Ísfirðingur - 12.12.1990, Síða 8

8
ÍSFIRÐINGUR
Sigurður H. Þorsteinsson skólastjóri Klúkuskóla:
Gvendarlaug í Bjarnarfirði
Sveinn Einarsson við Gvendarlaug.
Gvendarlaug í Bjarnarfirði
hét upphaflega Klúkulaug.
Stendur laugin að húsabaki á
Laugarhóli, en þar stóð áður
Klúkubærinn. í Ferðabók
Eggerts Ólafssonar er hennar
minnst á bls. 386, en þar heitir
hún raunar Klunkelaug. Árið
1877 segir Kristian Kaalund svo
um hana í bók sinni um ís-
lenska sögustaði: „í Bjarnar-
firði eru nokkrar heitar upp-
sprettur. Meðal þeirra er merk-
ust Klúkulaug, sem hefur verið
útbúin til baðs.“ Hins vegar
hafa höfundar í Jarðabók Árna
Magnússonar og Páls Vídalín
ekkert gott um hana að segja á
haustdögum, eða 20. septem-
ber 1706. Um jörðina Klúku
ljúka þeir kaflanum svo: „Hætt
fyrir fénað á vor og haust af
dýjum, foröðum og afætu-
hveralækjum.“
Þannig hafa ýmsar hugmynd-
ir verið uppi um notagildi laug-
arinnar. Samkvæmt sögnum
um Guðmund biskup Arason,
er Klúkulaug í Bjarnarfirði ein
þeirra uppspretta er hann vígði
á ferðum sínum í Strandasýslu.
Þegar svo helgi hans var upp
tekin fóru menn að nefna laug-
ina Gvendarlaug, eins og ýmsir
aðrir staðir eru kenndir til
nafns hans, um allt land. Nafn
þetta festist þó ekki við laug-
ina, þótt þess sjáist merki öðru
hvoru á síðustu öld og oft á
þessari.
Nokkur helgi mun hafa
myndast um laugina snemma
og sagnir af því að heilnæmt
væri að baða sig í henni. Auk
þess sem Bjarnfirðingar sóttu í
hana til baðs á eigin líkama,
allt fram undir miðja þessa öld,
var iðulega tekið úr henni vatn
til þvotta fyrir sjúka og er svo
enn. Jafnvel er tekið úr henni
vatn til drykkjar og er það sér-
staklega hreint og heilnæmt.
Kaalund segir frá því að hún
hafi verið útbúin til baðs, sem
sannar það að hún var þegar
upphlaðin sem baðlaug er hann
kom þar. Samt mun laugin hafa
verið upphlaðin löngu fyrir
þann tíma, eða áður en Guð-
mundur Arason kom að henni.
Þá er hennar getið heldur
óvirðulega í Jarðabókinni.
Þetta, að fé gat farið sér að
voða í lauginni, mun hafa vald-
ið því að um eða rétt eftir miðja
þessa öld var hleðslunni kring-
um hana hrint ofan í laugina og
henni lokað með því að setja
yfir hana timbur. Ekki voru
allir ánægðir með þessar til-
tektir og tók Bjarni Jónsson í
Skarði sig til og vildi koma í
veg fyrir að frekari skemmdir
yrðu unnar á henni. Leitar
hann til Hermanns Jónassonar,
þingmanns Strandamanna og
biður hann ásjár um að laugin
verði friðuð. Hermann snýr sér
þá til þjóðminjavarðar, Krist-
jáns Eldjárn og biður hann að
huga að máli þessu. Skrifar
Kristján Bjarna bréf um málið
árið 1948 og tekur málaleitan
hans, gegnum þingmanninn
vel. Heitir hann honum að
eitthvað jákvætt verði gert í
málinu. Svo varð þó ekki að
sinni. Þegar svo undirritaður
kom sem skólastjóri að Klúku-
skóla árið 1985 sneru nokkrir
heimamenn sér til mín og báðu
mig að reyna hvort ekki væri
enn fært að gera eitthvað í
þessu máli. Fremst í þessum
hópi fóru Þórdís Loftsdóttir í
Odda og Ingimundur Ingi-
mundarson á Svanshóli. Fann
Þórdís í fórum sínum bréf
Kristjáns Eldjárn til Bjarna
heitins og afhenti mér, ef það
gæti einhverju um þokað.
Það var svo einhverju sinni,
að sonur Hermanns, Stein-
grímur, var hér á ferð. Mun
hann þá hafa verið forsætisráð-
herra. Ræddi ég málið við hann
og tjáði honum allt er ég vissi.
kom okkur saman um að ég
skrifaði þjóðminjaverði og færi
fram á friðlýsingu laugarinnar.
Hét Steingrímur að kynna mál-
ið einnig oog fylgjast með að
ekki yrði sami undandrátturinn
aftur. Var nú ekki að sökum að
spyrja, hvað rak annað og féllst
þjóðminjavörður ljúflega á að
friðlýsa laugina.
Það var svo um ári seinna að
ég starfaði sem ritari Lions-
klúbbs Hólmavíkur. Gerði ég
þá langtímaáætlun um störf
klúbbsins að því er varðar að
vinna að fegrun umhverfis á
starfssvæði sínu og að halda við
gömlum minjum. Þar fólst
meðal annars í að safna fé til
kaupa kirkjuklukkunnar úr
Tröllatungukirkju og að hlaða
upp í upprunalega mynd
Gvendarlaug í Bjarnarfirði.
Margt var um þessa áætlun
rætt, en eiginkona mín hafði
komið fram með hugmyndina
að söfnun til kaupa á kirkju-
klukkunni. Svo fór þó að áætl-
unin var samþykkt og farið að
starfa samkvæmt henni.
Það var svo 30. desember
1988, að þjóðminjavörður gaf
út friðlýsingarbréf fyrir
Gvendarlaug í Klúkulandi.
Bréf þetta varð svo þinglýsing-
arskjal, tölusett númer 1 hjá
sýslumanninum á Hólmavík,
Ríkharði Mássyni, þann 10.
janúar árið 1989. Tekið skal
fram að sýslumaður er einnig
Lionsfélagi og mikill hvatam-
aður að bæði starfsáætluninni
og því að Gvendarlaug væri
sómi sýndur.
Sumarið 1989 hafði Lions-
klúbbur Hólmavíkur fengið
Svein Einarsson frá Hnjót, sem
nú er búsettur að Egilsstöðum
til að hlaða upp gamalt sæluhús
á Steingrímsfjarðarheiði.
Hafði þjóðminjavörður bent
okkur á að leita til þessa
manns. Verkin hans voru slík,
að aftur var leitað til hans, enn
með samþykki þjóðminjavarð-
ar, en nú skyldi Gvendarlaug
endurgerð. Kom hann svo
hingað að Laugarhóli haustið
1990, eða nánar tiltekið þann
11. september. Fyrirmælin sem
hann hafði voru þau, að engu
mætti breyta. Þá varð að hefja
starfið með því að leita að
fyrstu gerð. Þetta reyndist auð-
veldara en við hugðum í fyrstu.
Þegar við skoðuðum sneiðar í
hleðslu og umhverfi laugarinn-
ar kom í ljós að þrep var þar
sem hleðslan hafði áður setið.
Setið innan við hana var orðið
slitið ofan í móbergið af
notkun. Hæð hleðslunnar varð
ekki séð nema af einum punkti
og var henni svo haldið. Var
nú tekið til óspilltra málanna
og upphleðslu laugarinnar lok-
ið að kvöldi þess 14. sama
mánaðar. Er þá eftir að ganga
frá girðingu umhverfis laugina
og leggja göngubraut að henni.
Við verk þetta unnu auk
Sveins, fjórir Lionsmenn og
þrír Bjarnfirðingar. Síðasta
kvöldið vorum við Sveinn einir
að, við að leggja síðustu hönd
á verkið. Voru það þreyttir en
ánægðir menn sem þá komu inn
til síðbúins kvöldverðar.
Eins og málin standa í dag,
er það svo Kaþólska kirkjan á
íslandi sem lagði til það fé sem
þurfti til að af verkinu gæti
orðið. Síðan þarf að'kaupa
efnið og nokkra vinnu við girð-
inguna og gangbrautarlagning-
una. Vinnuna munu Lions-
menn og heimamenn leggja
fram en efni þarf að kaupa.
Það var svo sunnudaginn 30.
september, að forseti íslands
og fleiri af fyrirmönnum þjóð-
arinnar voru á ferð hér til að
endurvígja Staöarkirkju í
Steingrímsfirði. Er við hjón
vorum að búa okkur til kirkju,
hringdi síminn. Var það sýslu-
maðurinn okkar, Ríkharður
Másson í bílasíma. Bað hann
okkur að vera úti á hlaði eftir
þrjár mínútur og taka á móti
forseta íslands, biskupnum yfir
íslandi og dóms- og kirkju-
málaráðherra ásamt fylgdar-
liði. Óskaði fólkið eftir að fá að
skoða Gvendarlaug. Brugð-
umst við hjón hratt við, en ekki
náðist að taka timbrið ofan af
lauginni, sem sett hafði verið
þar til öryggis. Tekið var á móti
gestunum og gengið með þeim
til laugarinnar, þeim sýnd hún
og sagt frá henni stuttlega og
sögu hennar. Komu síðan gest-
irnir aðeins inn í skólann og
skráðu nöfn sín í gestabók. Var
þetta góð heimsókn og okkur
öllum sem átt höfðum hlut að
máli mikil ánægja, að svo tignir
gestir vildu skoða verkin hans
Sveins frá Hnjót, sem þarna
höfðu verið unnin til dýrðar
Guðmundi góða. Stóð þessi
einkaheimsókn forsetans
okkar til Guðmundar Arasonar
aðeins stutt, en hún skilur eftir
gleði í hugum heimamanna og
þeirra er að unnu. Vonum við
aðeins að gestirnir hafi einnig
haft ánægju af heimsókninni.
Er forsetanum var sagt frá
trúnni á lækningamátt vatnsins
úr lauginni, rauð hún vatni úr
lauginni á augu sín og sýndi þá
best trú sína og samhygð með
trú þegna sinna. Það var hlý
stund.
Vonandi verður svo Gvend-
arlaug aðgengileg öllum gest-
um sem koma vilja og skoða
hana á sumri komanda.
Gleðileg jól.
Gestirnir ásamt skólastjórahjónunum í Klúkuskóla frá vinstir talið: Ríkharður Másson, sýslu-
maður, Halldór Halldórsson, form. sóknarnefndar Staðarkirkju, Biskup íslands, herra Ólafur
Skúlason og kona hans Ebba Sigurðardóttir, Svana Kristjánsdóttir og dóms- og kirkjumála-
ráðherra Óli Þ. Guðbjartsson, forseti íslands frú Vigdís Finnbogadóttir, skólastjóri Klúku-
skóla, Sigurður H. Þorsteinsson og kona hans Torfhildur Steingrímsdóttir.