Austurland - 23.12.1974, Blaðsíða 3

Jólin 1974.
AUSTURLAND
3
i/VVVV\\AAAAAVVW\VVVV\W\V VVWV YVYYYY'V V\ \ V VV\ VV V\ V V V V\ VVV W W YYY V\ V\YY\\\\ Y\ VVVY V VVW\V1\\
Ritnefnd Austurlands hafði ákveðið að heiðra rit-
stjóra sinn með útgáfu aukablaðs á sextugsafmæli hans
24. apríl sl. Aðalefnið átti að vera viðtal við hann og var
það fullunnið. En prentaraverkfall varð til þess, að þessi
fyrirætlun fór út um þúfur. En ekki þótti rétt að kasta
þessu efni í ruslakörfuna og varð að ráði að birta það
í jólablaðinu.
WAAA/VVVWVWVWWVWVAAVVWWAAAAWVWVVVWVVVVWWWAVVWWVVWAAVVVVVVWVVVVVVWAVWW
Uppruni
— Er ekki rétt að byrja þetta
rabb á því að þú gerir grein jyr-
ir œtt þinni og uppruna?
— Jú, það er víst sígilt upp-
haf í þessari bókmenntagrein.
En við skulum sleppa aettar-
tölum.
Ég er ekki af höfðingjum
kominn og þykir það ekki mið-
ur. Og prestablóðið í mér er
ansi þunnt. í forfeðrahópi ’mín-
um bregður varla fyrir presti
fyrr en aftur í grárri fomeskju.
Þó var ein-n langalangafi minn
prestur. Það var Jón Bægisár-
kálfur, sem prestur var í Vest-
ur-Skáftafeilssýslu, mig minnir
í Reynisþingum.
Forfeður mínir og formæður
voru ósköp venjulegt bændafólk
sem litlar sögur fara af, en hafa
þó, ásamt öðru fólki af sarna
tagi, spunnið örlagaþráð ís-
lenskrar þjóðar.
Uppruna minn og ætt á ég
einkum að rekja til Skaftafells-
sýslu og þá sérstaklega til vest-
ursýs'lunnar. Móðurforeldrar
mínir báðir voru bornir og
barnfæddir Vestur-Skaftfelling-
ar, þótt þeir byggju allan sinn
búskap í austursýslunni.
Föðurmóðir min var Austur-
Skaftfellingur ættuð úr Lóni og
Nesjutn og kannski af Mýrum.
En föðurfaðir minn var Aust-
firðingur, meira að segja Norð-
firðingur, og átti heima á Bakka
til tuttugu og fjögra ára ald-
urs. Þá réðst hann til Djúpa-
vogs á hákarlaskútu og átti ekki
afturkvæmt þótt hann yrði nær
tíræður. Þó man ég óljóst að
hafa heyrt að hann hafi komið
hingað að minnsta kosti einu
sinni snögga ferð.
Fæddur kafteinn og skytta
Við þessa romsu má svo bæta
því, að ég fæddist í Austur-
Skaftafellssýslu, nánar tiltekið
á Kálfafelli í Suðursveit þar
sem móðurforeldrar mínir
bjuggu. Foreldrar mínir voru
Matthildur Bjarnadóttir frá
Kálfafelli og Þórður Bergsveins
son frá Urðarteigi við Berufjörð.
Þau höfðu kynnst í Papey þar
sem þau voru í vinnumennsku
hjjá Gísla Þorvarðssyni. Þau
igiftust á afmælisdegi föður
tnins 24. apríl 1913. Þann dag
ári síðar fæddist ég, og þegar
þar við bættist að þennan sama
mánaðardag löngu síðar opin-
beruðum við hjónin trúlofun
okkar, má ljóst vera. að 24. apríl
er ekki svo lítill tyllidagur hjá
mér.
Þegar ég fæddist var Pétur
Jónsson prestur á Kálfafells-
stað. Að sögn móður minnar
sagði hann svo frá bamsfæð-
ingunni: „Það er fæddur kaft-
einn og skytta á Kálfafelli“.
Ekki reyndist þetta spámann-
lega mælt, því aldrei hefur mig
langað til að vera kafteinn. Og
þótt byssur hafi verið í hverju
horni á bemskuheimili mínu, og
þær ekki látnar ónotaðar var
ég alltaf hálf smeikur við þessi
tól. Þó hleypti ég stundum af
byssu þegar ég var strákur og
tókst að bana nokkrum sjófugl-
um.
Hins vegar hefðu spádó’.nsorð
klerksins á Kálfafellsstað átt
vel við tvo bræður mína, sem
báðir urðu kafteinar og skyttur,
’meira að segja hvalaskyttur.
Störf og leikir
— En hvað varstu gamall
þegar þú fórst frá Kálfafelli?
— Arsgamall var mér sagt.
Foreldrar mínir fluttu þá að
Krossi á Berufjarðarströnd og
bjuggu þar allan sinn búskap,
sem raunar varð ekki langur,
aðeins tíu ár.
— Segðu okkur frá bernsku
þinni.
— Reyna má það. Mann-
margt var í Krossþorpinu þegar
ég var að alast upp, þótt nú
gangi þar ekki margt fólk um
garða. Þríbýli var á Krossi. tví-
býli í Krossgerði og svo var
Krosshjáleiga. Margt bama var
í þorpinu og einnig á næstu bæj-
um, sem mikið samband var
við. Við krakkamir höfðutn
sannarlega nóg fyrir stafni, og
það er mér næst að halda að ef
einhver hefði tekið sér í munn
orðið unglingavandamál, hefði
enginn skilið hann um gjörvaú-
an Berufjörð.
Okkur krökkunum var
snemma haldið að 'vinnu, en þó
ekki fastar en svo, að nægur
tími gafst til leikja. Mikill hluti
af leiktíma okkar strákanna fór
í áflog, því við vorum mestu
áflogagikkir. Er á e-ngan hallað
þótt sagt sé, að þeir frændur
mínir í Krossgerði, Ingólfur og
Hannes Ámasynir, hafi staðið
okkur hinum framar í áflogum
og garpsskap. Stundum háðutn
við fólfcorustur í fornum stíl
og bárum þá nöfn fornkappa.
Ég var Kolskeggur.
Leikir okkar voru fjölbreytt-
ir. Við þekktum ekkert til
knattspyrnu eða handbolta eða
sumra þeirra annarra leikja og
íþrótta, sem nú eiga mestri hylli
að fagna. Ef ég man rétt voru
stórfiskaleikur og slagbolti al-
gengustu leikirnir, einnig hús-
bolti og felingaleikur. Þá má
nefna að hlaupa í skarðið. eitt
par fram fyrir ekkj umann, fram
fram fylking, höfrungaleik o. fl.
Einnig reyndu menn með sér í
krók og hnefákaupi.
Eiginlegar íþróttir voru ekki
stundaðar, að minnsta kosti viss-
um við ekki að það væru íþrótt-
ir. Skautaferðir voru álgengar,
enda svellalög oft mikil á mýr-
um og tjörnum. Fyrstu skautar
mínir, og sjálfsagt flestra. voru
hrossleggir, sem við renndum
okkur á milli þúfna. Síðan tóku
við heimasmíðaðir skautar, tré-
klossai', sem skautajái-nið var
fest neðan í. Mig minnir að út-
lendir skautar hafi verið famir
að sjást á Ströndinni áður en
ég fór þaðan.
Skíðaíþróttin var ekkert iðk-
uð. Snjólétt er þarna flesta vet-
ur og skíðaland ekkert. Þó
minnir mig að Sverrir í Fram-
bænum hafi eignast skíði.
Eitthvað glímdum við og
kunnum algengustu glímubrögð.
Fóruxn við stundum í bænda-
ghmu og einni bændaglímu
fullorðinna man ég eftir.
Einnig reyndum við með okk-
ur í hlaupum og stökkum.
Árangurinn var aldrei mældur
í siekúndum eða sentimetrum.
Við sáum hver stökk lengst eða
hæst og hljóp hraðast. Það var
ökkur nóg.
Allir voruVn við ósiyndir
ki'akkamir í Krossþorpinu og
líklega í allri sveitinni og ná-
grannasveitunum. Ég man alltaf
hver undur mér þóttu það, þeg-
ar Ragnar Sigurðsson frændi
minn fi'á Urðarteigi kastaði klæð
um í Krosstanganum, steypti
sér í sjóinn og synti langt út á
Bót. Hann hafði verið við nám
í Reykjavík og lærði þá sund.
Eins og títt var um krakka á
þeim árum fórum við snemrna
að hjálpa til við hina dagleigu
störf og tókum smátt og smátt
Vneiri þátt í störfum fullorð-
inna.
Ég fékkst talsvert við skepnu
hirðinigu, smalaði ánum á vetr-
um, sat yfir þeim um sauðburð-
inn, sóttl hesta, rak kýr og sótti
og bar vatn í fjós og bæ. því
vatnsleiðsla var engin. Bæjar-
lækurinn rann í gegnum stöð-
ulinn. Sem betur fer var þá ebki
búið að finna upp mengunina
og varð held ég engum meint
af.
Mór var tekinn til eldsneytis
á hverju sumri og vann ég ýms
störf við mótekjuna, þui'rkun
’mósins og heimflutning. Mörg
önnur bústörf má nefna, en
verður ógert látið.
En það voru ekki aðeins
sveitastörf, sem ég vandist á
bai'nsárunum. Útræði var á
Krossi og fleii'i bæjum á Strönd-
inni. Faðir minn var útvegs-
bóndi, lagði jöfnum höndum
stund á landbúnað og sjávarút-
veg. Hann gerði út árabát og
var sjálfur formaður. Þó held
ég að ég fai’i í'étt með það, að
hann hafi tekið vélbátinn Heklu
frá Fáski'úðsfirði á leigu ásamt
öðrum. líklega mági sínxxm,
Árna í Krossgerði. En slík út-
gei'ð fi’á Krossi er vonlaust fyr-
irtæki, hafnleysa er þar og verð
ur að draga báta á land daglega.
Ég man lífca eftir því, að Albei't
föðurbi’óðir minn og Ámi í
Krossgerði, keyptu Skipting,
se’m áður var hér á Noi'ðfirði,
og gerðu hann út. en þó varla
lengi.
Ég held að faðir minn hafi
vei'ið sæmilegur bóndi, en mig
grunar, að ihugur hans hafi meir
staðið til sjósóknar og veiði-
mennsku.
Ég fór ungur að hjálpa til
við sjóinn, líklega þó einkxxm
við útgei'ð frænda minna eftir
lát föður míns, því ég hef varla
verið til mikils gagns við þau
störf fyrir þann tíma vegna
bernsku. Ég man að ég skar úr
skel, hjálpaði til í aðgerð. sítokk-
aði upp, tók þátt í fiskverkun
og eitthvað var ég farinn að
beita í bjóð.
Talsverð stund var lögð á
hákaiiaveiði og var hákarl oft
Upprifjanir
Rabbað við ritstjórann sextugan