundar! Til þess að geta haldið það út, að lifa í þessu landi á vorum dög- um, þurfum vcr á sem mestu af þessu bjartsýni að halda. Vaka 1. hefti af nýja tímaritimi „Vöku" kom út á þriðjudaginn. Ágúst Bjarnason skrifar þar um „Sjálfstæði íslands", Ólafur Lár- usson um „Lög og landslýð" og um „Nýja sáttmála", Sigurður Nordal um „Bafstöðvar á sveita- Bæ'jur", um „Samlagning" (þ. e. um hina riyju stefnu, sem gætir bæði í skólamálum og öðrum, að „mæla" hæfileika manna) og um „Hundrað hugvekjur til kvöld- lestra", eftir íslenska kenni- menn. Asgeir Ásgeirsson skrif- ar um „Gengi". Guðmundur Finnbogason birtir ritgerð sem hann kallar: „Helgar tilgangur- inn tækin?", Árni Pálsson aðra sem nefnist: „Þingræðið á glap- stigum". Davið Stefánsson birtir kvæði um Hallfreð vandræða- skáld. Guðrn. G. Bárðarson ritar um hið mikla rit Bjarna Sæ- mundssonar um „Fiskana". Nýjar bækur. Fjórða og siðasta bindi hins" mikla verks Páls E. Ólasonar prófessors, Mcnn og menlir siðaskiftaaldarinnar á Islandi, er komið út. Er það um ríthöftirida þeirra tíma, og meginkaflarnir um Arngrím lærða og Guðbránd biskup. — Jafnaðai'Miannafcíaíi, íslands hei'ir gefið út Rök jafn- aðarstefnunnar eftir Fred Hcnd- erson. — Árni Árnason læknir i Dölum hefir gefið út lítið k'ver sem nefnist Fjórtán dagar hjá afa. Flytur það hreinlætis- og hollustureglur handa liörnum, i mjög aðgengilegum og laðandi búningi. — Þá er og komin út hin fyrsta íslenska Ieynílög- reglusaga, Húsið við Noröurá eftir Einar skálaglam, scrprent- un úr Alþýðublaðinu. Dánarfregn. Egill Jacobsen kaupmaður andaðist hjer i bæ á fimtudag.- Var fráfall hans mjög sviplcgt. Meiddist hann á höfði við iik- amsæfingar og mun blæðing i heilann hafa orðið honum a& bana. Hann var danskur að ætt. en kom hingað til lands 1902, 22 ára að aldri. Vann hann vin- sæll maður og duglegur og er að- honum mikil eftirsjá. Frá Vestmannaeyjum er símað: Byrjað er á lagn- ingu vegar úr kaupstaðnum suð- ur í Stórhöfða. Ríkissjóður leggur 15,000 krónur til vega- lagningarinnar þetta ár. — Koía- legsið horfir til vandræða fyrir bæjarbúa. Eina vonin, að Beykjavík eða hinir kaupstað- ir'riir geti miðlað Vestmannaeyj- um kolum. — Heilsufar er gott í Eyjum. Frá Seyðisfirði er símað 14 þ. m.: Jón Krist- jánsson frá Skálanesi andaðist í nótt. — Veðrátta er vetrarleg. Hefir snjóað hér síðan um helgi. — Sildarvart hefir verið hér þar til um helgina síðustu, en ekki á suðnrl'jörðunum. — Þorskveiði er nokktir á Austf.jörðum, þeg- ar gæftir eru. — Slátrun er lokið að mesttt. Mun mega teljast í meðallagi eða svipað og í fyrjca- Þingmaður Frá fsafirði er símað 1(5. þ. m Norður-ísfirðinga hélt þjóðmála- fund í Bolungarvík í fyr'radag. Gerðtt l'undarmenn eindregið góðan róm að ináli hans. Á fund- inttm voru samþykt mótmæli gegn útgerðarleyfi Færeyinga til ítala. — Taugavciki er enn komin upp hér á ísafirði og hafa tveir veikst nýlega og grunur liggttr á um að fleiri hafi veikst. — Smokkveiði er talsverð i Djúpinu og þorskafli ágætur þegar gefur á sjó. — Kjótverð er hér kr. 1.10 kg. til 1.20 kg. — Unglingaskólinn á ísafirði var- settur í gær, og eru báðar deild- ir fullskipaðar og aðsókn rneiri að sktManum en hægt er að s'mrta. Landsmálafundir. allmargir hafa verið haidnir hjer í bæ og í nærsveitum undan- i'arið. Attstur yfir fjall hafa m. a. farið af hálfu íhaldsmanna ráðherrarnir báðir, Einar Arn- órsson prófcssor Árni Jónsson frá Múla alþm. og Magnús Jóns- son alþm. Prentsmiðjan Gutenberg.

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.