Austfirðingur - 27.09.1930, Blaðsíða 3

Austfirðingur - 27.09.1930, Blaðsíða 3
AUSTFIRÐINGUR 1. árgangur Seyöisfirði, 27. september 1930 1. tölublað v SUMARIÐ, sem nú er að líða, befir veriö hið eríiðasta til lands og sjávar. Aðeins á litlum kafla á Suðvesturlandinu mun hey- skapur hafa gengiö stórskemda- Jaust. Allsstaðar annarsstaðar hafa atvinnurekendur orðið fyrfr stór- hnekki af völdum tíðarfarsins. Hey hafa hrakist og stórskemst, og mest af því sem náðst hefir er ljett fóður og stopult. Fiskur hefir verkast seint og illa og ligg- ur sumstaðar undir skemdum. Of- an á alt þetta bætist svo alment verðfall á erlendum markaðiáöll- um útfluttum afurðum landsmanna. Hvergi hefir tíöarfariö veriö stirðara en á Austfjörðum og eng- ir máttu síður viö erfiöu árferði en Austfirðingar. Hin síðustu ár hefir fjórðungurinn orðið fyrir hinum mestu áföllum. Aldrei hef- ir Austfiröingum eins og nú ver- ið þörf á að standa saman um áhugamál sín. Öngþveiti það sern i er komið á að knýja menn til sameiginlegra átaka. Því verður ekki neitað, að Austfirðingar hafa orðið nokkuð afskiftir um framlag af hálfu ríkisins til þess að efla atvinnuvegi fjóröungsins beint eða óbeint. Ekki verður heldur fyrir það synjað, að nokkuð hafi bólað á reípdrætti milli einstakra sveita- og sýslufjelaga innbyrðis. Þeir, sem vinna vilja af einlægum hug að viöreisn fjórðungsins, verða að vera yfh- það hafnir, að láta smá- smuglegan hreppakrit og sveita- drátt ráða aðgerðum sínum. Verk- efnin, sem leysa þarf, eru ekki bundin við neinn sjerstakan stað. Þau eru allsstaðar. Samgongumál fjórðungsins eru fjarri góöu lagi Ótalmargt má gera til aðbæta at vinnuskilyrðin. Viðfangsefni þessi verða ekki leyst í einu vetfangi. Menn verða að líta með sanngirni á þarfirnar og ráöast fyrst til end- urbóta þar sem skórinn kreppir mest að. Nokkrir áhugasamir Austfirð- ingar hafa gengist fyrir því að gefa út blað það, sem hjer kem- ur fyrir almenningssjónir. Erblað- inu fyrst og fremst ætlað að berj- ast fyrir áhugamálum fjórðungs- ins, en auk þess mun haldið uppi umræöum um landsmálin alment og eru skoðanir ritstjórans á þeim málum mönnum nokkuð kunnar hjer eystra. Um leið og „Austfirðingur" hef- ur göngu sína, vil jeg þakka fyr- irrennara mínum, Sigurði Arn- grímssyni ritstjóra, sem um und- anfarin ár hefir gefið út blaðið „Hæni" og bætt þar með úr þörf- inni á almennu málgagni fyrir fjórðunginn. Arni Jónsson frá Múla. Stjettir og flokkar. Erlendir menn, sem til íslands koma og hafa tækiíæri, vilja og getu til að líta opnum augum á íslenska þjóðarhagi, eru allir á einu máli um það, að eftirtektarverð- asta einkenni íslensks þjóðlífs sje að hjersjeminni mannamunur en annarsstaðar, meiri stjettajöfnuð- ur, — að íslendingar sjeu „demo- kratiskari* en allar aðrar þjóðir. Jafnframt því, að líta á þetta sem ríkasta sjereinkennið, telja þeir það einnig heilbrigðasta þáttinn í firi þjóðarinnar. Ástæðurnar til þessa eru auð- fundnar. Fámenniö hefir altaf veitt sjerstök skilyrði til náinnn kynna manna á meðal hjer á Iandi. Ætt- vísin hefir altaf lifað hjer. Menn hafa vitað ekki einungis hver um annars hagi persónulega, heldur auk þess getað rakið upprunann og ættarmótið. Á þennan hátt hafa verið tök á að meta manninn sjálfan án tillits til umbúða lífs- kjara eða lífsstöðu. Slík þekking hefir stuðlað að því, að draga úr þeim hleypidómum, sem annars- staðar hafa orðið til þess; að hækka manninn eða lækka úr hðfí, eftir því hver staða hans í þjóðfjelag inu hefir verið. Hjer á landi hefir aldrei verið þjóðhöfðingi með „guðlegu" valdi. Konungurínn hef- ir altaf setið í öðru landi og al- menningur hefir lítið annað vitað um hann, en aö hann hjeti ann- aðhvort Friðrik eða Kristján. At- vinnuhættirnir hafa til skamms tíma verið þannig, að verkamað- urinn og atvinnurekandinn hafa átt við mjög lík æfikjör að búa. Bóndinn hefir verið verkamaður, embættismaöurinn bóndi. Kot- ungssonurinn hefir orðið prestur og prestssonur/nn farið í verið. Menn getur greint á um það, hvort heppilegt hafi verið fyrir ræktun landsins, að óðalsrjettur hefir ekki verið hjer, en hitt er augljóst, að það á sinn þátt í stjettajöfnuðinum. Erlend kúgun hefir þjáö landslýðinn öldum sam- an. Eldgos og hafísar hafa eytt bjargræði hærri sem lægri. Drep- sóttir og sultur hafa ekki farið í manngreinarálit. Þau sameiginlegu skipbrot hafa sorfið af ýmsa agnúa, sem öðrum þjððum ama. Loks vita menn, að íslendingar erusvo náskyldir, að ef rakið er einar fjorar aldir aftur í tímann, mæt- así allir, bóndinn, verkamaöurinn, kaupmaðurinn, biskúpinn og ráð- herrann í sama ættföðurnum. — Einn af mestu stjórnmálamönn- um Breta sagði fyrir hundrað ár- um síðan, að í Bretlandi byggju tvær þjóðir, hinir ríku og hinir fátœku. Nokkur hluti þjóðarinnar fæddist, Iifði og dó í auðiogalls- nægtum. Allur þorrinn fæddist í örbirgð og dð í örbirgð. Milli þessara tveggja „þjóöa" var djúp staðfest. Arfgeng auðlegð skapaði „yfirstjettar-tilfinningu" annarar „þjóðariunar", en „undirstjettar- tilfinningu" hinnar. Hvorug skeytti um hinnar hag. Auðmennirnir sátu aö sumbli og fóru á dýra- veiðar. Fátæklingarnir þrælkuðu meira en þrekið leyfði. Konurnar urðu að standa í hverskonar erfiðisvinnu og börnin, jafnvel fjögra og fimm ára gömul, voru látin vinna í námum og verk- smiðjum. Ylirstjettin leit niður á verkalýðinn, sem óæðri verur. Verkalýðurinn leit upp til yfir- stjettarinnar í hatursfullri auðmýkt. Um nána kynningu stjettanna var ekki að ræða. Þær höfðu enga þekkingu hver á arinari, engan skilning, enga samúð, — töluðu naumast sama mál. Og ástandið var tæplega verra í Bretlandi en víða annarsstaðar erlendis. Hvar sem borið var niður varð nálega það sama uppi á teningnum. Hrokafull og harðneskjuleg yfir- stjett. Kúguð og bæld undirstjett. Slíkt ástand hlýtur að leiöa til stjettabaráttu, enda er hún úr þessum jarðvegi sprottin. * * * Getur nokkur maður haldið því fram, að ástandið hjer á landi hafi nokkurn tíma veriö slíkt, sem nú var lýst? Vissulega ekki. Ogþóer alið hjer á stjettaríg, , hatri og hleypidómum árið út og árið inn eftir fullkbmnustu erlendum fyrir- myndum. Verkamönnunum er kent, að hagsmunir þeirra og atvinnu- rekendanna hljóti altaf að rekast á. Bændunum er kent, að hags- mum'r þeirra og útgerðarmannanna geti aldrei fallið saman. Ráðandi stjórnmálaflokkarnir í landinu lifa á því, aö tefla stjett gegn stjett. En hvað hefir reynslan kent okkur í þessum efnum? Síðustu áratugina hafa orðið þær framfarir á sviði atvinnuveg- anna við sjóinn, að víða má Ieita að sambærilegu dæmi. Frambjóðandi Alþýðuflðkksins viö landskjörið í sumar taldi að íslendingar ættu um tvö hundruð miljónir króna. Langsamlega mest- ur hluti þessa auðs hefir safnast síðasta mannsaldurinn. Ef kenn- ingar verkalýðsleiðtoganna væru rjettar ætti ranghverfan á þessari auðsöfnun að vera sú, að fátækum einstaklingumhefði fjölgað ílandinu á þessum tíma. En allir vita, að svo er ekki. Annar af forkólfum jafnaö- armanna hjer á landi sagði fyrir nokkrum árum, aðkaupgjald manna hefði hækkað svo síðan fyrir stríð— án tillits til peningagildis — að nú ynni verkamaöurinn á tveim dögum fyrir þeim Iífsnauðsynjum, sem áður hefðu kostaö þriggja daga erfiði. Síðan hefir kaupgjald hækkaö, en vöruverð farið lækk- andi, svó hlutfallið hefir enn breyst verkamönnum í hag. Útkoman verður því sú, að á sama tíma sem þjóðarauðurinn vex um tugi miljóna, fyrirframtak atorkusamra manna, batnar líka aðstaða verkamanna, svo að nem- ur þriðjungi eða meiru. Þetta er óblandið gleðiefni öllum öðrum en þeim, sem hafa það að atvinnu sinni að troða þeim kenningum í verkamenn, að þeir hljóti aö vera svarnir óvinir atvinnurek- endanna. — * # * Herferðir Tímans eru nákvæm- lega sama eðlis og herferðir banda- mannanna gegn atvinnurekendun- um. Bændum er talin trú um að fjölmennasti stjórnmálaflokkurinn í landinu sje þeim andvígur og sitji á svikráðum við þá. Sann- leikurinn er sá að núverandi Sjálf- stæðismenn hafa ýmist átt frum- kvæði aö, eöa stutt með ráðum og dáð, öll þau mál sem til við- reisnar horfa íslenskum landbún- aði. Langmerkasta málið, sem nú er á dðfinni er raforkumálið. Fyrir þessu máli hafa Sjálfstæðismenn barist árum saman gegn stjórnog þingliði „bændaflokksins" og nú loks eru þeir að vinna nokkurn bug á beinum fjandskap stjórnar- innar við málið. Alt síðasta kjör- tímabil sátu fhaldsmenn viö völd og í stjórnartíð þeirra fer löggjafar- valdið fyrst aö hlaupa verulega myndarlega undir bagga með bændunum. Allar þær miljónir, sem runniö hafa úr vasa útgerðar- manna og annara atvinnurekenda við sjóinn, til viöreisnar landbón- aðinum hafa verið möglunarlaust greiddar, af því aö menn skilja, að nauðsynlegt er íslenskri menn- ingu og íslensku þjóðerni, að skilyrði sjeu fyrirþróttmikla bænda- stjett í sveitum landsins. Bændur verða að Iáta sjer skiljast, að þeim er það lífsnauðsyn, að ekki sje þrengt kosti annara atvinnu- rekenda og það er blátt áfram 6- sæmilegt að flokkurinn, sem kenn- ir sig við bændurna, skuli leyfa sjer, að halda áfram sama rógn-

x

Austfirðingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Austfirðingur
https://timarit.is/publication/594

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.