Skutull


Skutull - 12.08.1932, Blaðsíða 2

Skutull - 12.08.1932, Blaðsíða 2
SKUTUtt Samkeppin dauðadæmd. Hugsjónir jafnaðarmanna um sam- vinnu og sameign er eitur í bein- um íslenzka íhaldsins. Allir ihaldssamir flokkar, hvar sem eru í heiminum, hafa fram að þessu tiúað á viðskiftakenningu þá, sem á islenzku nefnist „fijáls sam- keppni*. íhaldsmenn hafa haldð þvi fiam, aft í slikri samketpni fengi hver, það sem honum bæri, að einstaklingamir fengju þá best aö njóta hæfileika sinna á ðllum sviðum, og þess vegna yrði mann- kyninu Jokað btzt áfram á þioska- bi&ut sinni með þvi að íylgja þeirri stefnu, sem ýtti svo vel undir ein- staklingsframtakið. En nú eiu skoðanimar að breyt- ast, 4iúin aft minnka á blessun samkepi ninnar, og augu maDna að opnast fyiir því, að einstaklings- fiamtak mikils meiri hluta mann- kynsins er einmitt tioðið niður í skitinn af samkeppnisstefDunni. — Menn sjá nú, að þar hefir aðeiDs venð hlbðið urdir framtak öifarra eiostaklÍDga, sem betri að&töðu hafa ferg;ð á kostnað allia annara. Þetta hefir knúið fram légar hvatir xg litt þioskavænlegar, Eigingimi og miskunnarlaus haiðdiægni hefir bjáljað btzt ti] sigurs í samkerpn- inni. Að veia að hugsa um aðia gat tafið svo fyrir, að aðiir kæm- ust á urdan, og þá var bölvunin vis. Á þennan hátt hefir hin hálof- aða fijálsa samkeppni veiið sið- spillandi og mannskemmandi. Allir, hvoit sem þeir voru sólarmegin eða forsælis kepptu að þessu sama — að komast fram hjá sem flestum samfeiðamönnum, og til þess vaið að beita öllum biögðum, allt fiá ofuigiaðgi úlfsins til Iævísi kattai- ins. Að veiða aftailega, hvoit sem það lú var vegna beiðaileiks og hjálpfýsi við aðra, eða af hæfileika- skoiti, gaf ekkert í aðra hönd annað en fyiiilitningu og fátækt, eyrxd og eyðiieggingu. Og að veiða aftastur var sama og eilif útskúfun í riki samktppninnar. öil þessi einkenni samkeppninnar hafa hka komið fram í viðskiftum þjóðanna. Þær áttu lika að keppa saman. Þai hefii verift beitt b ogð- um og haiðneskjn & vixl til þess að komaat í ef*tu sætin og til þess að knésetja oa kyikja athafna- lif afburðaþjóða. Slikur bildarleikur hófst' á milli heimsþjóðanna 1914. Þá var Þýzkaland að yflrvinna aðr- ar öndvegisþjóðir i samkeppninni, en það vaT ekki þolað. Þá er giimd úlfsins hleypt lausri. Herskari þjóða sameinast um að koma keppinautn- um á kré. — Það tókst. og þvi flakir heimuiinn enuþá í saium. í það skifti var sðeins um að læða end- uitekningu sCgunnar í slærri stil og rreiia £>beiar.di en nokkiu sinni íyr. Þi-.ð Étti svo sem &ð dylja það, að heimsófiiðuiinn mikli hefði verið viðskiftastuð og þannig tákn þeiriar dýislegu spillirgai og tfskmaikalausu toitínirgai, sem j osiular. hinnar írjalsu samktppni helðu leitt yfir manntynið. Oitökin til alls þessa átti að veia sú, að það hefði veuð diipiDD mstður — einn einasti maður — suður i Balkamkpga. 0^ til þess bb geia það gott, átti að diepa miljðnir mínDP. Hver titíir þessu Bií? JafDsðain eDn tiúaþvíað mirnsta kotti ekki, og flestir íhalds- menn mutu gefast. ipp við að mótn æla því nú oiðið, að heims- styijöldin hafi veiið úislitaglima aðals8mkeppnisþjóðannaumma<kaði. Slikt lyiiilæri veialdaisðgunnar, sem heimsófriðurinn var, er því e:n af nöigum afleiðiDgum miskunnai- lausiar si-mkeppni milli bjððanna, og má auðvitað hið s:<ma sepj;i um hveiskonar skæiur milli stótta innaD samkerpnisþjóMé'; gsins. Keaningin um blessun hinnar fijálsu samkeppni er grundvölluiinn undir stelnu allia íhaldfflokka. Nú nðar þessi svíkagiundvöllur. Þeim fjölgar óðum, sem sjá spill- andi ahiif samk»ppninnar, og að sama sknpi hiynur fylgið af íhalds- flokkum allia larda. Er nú svo komið, að íhaldtfiokkainir hér á Noiðuilöndum eiu oiðnir smáflokkar samanboiið við það, sem þeir voru fyrir einum áratug siðan. íslend- ingar eiu eins og fyiri daginn einna seinastir til að átta sig, en þó er hnignun íhaldsins hór einnig sýni- leg. Verkefnin, sem nú liggja fyrir einstaklingum og þjóðum, eru stór- felldari en nokkru sinni fyr. Þau beimta sameiginlega kiafta. Við- skiftin, einstaklinga og þjóða á milli veiða daglega maigbiotnari og við- tækari. — Þessi þróun kiefst samvinnu í stað samkeppni. Sim- ^taifs í stað fjardskapir einstak- lings-keppn-'nnar. Mlchnll Sji.loclioff: Stille flyder Don. I. Á 19. öld og byijun þeiirar 20i Iögðu Rússar svo mikinn skeif til heimfcbókmentanna, að þeir uiðu viðurkenDdir sem stóiveldi í andans heimi. Kunnastir rússnesku sksld- inma frá þessum tíma voiu þeir Dostojeft-ki, Tuigenjew, Leo Tolbtoj og Goiki. £n auk þeiira voiu al'- möig önnur lússnesk sk.-Id eem voiu mjög mikils metin meíal bók- mentamanna um viða veiöld. Og fchrif þau, er íússneskar bókmentir bsía haft á heim&bókmeiitirDsr vetða ekki takin eða metiu. Jafnvel hingað til íslaids n;,ðu þau áhiif. Gestur Palsson og' Einar Kvaran, uiðu iynr auðgandi áhiilum frá Tuigenjew, baði beint og lyiir til- stilli ágætra Noiðuil»Edaskalda,sem höiðu læit af hinum mikla Rússa. Leo Tolstoj haiði bein ahiif i æði á islenzka menntamenn og mennta- fúsa aUýðu, t. d. með Opnu brefl ti) kleika og kennimanna og End- urreisn helvítis. Hnhver tilþiifa- mesti»kÉldsagnahöfui duiinníslei zki, Halldór Kiljan Laxness, heflr auð- sjáanlega lesið lostojefski tér til gagns (Sjá sumar sálarlifslýsingarnar í Vefaraiium mikla fiá Kismir) of ennfremur Goikí. Guðmundur skald Guðmunds-'on vaið á seiuni árum fyiir áhrifum fiá týðingum Tnor Lange á lússneskum þjóðkvæðum og sömuleiði8 frá þ.^skum týðingum á kvæðum Alexej Tolstoj. — Auk þess hafa ýmsír skárri íithöfundar og skáld okkar i seinni tíð ausið- að meira eða minna leyti, beint eða óbeint, af lindum þeirra Vest- urlandaskálda, sem erga iiissneskum bókmentum mikið upp að unua. II. Eftir heimsstytjöldina og bylt- inguna hafa losnað úr læftingi ný öfl í lússueskum bókmentum. Skfip- andi frummáttur, alþýðunnar b'ýzt út í litríkum, fjölbieyttum og ólg- Framtíðin heimtar því samvinnu, en með sameiginlegri framleiðslu skapast líka nauðaynin á sameign, Þess vegna er jafnaðarstéfnan oiðin sú nauðsyn vorra tíma, sem enginn getur spornað við.

x

Skutull

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Skutull
https://timarit.is/publication/626

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.