Nýi tíminn - 01.02.1936, Blaðsíða 7

N Y I T í M I N N
7
uppbyggingu félagsins og betur
hefði því vegnað, ef fylgt hefði
verið stefnu hans og starfshátt-
um.
Þessi hugsunarháttur hinna
rosknu kaupfélagsmanna í Þing-
eyjarsýslu sýnir, að þeir hafa
fylgt skoðunum J. H. um eðli
kaupfélaganna, og ennfremur
hitt, að núverandi forráðamenn
þeirra eru í fullkominni and-
stöðu við þá alþýðu, sem brauzt
í því að stofna hin fyrstu kaup-
félög, í túlkun sinni um eðli sam-
vinnunnar.
Jakob Hálfdánarson var aldrei
mjög áberandi þátttakandi í
hinni stjórnarfarslegu sjálfstæð-
isbaráttu þjóðarinnar. En án þess
að vanmeta þá baráttu, mun
hann hafa litið þannig á, að lyk-
illinn að raunverulegu frelsi al-
þýðunnar sjálfrar væri hennar
eigin hagsmunabarátta, og þess
vegna bæri fyrst og fremst að
leggja megináherzlu á hana.
Allt þetta sýnir, að Framsókn-
arflokkurinn er ekki arftaki
Jakobs Hálfdánarsonar og sam-
herja hans, — meginhlutans af
hinum fyrstu kaupfélagsmönn-
um í Þingeyjarsýslu. Og þegar
litið er á starfsferil beggja, þá
verður þetta enn ljósara. Ann-
\ ars vegar er J. H., sem tekur sig
upp frá góðu búi og ver lífi sínu
og eignum eftir það til eflingar
K. Þ. Hins yegar er nú S. í. S.
með 6 hálaunaða forstjóra, og
flestallu helztu menn Framsókn-
arflokksins í feitum stöðum. Og
árangurinn af starf seminni:
Vöruverð lækkar um 25 °/0 á
Húsavík fyrir atbeina J. H. og
samherja hans.
En fyrir atbeina Framsóknar-
flokksins er alþýða landsins að
sligast undir drápsþunga dýrtíð-
ar, tolla og skuldavaxta. Það
liggur nærri að halda, að J. H.
hefði talið þörf samtaka til þess
að velta þessum byrðum af bök-
um alþýðu, þangað, sem þær
eiga heima.
ÍI.
Þeir, sem muna stofnun Tím-
ans og Framsóknarflokksins,
minnast þess margir, að þá fór
hressandi blær um íslenzkar
sveitir. Stefnuskráin hljóðaði um
stóraulcnar samgöngubætur,
ræktun og húsabætur. Barist
skyldi á móti tollum, einokun
og milliliðum, en fyrir beinum
sköttum á hátekjur og stóreign-
ir, fyrir samvinnu í verzlun og
framleiðslu og réttlátari skipt-
ingu vinnuarðsins í hvívetna, —
bæði til sjávar og sveita. Og til
baráttu fyrir þessari stefnuskrá
völdust þeir menn, sem almennt
hafa verið taldir pennasnjall-
astir á sviði ísl. stjórnmála í tíð
núlifandi kynslóða, Tr. Þ. og
Jónas frá Hriflu. Þessir menn
túlkuðu stefnuna á þá lund, að
hún væri fram komin sem við-
reisnarstefna íslenzkrar alþýðu
á þeim tíma, þegar sjálfstæðis-
baráttunni við Dani var að mestu
lokið, og töldu hana arftaka
tveggja merkilegra félagshreyf-
inga í landinu, kaupfélaganna
og ungmennafélaganna. Það var
því engin furða, þótt alþýða
sveitanna hnigi til fylgis við
stefnu þessa og findist þar upp-
ljúkast möguleikar til þess að
losna af klafa hins 1000 ára
gamla frumbyggjalífs, þrældóms
og einangrunar. Enda náði Fram
sóknarflokkurinn þá þegar þeim
tökum á hugum fólksins, sem
hann hefir mestum náð.
En nú virðist flokkurinn vera
á hraðri leið til þess að skera
niður þá efnalegu og menning-
arlegu starfsem sem fyrir at-
beina hans var um skeið hafin í
landinu. Samanber niðurskurð á
ríkisstyrk til Ræktuna /;óðs,
Landnámssjóðs, Búnaðarfélags
íslands og annarar búnaðarlegr-
ar starfsemi. — Ennfremur má
nefna tillögur J. J. á síðasta
þingi, er allar gengu í sömu átt
— um fækkun barnakennara í
sveitum, niðurfellingu 1. bekkj-
ar kennaraskólans, niðurfelling
á prentun umræðuparts Alþing-
istíðindanna og nú síðast um-
ræðurnar um takmörkun prent-
frelsisins og samtakaréttar al-
þýðunnar.
Þegar á þessar staðreyndir er
litið, þá verður manni fyrir að
spyrja: Hvað veldur því, að
flokkur, sem fer svo glæsilega
af stað og lofar svo miklu, skuli
nú verða að lúta svona ömur-
legum örlögum?
Þó undarlegt sé, þá er skýr-
ingin gefin í sjálfu málgagni
flokksins, „Tímanum", 4. febr.
1933. Það er smáletursgrein á
lítið áberandi stað í blaðinu á
þessa leið:
„Það er alveg sjálfsagt að
freista að gera kraftaverkið, að
láta rósir umbótanna spretta í
forarmýri íhaldsmennskunnar'h
I þessari litlu klausu er stai'fs-
háttum Framsóknarflokksins
lýst á þann veg, að ekki er bet-
ur hægt.
Forustulið flokksins hefir alla
tíð verið að brjótast um í þess-
ari „forarmýri íhaldsmennskunn-
ar“. Þeir hafa aldrei -séð út fyrir
þessa mýri, en suma þeirra hefir
í æsku sinni dreymt um fögur
blóm og stærsta hugsjón þeirra
og einasta þrá hefir verið að
gróðursetja eitthvað af þessum
blómum í — „forarmýri íhalds-
mennskunnar“. Þetta eru svip-
aðir starfshættir og óvita barna,
sem slíta upp fegurstu blóm hins
gróandi vors til þess að skreyta
með moldarkökur sínar.
I stað þess að rista mýrina
fram, svo að hismið og óþverr-
inn, sem ofan á syndir, fljóti
burt og gull jarðvegsins fái að
njóta sín til þess að verða vagga
hins fegursta gróðurs, hamingju
og vaxandi menningar.
Eftir þetta tveggja áratuga
brölt í „forarmýri íhalds-
mennskunnar“ er foringjalið
flokksins orðið henni nolckurn-
veginn samlitt og samdauna og
snýst nú með ákafri heift gegn
öllum þeim, sem vii'kilega vilja
rista þessa mýri fram, og gerast
á þann hátt hinir ötulustu for-
mælendur hennar.
Þannig er ný komið högum
,,byltingamannsins“ Jónasar frá
Hriflu og helztu samstarfsmanna
hans.
III.
Hinn vinnandi alþýða þessa
lands, sem aldrei hefir þekktfrels-
ið í veruleikanum, heldur aðeins
í fegustu draumum sinurn og
heitustu þrám, hélt eitt sinn, art
kaupfélögin og Framsóknarfiokk-
urinn rnundu bera þessa drauma
og þrár fram til sigurs. Sýnt
hefir verið frarn á það hér að
framan, að þessir aðilar hafa
brugðist trausti alþ5rðunnar í
þessu efni og gera nú allt, sem
í jxeirra valdi stendur, til þess að
sverja af sér upprunalegt inni-
hald kaupfélaganna og allar þær
vonir, sem Framsókn vakkti í
upphafi um frjálsa, djarfhuga
hamingju sarna alþýðu á vel-
byggðum og velræktuðum býl-
um. er settu svip sinn á íslenzka
jörð.
Einna berast kom þetta fram
nú í sambandi við aldarafmæli J.
H. Nýja Dagblaðið minnist þess
ekki, Tíminn ekki heldur og það
hefði einnig farið framhjá útvarp-
inu, ef ekki hefðu legið til þess
þær ástæður, er nú skal greina.
Nánustu aðstandendur J. H.
höfðu farið fratn á það við út-
varpsráð að Jóhannes úr Kötl-
utn fengi að tala í útvarpið í til-
efni af aldarafmælinu. En því var
sinjað fyrir tilverknað útvarps-
stjóra og S. í. S. Var þá gripið
til þess, sem einsdæmi mun vera,
að fá annan mann til verksins
þvert ofan í tilmæli aðstandenda.
Jakob Hálfdánarson varði lífi
sínu og starfskröftunx til þess að
höggva sundur fjötra þá, sem á
Til velunnara
Eftir nálega árslanga hvíld hef-
ir N>d tírninn göngu sína að nýju.
Þetta hlé á útgáfu blaðsins staf-
ar fyrst og fremst af fjárskorti
og einnig af hinu, að starf nefnd-
arinnar var mjög í molum síð-
astliðið ár vegna fjarveru nefnd-
armanna úr bænum í vor og
surnar og allt fram á vetur, en
þó einkurn og sér í lagi vegna
þess, að félagi Gui\nar Bene-
diktsson, sem verið hefir formað-
ur nefndárinnar frá upphafi, er nú
fluttur ti! Eyrarbakka og starf-
aði því ekki reglubundið í nefnd-
inni s. 1. ár svo senx hann gerði
áður. Starfsemi hans meðal
sveitafólksins er þó ekki fallin
niður fyrir því. Nú er rnynduð
stór flokksdeild austanfjalls mest
fyrir forgöngu hans. Þó N. t.
megi sakna starfskrafta hans,
þá er hitt þó gott, að vita
hann starfandi að málefnum
flokksins, þó á öðrum vettvangi
sé.
Þó útgáfa blaðsins hafi legið
niðri um skeið, þá hafa þrátt
fyrir það gerst ýms tíðindi í
hinni byltingarsinnuðu hreyfingu
sveitanna, sem gott er að minn-
ast, sem benda til þess, að hún
sé að öðlast fastara og ákveðn-
alþ5rðunni hvíldu vegna verzlun-
areinokunarinnar. Það vita allir.
En hitt vita færri, að J. H., sem
skilgetinn sonur fátækrar alþýðu
fann þau sannindi í æsku sinni,
að alþ5rðan „átti ekki sitt eigið
föðurland" eins og hann orðar
það sjálfur og eins hitt að sá
einn átti landið, sem ræktaði það
og nytjaði til fulls. Hann varð
því einn meðal fyrstu formæl-
enda hins ,n5rja landnáms", er
hann kallaði svo, framkvæmdu
af frjálsum mönnum til þess að
verða enn frjálsari.
]»að er nokkurnvegin víst, að
J- H. heflr ekki horft út fyrir hið
borgaralega þjóðfélag í þrá sinni
og starfi fyrir rneiri umbótum.
En hitt er jafnvíst, að hann var
til muna langsýnni og raunsærri
í hugsun og starfi hefdur en flest-
ir samtiðarmenn hans. Og draum-
urinn urn frelsi hinnar fátæku al-
þýðu varð aðalinntakið í lífi hans.
Þessvegna er líf hans og starf
varanleg verðmæti í minningum
alþ5rðunnar og reynslu. Þess-
vegna verður hver sá, sem at-
huga vill söguna um baráttu al-
þ5rðunn fyrir frelsi, að líta með
sérstakri athyggli til J. H. Og
þessvegna er það, að Kommún-
istafl., sem nú berzt virkilegri bar-
áttu fyrir frelsi alþýðunnar, getur
minnst J. H. að verðleikum.
Þessvegna er það Kotnmún-
istafl. einn, sem getur hafið merki
J. H. og haldið baráttunni áfram,
þar sem hann varð að hætta. Og
það ei* Kommúnistafl., sem að
lokum mun bera æðstu hugsjón
hans — hugsjónina urn frelsi al-
þýðunnar fram til sigurs.
Nýja tímans
aðara innihald og meiri þrótt en
áður. Myndaðar hafa verið fjórar
ílokksdeildir í sveitum á síðast-
liðnu ári: Barðaströnd, Hrúta-
firði, Reykjadal S.-Þingeyjar-
sýslu og síðast í Árnessýslu og
von er nokkurra fleira nú alveg
á næstunni. Stofnun þessara
deilda hefir stórmikla þ5rðingu.
Segja má, að með þeim sé stig-
ið svo að segja fyrsta sporið I
virkilegri sókn Kommúnistafl.
út í sveitirnar. og þetta spor
eykur þá skyldu, sem á flokkn-
um hvílir, um framhaldandi
starf að hagsmunamálum sveita-
alþýðunnar, því kreppan léttist
lítið á bökurn alþýðunnar þó eitt-
hvað rætist úr í bókum S. í. S.
Það verður hlutverk N. t.
framvegis eins og áður, að rann-
saka efnalegt ástand alþ5rðunnar
og pólitískt viðhorf hennar,
kynna úrlausnir K. F. 1. í hinum
ýrnsu málum og gefa alþýðu-
manna í sveitum landsins ráð og
leiðbeiningar í baráttu hennar,
byggðar á staðreyndum stétta-
baráttunnar.
Hinsvegar er það skylda já-
bræðra okkar f hinum dreyfðu
byggðum, að gefa okkur uppl5rs-
ingar um ás.tand og tíðindi líð-