Heima er bezt - 01.01.1959, Blaðsíða 15

í þessu sambandi vil ég nefna athyglisvert dæmi um
nafngift frá því í byrjun 18. aldar. Dæmið er merkilegt
fyrir þá sök, hversu ljóslega það sýnir, að íslendingar
höfðu á þeim tímum ýmugust á Ijótum og útlenzkuleg-
um nöfnum og gerðu gis að þeim. Jón hét maður, sonur
Sigurðar lögmanns Jónssonar í Einarsnesi. Hann kvænt-
ist erlendis 1672 danskri stúlku, Bente Truels (eða
Trels), og bjuggu þau á Bjargi í Miðfirði. Meðal barna
þeirra var Sesselja Kristín, er giftist Snjólfi Bjarnasyni,
bónda í Skál á Síðu. Sonur þeirra Snjólfs og Sesselju
var skírður Trúels. Varð hann bóndi á Gaddstöðum á
Rangárvöllum. Eftir að Trúels hafði verið skírður, var
þetta kveðið:
Það er nýnæmt narranafn,
sem nú er komið upp í Skál,
heitir Túel herrum jafn,
hefur hann bæði líf og sál.
Það er auðheyrt á þessari stöku, að nafnið hefur þótt
kátlegt og jafnvel hneykslanlegt. Höfundur vísunnar,
eða þeir, sem hana lærðu, hafa ekki einu sinni getað
kveðið rétt að nafninu, segja „Túel“ í staðinn fyrir
„Trúels“. Hefur það engin afsökun þótt, að ónefni
þetta var ættarnafn úr móðurkyni. A 19. öld hefðu fáir
hneykslazt á nafni þessu. Menn höfðu þá svo lengi
vanizt hvers konar skrípanöfnum, að þeir voru hættir
að gera gys að þeim.
Athuganir, sem að vísu eru mjög lauslegar, leiða í
ljós, að hinn erlendi nafnsiður nær fyrst fótfestu í
verzlunarstöðunum og nánasta umhverfi þeirra. Smám
saman, eftir að los kemst á nafngiftirnar, seilast menn
eigi aðeins eftir erlendum nöfnum, heldur taka þeir
með ýmsum hætti að mynda samsett heiti og nöfn með
alls konar endingum, eigi sízt latneskum. f æ ríkara
mæli leggja menn niður hinn forna sið, er um langan
aldur hafði stuðlað hér að festu í nafngiftum, að láta
heita eftir foreldri og öðrum ættmennum. Þess í stað
taka nú margir að leita að fágætum og framandi nöfn-
um á börn sín, og skortir þá oft bæði smekkvísi og mál-
skyn til að velja þokkaleg heiti. Víða er leitað fanga,
þá er nafna er aflað, og mætti segja af því ýmsar næsta
kátlegar sögur, þó að hér séu eigi tök á að nefna nema
fáar einar.
V.
Til er þjóðsaga, sem hermir, að móðir Natans Ketils-
sonar hafi ætlað að láta son sinn heita Satan, af því að
„sá gamli“ átti að hafa vitjað nafns hjá henni í draumi,
en það er gömul trú, að hlýða bcri slíkum vitrunum.
Presti þótti hins vegar Satansnafnið ekki sem viðkunnan-
legast skírnarnafn, en til þess að brjóta ekki algerlega
í bág við gamlan átrúnað og styggja ekki myrkrahöfð-
ingjann um skör fram, skírði hann drenginn Natctv.
Sögn þessi mun hafa verið algeng nyrðra á 19. öld, og
er hún prentuð í þjóðsögum Jóns Árnasonar. Hafa
menn jafnvel talið, að gæfuleysi Natans stæði í ein-
hverju sambandi við nafn hans og uppruna þess. í sögu
Natans Ketilssonar og Skáld-Rósu er hins vegar frá því
skýrt, að misindismaður nokkur, er vildi hefna sín á
móður Natans, hafi sþunnið upp sögu þessa um nafn-
vitjun myrkrahöfðingjans. Þar segir, að séra Auðun
Jónsson í Blöndudalshólum hafi verið beðinn að skíra
sveininn og ráða nafni hans. Taldi prestur, að svo efni-
legum sveini hæfði fallegt og fágætt nafn, og skírði hann
Natan. Natan er, eins og menn vita, biblíunafn, og hefur
klerkur vafalaust sótt nafnið þangað. Séra Auðun í
Blöndudalshólum, er samkvæmt þessari sögn réði nafn-
inu á Natani Ketilssyni, var ekld ætíð sérlega heppinn
í nafnavali. Frásögn sú, er hér fer á eftir, ber þess vott,
að klerkur hafi ekki verið laus við sérvizku þá og til-
fyndni, sem á hans tímum gætti svo mjög í þessum efn-
um. Þegar sonur séra Auðuns átti launbarn, vildi lderk-
ur ráða nafninu og skírði drenginn Harpagos. Harpagos
er gríska og kvað þýða ræningi eða ofbeldismaður.
Vildi gamli maðurinn tákna með nafngiftinni, að sveinn-
inn hefði í óþakklæti og óboðinn ruðzt inn í heiminn
eins og þjófur á nóttu.
Það er og í sögnum, að einhvern tíma á* 19. öld hafi
stúlkubarn eitt hér á landi verið skírt Jedok, eftir mein-
legri þýðingarvillu í einni útgáfu íslenzku biblíunnar.
Þýðendurnir höfðu villzt hrapallega á þýzka orðinu
„jedoch“ (= þó, samt sem áður) og hugðu þetta vera
nafn á dóttur Faraós Egyptalandskonungs. Svo var
vesalings barnið látið heita eftir þessari Jedok, sem
aldrei var til.
Bóndi einn á Suðurlandi varð svo hrifinn af ágæti og
atorku Xenófons, er hann las „Austurför Kýrosar“, að
hann lét son sinn heita Xenófon. Það báru sveitungar
hans fram „Exenófon“. Barn þetta dó kornungt, og
síðan hefur ekki heyrzt getið um neinn íslenzkan Xen-
ófon. (Framhald).
Vertíðarspjall og aflakóngur . . .
Framhald af bls 8. -----------------------------
öflin. Hafa það trúlega verið þungbærar stundir, er hún
þurfti að hugga og hughreysta átta börn þeirra hjóna.
Bæjarbúar voru hins vegar aldrei hræddir um Binna
á sjónum, þó að veður væru váleg. Oft var það, að allir
bátar voru taldir heim komnir í illviðrum, þó að hann
væri ókominn að landi. Það var eins og fólk tryði á
afburðahæfni hans á sjónum, að hann skilaði sér og
skipshöfn sinni heillri í höfn. „Það eru allir komnir að
nema Binni," sagði fólkið, sem beðið hafði á Skansinum
heimkomu allra bátanna. „Ja, það er allt í lagi með
hann, hann kemur bráðum.“ Með þá fullvissu fór hver
til sinna heimkynna, fullkomlega rólegur.
Þannig lauk og hverjum hildarleik Binna, að hann
bar hærra hlut og renndi bát sínum, drekkhlöðnum af
fiski, farsællega að bryggjunni.
Að endingu: Ég óska Benóný til hamingju með afla-
kóngsnafnbótina og óska honum og heimili hans alls
góðs í framtíðinni.
( næsta hefti kemur grein um Tyrkjaránið i Vestmannaeyjum.
Henni fvlgja margar myndir.
Heitna er bezt 11