Vörður


Vörður - 25.02.1928, Side 1

Vörður - 25.02.1928, Side 1
VI. ár. Reffajavíh 95. febrúar 1928. Björn Kristjánsson s j ötugur. Barningur ]ónasar jónssonar Eftir Jón Þorláksson. Næstkomandi sunnudag, 26. þ. m. verður Björn Kristjáns- son alþingismaður sjötugur. Óhikað má telja Björn Krist- jánsson í fremstu röð sinna samtíðarmanna og ber margt lil þess. Hann hefir verið með- al atkvæðamestu þingmanna í meira en aldarfjórðung, og er það enn. Að vísu hefir hann oft verið afskiftalítill um hin Björn Kristjánsson. smærri mál, en í stað þess hefir hann gefið sig óskiftan við hinum stærri málum og rannsakað þau af þeirri vaud- virkni og nákvæmni, sem fáump er gefin. Er það eðli Björns Kristjánssonar að vita vissu sína um hvern hlut. Er áhuga- semi hans viðbrugðið og dugn- aðurinn frábær. Björn er sam- vinnuþýður maður, flokksmað- ur ágætur, tillögugóður og holl- ráður. t stórmálum þykir fæst- um ráðum vel ráðið án hans vitundar. Björn Kristjánsson er löngu þjóðkunnur maður fyrir stjórn- málaafskifti sin, én hitt er á færra vitorði hver aíburðamað- ur hann er á öðrum sviðum. Þó mun það sönnu nær, að þrátt lyrir óvenjulega mikla stjórn- málahæfileika, sjeu gáfur hans mestar á vísindasviðinu. Hefði hann vafalaust orðið afburða vísindamaður, ef hann hefði getað gefið sig óskiftan við slikum iðkunum. Þegar Björn hafði yfirstigið övðugleika hinnar mestu fá- tæktar og var tekinn að reka verslun, sá hann brátt, hvílíkur kostnaðarauki var að því á inn- fluttum vörum, að skipin urðu iðulega að sigla lóm til útlanda. Þótti honum sem líklegasta leiðin til þess, að bæta úr þess- um galla á verslunarfyrirkomu- laginu, væri sú, að útflutning- ur tækist á einhverri þunga- vöru, sem úr yrði unnin dýr- mæt efni. Á þeim tima voru hjer engir lærðir efnafræðingar, en það taldi Björn Kristjáns- son nauðsynlegt að öll efna- rannsókn gæti l'arið fram hjer á landi. Og þá tók hann sig til, þó kominn væri á fimtugsald- ur, fór til Þýskalands og settist á skólabekkinn. Síðan hefir hann óslitið unnið að þvi, að leita að málinum og öðrum dýr- mætum efnum hjer á landi og orðið margs vis. Er nákvæmi rómuð af þeim, sem dómbær- astir eru á slíka hluti. Björn er mjög fjölhæfur að gáfum. Þrátt fyrir alt það starf sem á hann hefir hlaðist í opin- berum málum allskonar, fje- sýslu í stórum stíl og vísinda- iðkunum, hefir hann þó gefið sig við sönglistarstarfi i tóm- stundum sínum. Er hann mjög söngvinn maður, hefir t. d. gef- ið út söngfræðibók, sem mjög hefir verið notuð í skólum landsins og veitt hefir stað- góða undirstöðuþekkingu í söngfræði. Auk þess hefir hann samið nokkur sönglög. Hjer er ekki ætlunin að fara ítarlega út í hin mörgu og marg- víslegu störf Björns Kristjáns- sonar. Hann ólst upp við fá- tækt og erfið kjör. Hann hefir aflað sér allrar mentunar af eigin rammleik. Hann hefir um langt skeið verið einn af forystu- mönnum þjóðfjelagsins og gegnt hinum þýðingarmestu og á- byrgðarmestu Störfum. Sjaldan er hljótt um slika menn. Og Björn hei'ir þá heldur ekki far- ið varhluta ai' ýmiskonar að- kasti. En hann hefir ekki látið það á sig fá en hvergi hvikað frá settri stefnu. Björn er enn við fulla heilsu andlega. Og vonandi á þjóðin enn eftir að njóta starfskrafta hans, þekkingar og reynslu um margra ára skeið. Jón Ólafsson. Frh. Það er leiðihlegt verk að tína upp missagnir og rangfærslur úr löngum skrifum J. J. Skrif hans eru svipuð moðhaug, þar sem hver ljámúsin er annari lilt. Þó allmargar sjeu tindar úr og þeim kastað í eldinn, þá verður altaf moðhaugur éftir. Nokkrar skal jeg þó tína úr, lesendunum til sýnis. Mil j ónatek j uhallinn. J. J. segir: „í þingbyrjun 1924 hjelt J. Þ. á- vítunanæðu mikla til fyrirrennara sinna i stjórn landsins frá 1916, og sýndi þar fram á ljettúð forkólfanna, er ráðið liiifðu. Langmestan þann tíma hafði J. M. samherji haris verið stjórnarformaður og M. G. þingmað- | ur og stundum ráðherra. ... Nú verð- ur hann að játa með þögninni að annaðhvort hefir hann ekki sjeð að lrverju fór .. . eða hann hefir ekki bent samhcrjum sinum á það. ... Það var Tr. Þ. sem fyrstur sá fjár- hagsvoðann og fletti ofan af liinni gegndarlausu eyðslu i greinarflokkn- um „Fjáraukaiögin miklu“. Með þögn verður J. Þ. að játa á sig þau manu- skemmandi orð, er hann hafði á þingi við stjórn þá, er tók við af J. M. 1922, að liún verðskuldaði eltki tekju- liallalaus fjárlög. Þessi orð beuda á að Jón var þá svo gálaus, að honum var sama þó landið lenti i fjárliags- vandrœðum" o. s. frv. Síðan svalar ráðherrann bræði sinni ineð ummælum um mig eins og „smámenni", „lítill son- ur þjóðar sinnar“, „óhappamað- ur“. Honum finst líklega að slíkt sjeu stórar röksemdir, mjer finst það lýsa rökþrotum. Það eru bein ósannindi, að jeg í erindi mínu um „Fjár- stjórn landsins" í ársbyrjun 1924 hafi ávitað nokkurn mann eða stjórnmálaforkólf. Jeg sýndi með tölum fram á hvern- ig komið var og beindi ábyrgð- inni að hinum eina rjetta aðila, þinginu og kjósendunum. Fyrstu 4 ár tímabilisins 1917—23 tók jeg engan þátt í stjórnmálum, að störfum mínum í fossa- nefndinni undanskilduin. Árið 1921 sat jeg á þingi og mark- aði þá þegar sömu gætilegu stefnu i fjármálum, sem jeg síðan hef fylgt, en það þing gat engin veruleg áhrif haft á fjár- mál þess sama árs; þau voru fyrirfram mörkuð með áður settum fjárlögum og lögum, eins og ávalt er, í þetta sinn með fjárlögum og annari laga- setningu * frá Ijettúðarþinginu 1919. Og síðustu 2 árin 1922— 1923 sat Framsóknarflokkurinn við stýrið. Þá keyrði um þvert bak með fjárhaginn. Á þeim árum söfnuðust allar lausa- skuldirnar, sem verið var að greiða árin 1924 og 1925, og þá var fjárstjórnin í svo megnu ó- lagi, að það vitnaðist eftir á, að enginn þeirra þriggja ráð- herra, sem Frsfl. setti til valda, vissi hvað fjárhag ríkisins leið, fyr en kassinn var tómur og lánstraustið á þrotum um vorið 1923. Þá fann Kl. J. að eitthvað var bogið, en mjer er óhætt að fullyrða að hvorki hann nje aðrir vissu til fulls hvernig' komið var fyr en jeg lagði fram hinar rjettu tölur í áðunefndu erindi. Það væri nú ef til vill ástæða til að ámæla injer fyrir að- gerðaleysi í málinu, ef jeg hefði alveg þagað þar til i ársbyrjun 1924. En það gjörði jeg ekki. Alþingistiðindin 1921—23 bera mjer vitni um það, að jeg á þessum þrem fyrstm þingum mínum reyndi af ítrasta megni að stöðva eyðsluna. J. I. gerir mjer reglulegan greiða ineð þvi að draga fram ummæli mín frá þinginu 1922 um stjórnina, sem verðskuldaði ekki tekjuhalla- laus fjárlög. Þau unimæli komu einmitt fram sem ávítur til þá- verandi Framsóknarstjórnar fyr- ir eyðslustefnu hennar, og þyk- ir mjer rjett að birta ræðukafla þann, sem ummælin geymast í, svo sem sýnishorn af viðleitni minni og annara þáverandi „Sparnaðarmanna“ til þess að stemma stigu fyrir straumi eyðslunnar. Tildrögin voru þau, að fjár- veitinganefnd Nd. liafði m. a. borið fram tillögu um að fella úr fjárlögunum allar fjárveit- ingar til mjrra símalagninga, sem námu 154 þús. kr. eftir frv. stjórnarinnar, sem áður var. Jeg vildi láta fjárveitinguna fá að standa, jafnvel þó af þvi hlytist tekjuhalli á fjárlögunum, en veita stjórninni heimild til að láta framkvæmdirnar falla niður ef þá væri nauðsyn fjár- hagsins vegna, er til kæmi. Þetta var nú vitanlega engin ógætni. Ummæli mín um þetta fjellu svo þannig (Alþt. 2922, B. bls. 117): „Jeg verð svo að taka það fram, að jeg tel það rangt að leita jafnaðar á fjárlögunum með þvi að strika út verklegar framkvæmdir í landinu. Eink- um tel jeg þetta óviðeigandi, þeg'ar sá floldtur í þinginu, sem styður stjórnina, vill ekki spara þá byrði, sem virkilega dregur um og mætti spara nefnilega hina föstu árlegu Iaunabyrði. Það hafa þegar verið boxnn fram nokkur frv. þess- efnis, og hefir þessi flokkur undir ötulli forustu hæstv. forsætisráðherra (S. E.) eindregið sett sig móti þeim. Skal jeg t. d. taka, að í 8. hlað. byrjun þingsins var komið fram með till. um það, að kom- ast af með tvo ráðherra, og var það þessi flokkur eingöngu, sem varð henni að bana. . .. Þessu hefir svo haldið áfram undir ó- trauðri forustu forsætisráðherra, sem ekki hefir beitt áhrifum sínum til annars frekar hjer í deildinni, síðan hann komst í það sæti, en leggjast á móti sparnaðartill. þm. Jeg álít rangt að ætla sjer að draga fjöður yf- ir þetta með þvi örþrifaráði, að skera niður nauðsynlegar fram- kvæmdir sem þær, sem hjer er um að ræða. Þykir mjer æði- óviðeigandi áð afgreiða fjárlög frá þinginu, þar sem verklegar framkvæmdir eru feldar burt, en alt óþarfatildur látið halda sjer. Á slík stjórn sem þessi og ekki skilið að henni sjeu afhent tekjuhallalaus fjárlög. Væri líka heldur von til, ef hún fengi að þreifa á afleiðingum þessarar stjórnarstefnu sinnar, að hún kynni að bæta ráð sitt. Afstaða mín til þessa máls er þá i fám orðum sú, að jeg vil greiða atkvæði á móti því, að þessi liður sje feldur niður, en gefa svo stjórninni heimild til að stöðva framkvæmdirnar, ef efnahagur og ástand krefst þess“. Þeir sem lesa orð mín í grein J. J., slitin út úr rjettu sam- hengi geta vel ímyndað sjer að jeg hafi verið með eitthvert ó- gætilegt eyðslutal. En nú vona jeg að menn sjái, að þetta var þvert á móti. Jeg var að and- æfa eyðslunni með þvi sterk- asta vopni sem til er, að láta hana sjást i fjárlögunum, láta hana koma þar fram í sinni rjettu mynd sem orsök til tekju- halla, í von um að stjórnar- flokkurinn, sem ábyrgðina beif, bæti þá ráð sitt. Þetta var nú á þinginu 1922. „Greinarflokkar" Tr. Þ. um „fjáraukalögin rniklu" komu fram einu ári scinna, um þing- tímánn 1923. Það var sannar- lega ekki hann, sem „fyrstur sá * voðann". Þær greinir voru ekkert annað en hatursfull og ósanngjörn árás á stjórnmála- andstæðing, eins og jeg áður hef sýnt frain á, og komu ekki fram fyr en löngu eftir að aðr- ir (Sparnaðarbandalagið á þingi) höfðu skipað sjer í fylk- ingu til viðreisnar fjárhagsins — þá fylkingu sem sigraði við kosningarnar 1923 og leysti verkefnið af hendi á næsta kjörtftnabili. En nú er aftur að verða líkt ástatt og 1922. Nú rignir inn á þingið frá stjórninni og nán- ustu fylgismönnum hennar og með fullum stuðningi stjórnar- innar uppástungum um nýja útgjaldaaukandi löggjöf, hvert frumvarpið á eftir öðru með aukningu árlegra útgjalda svo nemur tugum og hundruðum

x

Vörður

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.