Vesturland


Vesturland - 13.08.1927, Blaðsíða 1

Vesturland - 13.08.1927, Blaðsíða 1
VESTURLAND Ritstjóri: Sigurður Kristjánsson. IV. árgangur. fsafjörður, 13. ágúst 1927. 28. tölublað. Stj.skrárbreytingin. Undarlegt er það, en eigi síður satt, að fáir landsmenn munli nú minnast þess, hvert var tilefni hinna nýafstöðnu Alþingiskosn- inga. Stjórnarlög landsins mæla svo fyrir, að samþykki Alþ. breytingu á þeim (stjómarskránni) skuli þingið þegar rofið og efnt til nýrra Alþingiskosninga. Breyting- arnar öðlast þvi aöeins g'ldi, «að hið nýkosna þing samþykki þær óbreyttar. Þingrof og nýjar kosningar er til þess ákveðið að kjósendum gefist kostur á að leggja dóm sinn með þingmannavalinu á breytingarnar á þessum undir- stöðulögum allrar löggjafar þjóð- arinnar, stjórnarskránni, Því þykir það sjálfsagt að kosningarnar snúist um þetta mál eingöngu. Svo fjarri for þó því, að nýaf- stöðnu kosningarnar snerust um þetta mál, að á það var varla minst. Líklega eru ýmsir þing- mennirnir svo óbundnir í þessu máli, að þeir ha'fa enga yfirlýsingu gefið um afstöðu sína til þess fyrir kosningar og einkis verið þar um spurðir af kjósendum. Hvernig getur staðið á þessu, að nær enginn lætur sig neinu skifta i kosningahríðinni það mál- ið, sem eitt og eingöngu er til- efni þingrofsins og kosninganna? Ástæðumar eru tvær. Fyrst sú, að breyting sú, sein samþykt var á stjórnarlögunum, er ómerkileg og fékk þar enginn stjórnmála- flokkur þingsins sinn vilja hálfan, því síður allan. í öðru lagi sú, að sökum þess, að aukakosning þessi fellir niður reglulegar kosn- ingar, sem fram áttu að fara 1. vetrardag í haust, litu flestir á kosningarnar í sumar sem reglu- legar þingkosningar, en við það sigldu deilumál flokkanna stjórn- arskrármálið í kaf. Nú er sú spurning vöknuð, hver muni verða afdrif stjórnarskrár- málsins á næsta þingi. Sumir spá þvi, að frumvarp síðasta þings muni verða felt. Aðrir lelja líklegt, að þvi verði breytt og af því leiði nýtl þingrof. Til þess að kanna likurnar fyrir afdrifum þessa máls, verður að athuga hvað flokkunum bar í milli um það á síðasta þiugi. Laudstiórnin bar írani frumvarp- ið um breytingar á stjómarskránni. Breytingar þær, sem það gerði á gildandi stjórnarlögum, voru þessar: Reglulegt Alþingi skyldi koma saman annað hvert ár, og fjár- hagstímabilið skyldi vera tvö ár. Þingmenn skyldu kosnir til 6 ára, jafnt kjördæmakosnir sem land- kjörnir, og kosning þeirra allra fara fram samtimis. Þingrof skyldi og uá til landkjörinna þingmanna. í gildandi stjórnarlögum ersvo fyrir mælt, að reglulegt Alþingi skuli koma sanían á hverju ári fjárhagstímabilið eitt ár, kjördæma- þingmenn kosnir til 4ra ára en landkjörnir til 8 ára. Þingrof nær ekki til landkjörsþingmanna. Það kom þegar í ljós, að ekkert atriði stjórnarfrumvarpsins hafði fylgi annara flokka en stjórnar- flokksins — íhaldsflokksins — og voru þó margir þeirra óánægðir með sum atriðin. Framsóknarmenn gengu að sönnu ekki í berhögg við fækkun þinga, en vildu ann- ars enga breytingu Fuiltrúi Alþýðuflokksins í Nd. bar fram sérstakt frumvarp er fól í sér gerbreytingu á stjórnarlög- unum. Var það alt í Rússneskum anda. ísf.rðingar kannast við sum atriðin, því Vilm. Jónsson tugði þau í kjósendur hér á s. 1. vetri. Þar var felt burtu ákvæðið um friðhelgi eignarréttar. Alþingi skyldi vera venjuleg fundarsamkoma í einu lagi, og mátti hrynda öllum samþyktum þess með þjóðarat- kvæði. Hefir Vesturland áður skýrt frá helstu atriðum þessa frum- varps. Endirinn varð sá, að á gildandi stjómarlögum var ekki samþykt önnur markverð breyting en sú, að reglulegt þing skyldi háð ann- að hvort ár, og þar af leiðandi tveggja ára fjárhagstímabil. Kjör- tímabil landskjörinna þingmanna er sama og kjördæmaþingmanna, og kjörgengi og kosningarréttur við það kjör bundið við 30 ára í stað 35 ára aldur. Annars kom fram fjöldi af til- tögum til breytinga, og voru til- lögur meirihluta stjórnarskrár- nefndar Nd. af langmestu viti. í þeim meirihluta voru 3 framsókn- armenn, 2 ihaldsmenn og Jakob Moller. Er því merkilegt að þær tillögur skyldu ekki ná samþykki Alþingis, en svo varð ekki. Þar var lagt til að landkjörið yrði af- numið og þingmenn skyldu vera aðeins 36. Þing annað hvort ár, fjárhagstímabil 2 ár, kjörtímabil 4 ár. Fullyrða má, að alls enginn þingmaður hafi verið ánægður með breytingar þær á stjórnar- skránni, er síðasta þing að lokutn samþykti. Er því ekki undarlegt þó margir spái því, að næsta þing feíli þær. Móti þessu tnælir þó það, að á næsta þingi eiga sæti að mestu leyti sömu menn, sem samþyktu stj.skr.br. þá, sem ligg- ur fyrir, og eiga þeir því erfitt með að ganga af sínu eigin af- kvæmi dauðu. Annað mál væri það, þótt mörg- um dytti nú í hug að endurbæta þennan grip, og væri þess að sönnu mikil þörf, en af þvi myndi leiða nýtt þingrof, og á það mun Hafið þér reykt LONDON OPINION (ÁLIT LU NDÚ N AB0R6 AR?) Mildar, kaldar og þétt vafðar. Fást hjá: Lopti Gunnarssyni, Verslun Björininn, Matthíasi Sveinssyni, Verslun Oddi. Framleiðendur: AHDATH TOBACGO CO. >^<H>^o^o^ca>^o^<E]>^<: að minsta kosti ekki Framsókn vilja hætta. Fylgir því og mikil fyrirhöfn og stór kostnaður fyrir landsmenn. En komi slíkt til mála á næsta þingi, væri full þörf á að ræða þær breytingar, sem æski- legar eru. Og á hinu væri ekki siður þörf, að þeir menn, sem annars eru iátnir neyta kosninga- réttar, fengju einhverja hugmynd um það, að ekki er það neinn hé- gómi, hvernig þau lög, sem alt stjórnariyrirkomulag ríkisins er bundið í, eru sniðin í greipum sér af hinum vísu fulltrúum þeirra á Alþingi, og að þeir létu sig það ekki minnu varða en það, hvort ein landeyða í þeim hop þykist vera bannmaður eða ekki. Það hafa flestir viðurkent, að kjördæmaskipun landsins væri úr- elt orðin og óviðunanleg, þar sem víst er að sumir landsmenn hafa ekki hálfan kosningarétt við aðra. En mönnum kemur ekki saman um, hvernig úr þessu skal bæta. BÍöð Alþýðuflokksins vilja binda alt við höfðatöluna. Þau lita á það eitt, að þeirra stétt geti gengið sem mest á rétt sveitamanna og vilja því að alt landið sé eitt kjör- dæmi með hlutfallskosningu. Þetta eru talsverðar öfgar, því við það mundu ýmsir landshlutar algerlega afræktir, þar sem búast mætti við að menn yrðu valdir til kjörs eftir því hve þjóðkunnir þeir væru, en ekki því, hve miklir menn þbir væru í sinni sveit. Og líka mundi hlutur sveitanna mjög fyrir borð borinn sökum þess, hve erfitt er þar að sækja kjörfund samanborið við kaupstaði. Framsóknarmenn vilja hafakjör- dæmi sem smæst og verður af- leiðingin sú, að sumstaðar verða 400 kjósendur um einn þingmann, en annarstaðar 2000 kjósendur. í öðru lagi verður afleiðingin sú, að lélegir menn eiga sífelt kostá að smeygja sér inn i smáu kjör- dæmunum og illa er fyrir þvi séð, að þingið verði skipað fjölbreytt- um og miklum startskröftum. Það gæti t. d. komið fyrir, að i sjálfri löggjafarsamkomunni yrði enginn lögfræðingur. Þeim fækkaði t. d. um helming við siðustu kosning- ar, frá því sem var um þær næstu á undan, eða úr 8 í 4, og tók enginn eftir, fyr en kosning var um garð gengin. Réttá leiðin liggur milli þessara öfgastefna og hefir Vesturland áður bent á og fleiri athugulir menn, að heppilegast mundi að landið væri 6—8 kjördæmi með hlutfallskosningu. í hverju þeirra. Þá yrði auðveldast að sjá fyrir öllu þvi, sem gæta ber: jafnrétti milli kjósenda, jafnrétti milli flokka, kunnleika á högum og þörfum allra landshluta og mannvali á löggjafarsamkomuna. En um það ættu menn að geta orðið sammála, að ef breyta á kjördæmaskipununni, fari best á því að það yrði gert um leið og stjórnarskránni er breytt. Kenslubækur. Framh. Lítum nú á giidi þessara á- stæðna. Hvilik fjarstæða það er, að nokkur kenslubók geti bætt upp lélegan kennara, er víst öll- um ljóst; því auðvitað er það á- valt kennarinn, sem bæta á upp kenslubókina, hversu góð og ítar- leg sem hún annars kann að vera. Sá skóli, sem aðeins hefir góðar kenslubækur en aumlegan kenn- ara, er ávalt og getur ekki verið annan en aumlegur skóli. Já, hann getur meira að segja ekki verið neinn skóli, heldur aðeins myrkt hegningarhús fyrir börnin. — Skól- inn er kennarinn. —- Auk þess er það óhjákvæmilegt, að itarleg kenslubók gerir fáfróðan kennara að andlausum yfirheyrslusegg; en þaðan af verra er það, að börnin missa álit og virðingu fyrir slík- um kennurum, og er hin ítarlega kenslubók einmitt sök í því. Þann- jg verður hún til þess, að kenn- aranum nú er ókleift að hafa þá þýðingu fyrir börnin, sem honum þó hefði verið hægt, meðan hann ennþá stóð órúinn trausti barn- anna. Af þessu sést hvílfk hefnd-

x

Vesturland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vesturland
https://timarit.is/publication/633

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.