Austurland - 23.12.1974, Blaðsíða 23

Jólin 1974.
AUSTURLAND
23
setm. öll sæti voru löngu setin,
en fjöidl manns stóö ut á mitt
goli_ rétt eins og 4 íslensku
sveitabaiii iyrr á árum. Og
þarna sátu þeir i eigin per-
sónu. jþessir kallar, sem maöur
lieiui' heyrt talað um i fréttutn.
eða séö í sjónvarpi myndir ai.
iVíenn eins og Jakoib Maiik, sem
hefur liklega lengst alira verið
fulLtrúi lands sins í Öryggisráð-
inu, eða næstum því frá stófnun
S. Þ., aó vísu með hléum.
Hinir andstæðu póiar þarna á
f undinum voru Dr. iViohamed El-
Zayyat, utanríkisráðherra Eg-
yptalands, og Yosef Tekoah,
íastafulltrúi Israels hjá S. Þ.,
gerólílkiæ menn að öllu leyti, sem
nú iköstuðu ásökunum og stórum
orðum milli borða hvors annars
— og út í ljósvakann.
Ég veitti fljótlega athygli liitl-
um sköllóttum kalli 'með langt
króknef, sem var að snúast
þarna kringum borðið, sem ráðs-
fuiltrúar sitja við og var greini-
iega að reyna að fá orðið. Loks
kom starfsmaður með þjóðar-
heiti á spjaldi og setti á eitt
borðdð 1 hringnum og þar settist
karlinn loksins. A spjaldinu
stóð: Saudi-Arabía. Þarna var
sem sé kominn iulltrúi þessa
olíuríkasta lands í heimi og bú-
inn að fá orðið. Og hann sleppti
því svo sannarlega ekki strax,
þvi að nú upphófst ræðu-
mennska, sem fágæt er á alls-
herjailþinginu: Þarna talaði karl
inn blaðalaust. steytti hnefana,
brýndi raustina, bent| á Tekoah
nú, John Scali, fastafuiltrúa
Bandaríkjanna næst, í eitt skipti
á Malik, fulltrúa Sovétríkjanna,
annað á Huang Hua varafasta-
fulltrúa Kína, sem hann hrósaði
reyndar uppí hástert. Hann tal-
aði eins og leikprédikari og til-
kynnti ráðsmönnutn reyndar, að
hann væri ekki að tala til þeirna
heldur bandarísku þjóðarinnar,
sem hann hefði nú tækifæri til
að láta heyra til sín, en ekki
endranœr því að gyðingar ein-
okuðu alla áhrifamestu fjöl-
miðla Bandaríkjanna. Hann not-
aði tækifærið til að rekja orsak-
ir misklíðar ísraelsmanna og
araba í ljósi sögunnar.
Nafn prédikarans var Jamil
M Baroody, og hann er vara-
fastafulltrúi Saudi-Arabíu hjá
S. Þ. — og hefur verið það svo
lengi sem elstu menn í aðal-
9töðvunum muna, Við áttum eft-
ir að sjá hann og heyra oftar og
í flestum nefndum allsherjar-
þingsins. Hann talar sjaldan
skemur en klukkutíma í einu er
af heitnamönnum talin piága,
sem hafi kostað S. Þ. ótaldar
milljónir með lengdu þinghaldi
í aldarfjórðung. En mér þótti ó-
vænt gaman að heyra karlinn
tala í þetta fyrsta sinn. Svo ó-
hkur var hann öllum hinum.
Hann var rœðumaður.
í borgaralegu lífi er hann lög-
fræðingur, kristinn, giftur ame-
rískri konu, búsettur í New
York í ein 40 ár upphaflega
víst Palestínu’miaður, spilar með
milljarða Feisals konungs í
Kauphöllinni í New York. Sem
sagt: málaliði í utanríkisþjón-
ustu Feisals!
Ég gekk í veg fyrir hann uppi
í áttundu nefnd daginn eftir og
þakkaði honum fyrir ræðuna,
sem ég sagði að hefði verið sú
eina, sem hlustandi var á kvöld-
ið áður. Hann leit á mig með
vingjamlegu brosi og sagði:
,,Guð blessi þig, sonur minn“.
En fundur Öryggisráðsins
þetta kvöltí stóð til kl. tvö
um nóttina og var af kunnugum
talinn með þeim sögulegri í sögu
samtakanna.
Undirbúningur hafréttarráð-
stefnu S. Þ. setti mjög svip á
John Scali (t. h.), fastafulltrúi
Bandaríkjanna, rœðir við Henry
Kissinger. — Mynd: S. Þ.
störf allsherjarþingsins fyrstu
vikuna. sem við þingflokkafulL-
trúarnir vorum þar. Um það mál
var fjallað í 1. nefnd þingsins,
stjómmálanefndinni. og undir-
nefnd hennar. Raunverulegur
undirbúningur átti sér fyrst og
fremst stað í undimefndinni,
sem í daglegu tali var kölluð
hafsbotnsnefndin. For’maður
hennar og fundarstjóri var Sir
Hamilton S. Amersinghe, fasta-
fulltrúi SriLanka (Ceylon) hjé
S. Þ.
Við íslendingamir vorum á-
kaflega þaulsætnir í L nefnd,
meðan hafréttarmáiin voru þar
til umræðu og eitt af því minn-
isstæðasta frá dvölinni vestra
voru einmitt þær umræður. Ekki
var það síst hin frábæra fundar-
stjórn og samningalagni, Amer-
singhe, sem var lærdómsríkt að
kynnast. Hann hafði sett sér það
mark að reyna að teygja stóru
iðnaðarveldin sem lengst til
samkomulags um víða efnahags-
lögsögu, sem flest öll strandríki
og smáþjóðir með þeim og
raunar sjálft Kína í fararbroddi,
óskuðu eftir.
En málþóf iðnveldanna og þá
ekki síst Sovétríkjanna, í þessu
máli var manni heilmikii lífs-
reynsla á að hlýða.
Þó fór svo að lokum, að Amer-
singhe tókst að sjóða saman til-
lögu, sem var slíkur línudans
með orðum, að hún var sam-
þykkt mótatkvæðalaust. Var
hún um væntanlega hafréttar-
ráðstefnu í Caracas og málsmeð-
ferð þar. Tókst honum þar að
sveigja iðnveldin til nokkurs
samkomuLags um málsmeðferð-
ina.
Dagur S. Þ. er 24. október. Þá
er haldin samkoma 1 aLMierjar-
þingsalnum ár hvert. Fram-
kvæmdastjóri samtakanna flyt-
ur ávarp og hljómleikar eru
haldnir.
í þetta sinn var ko’min til tón-
leika sjálf Fílharmóniuhljóm-
sveit Leningrad sem er víst taL-
in í röð 5 bestu sinfóníuhijóm-
sveita í heimi. Hún iék þama
verk rússneskra tónskálda, Tjai-
kovskis, Glinka og Prokofievs
við geysilegan fögnuð áheyr-
enda í þéttskipuðum sal. Þetta
varð minnisstæð hátíðisstund.
Utanríkisráðherra Portúgals var
oft áhyggjufullur á suipirm, sem
von var, því að hann hafði venju-
legast öll ríki S. Þ. á móti sér,
nema eina þrjá dygga fylgi-
sveina: Bandarikin. Paraguay,
Suður-Afríku. Nú hefur allsherj-
arþingið fengið fram vilja sinn
um málefni portúgölsku ný-
lendnanna. — Mynd: S. Þ.
Fóstbrœðra saga. Tveir menn
á allsherjairþinginu vöktu sér-
staka athygli manna og forvitni
af ýmsum sökum. Þeir voru á-
'kaflega mikið á ferðinni á göng-
um og í áttundu nefnd og voni
allltaf saman, iðulega gengu þeir
með handlegginn yfir öxlina á
hvor öðru’m. Auk þess voru báð-
ir sérstök glæsimenní á velli.
Þetta voru fastafulltrúar Ind-
lands og Júgóslavíu hjá S. Þ.,
Samar Sen og Lazar Mojsov.
Báðir sátu þeir í Öryggisráðinu
þetta árið og áttu manna drýgst-
an þátt í að friður komst á við
Súez þar eða þeir töluðu fyrir
tillögunni um stofnun gæsluliðs
S. Þ., sem átta hlutlausar þjóðir
stóðu að. Ég tók fyrst eftir þeim
á fundum Öryggisráðsns um
Súez-stríðið.
Þegar ég var iðulega búinn
að sjá þá eins og samvaxna tví-
bura á barnum og þá oft með
hóp af öðrum fulltrúum í kring-
um sig. fór ég að kalla þá fóst-
bræður. Okkur var sagt að báðir
nytu ákaflega mikils álits hjá
sa'mtökunum. Þannig er Lazar
Mojsov talinn einhver allra fær-
asti fastafulltrúinn um öll fund-
arsköp og málsmeðferð.
Samvinna og sýnileg vinátta
þessara manna sýnist vel við
hæfi, þar eða lönd þeirra hafa
haft forystu fyrir „hinum 77“ og
átt hvað drýgstan þátt 1 að rýra
alveldi risaveldanna tveggja.
Hafa S. Þ. varðveitt
heimsfriðinn?
Eins og Þjóðabandalagið eftix
fyrri heimsstyrjöldina var stofn
að til þess að vera trygging gegn
nýjum heimsófriði, voru S. Þ.
eftir hina síðari stofnsettar tii
þess að vernda heimsfriðinn.
Hefur þeim tekist þetta megin
viðfangsefni?
Það getur sjálfsagt enginn
fullyrt, hvort ný heimstyrjöld
væri skollin á, ef S. Þ. væru
ekki til. Kannski væri svo ekki.
En ég er sannfærður um að
vegna S. Þ. er friðvænlegra í
heiminum en ella.
Tilvera hei'mssamtaka þjóð-
anna er vettvangur þar sem full
trúar hugsanlegra stríðandi að-
ilja verða að ræðast við, hvört
sem þeim líkar betur eða verr
— og það fyrir opnum tjöldum.
Þessi sítaðneynd ein dregur úr
hættu á vopnaviðskipitum vegna
þess að opin samskipti stuðla að
sköpun almenningsáiits í heim-
inum og minnka tortryggni
milli andstæðinga — eins og við-
ræður gera alltaf. í stað þess að
pukur úti í horni vekur hana.
|S. Þ. (hlatfia orðlð vettvangur
smáþjóða og nýfrjálsra þjóða
sem nú mynda „hiniar 77“, sjáift
þriðja aflið í heiminum sem
stöðugt vex ásmegin. Jafnframt
rýrnar máttur risave'ldanna
tveggja og hernaðarbandalög
þeirra ern orðin fortíðarófreskj-
ur, sem allir sæmilega skyni-
bornir menn fyrirlíta, hvar sem
er í heirni, og ekki lifa enn í
galdnatrú kalda sitríðsins.
Þriðja aflið hefði ekki orðið
svona sterkt nú þegar, nema
fyrir S. Þ.
Það kostar þjóðir heims smá-
muni að halda uppi þessum sa'm-
tökum ti'l þess að ræðast við og
láta sér koma siaman miðað við
þau býsn fjár, sem þær sóa 1 að
búa sig undir að troða illsakir
'hver við aðra.
Því fé er vel varið sem kostað
er til að Lofa fulltrúum þjóðanna
jafnvel að halda langar og leið-
inlegar ræður, miðað við það að
sóa þeim í smíði vígvéla.
Stundum heyrist, að S. Þ. séu
aðeins skálkaskjól fyrir skraf-
skjóður, sem litlu komi til leið-
ar. í fyrra urðu þær þess þó
megnugar að silökkva í púður-
tunnunni við Miðjarðarhafs-
botn. Án þeirra hefði sá eldur
ekki verið slökktur svo fljótt
sem raun varð á.
Kannski eru S. Þ. skálkaskjóL
fyrir einhverja. En þær ei'u alla-
vega það eina skjól, sem skjáif-
andi beimsfriður getur leitað
sér athvarfs í þessi árin.