Freyr - 01.01.1907, Side 18

14
FJREYB.
unarefnið í loftinu sameinast þá kalkkolinu og
myndar nýtt efni kalciumcyanamid, sem alroent
er kallað kalkköfnunarefni. — Eramleiðsla
þessa efnis er í höndum hlutafélags í Berlín.
Enn sem komið er, hefir kalkköfnunarefnið
mest verið notað við gulliðnaðinn í Suður-Afriku,
eg er þá áður breytt í cyannatríum. Gróðrar-
tilraunir hafa þó sýnt, að það hefir sama á-
fiurðargildi og brennisteinssúrt ammoniak, og
að áhrif þess á gróðurinn eru svipuð. Bæði
kalkköfnunarefnið og brennisteinssúra ammoní-
akið á að hylja með mold (plægja eða herfa
niður) þegar þau eru borin á. Séu þessar á-
hurðartegundir bornar á óbrotna jörð (graslendi),
breytist köfnunarefnið i ammoníakog gufar burt.
Á seinni hluta 18. aldar, gjörði enskur
efnafræðingur Henry Cavendish þá uppgötvun-
að framleiða mætti saltpéturssýru úr köfnunar-
efni og eldi loftsins, með því að hleypa rafur-
magnsneista gegnum það. Þessa uppgötvun
hafa þeir Birkeland og Eyde hagnýtt sér. En
til þess að hún gæti orðið að verklegum not-
um, hefir þeim hugkvæmst mjög haganlega
gjörður og frumlegur útbúnaður.
Aðal áhaldið er eldtraustur leirofn 3 álna
breiður. Frá báðum hliðum hans ganga tveir
holir koparsívalningar (rafurmagnsleiðarar), er
ná næstum því saman í miðju ofnsins, einnar
eða fárra lína bil millum endanna. Koparsí-
valningarnir eru settir í sambaud við afar-
sterkan rafurmagnsstraum, og úr ljósboganum,
sem myndast millum enda þeirra er dreift með
sterkum rafsegul. Bafurljósboginn breytist við
þetta i kringlótta ljósskifu, sem verður alt að
5 fet á breidd, ef hundrað hesta rafurmagns-
afli er beitt á hvern ofn. Koparsívalningarnir
eru verndnaðir fyrir bráðnun, með því að leiða
um þá kalt vatn. — Bilið millum veggja ofns-
ins og ljóskringlunnar er að eins 2—3 þuml.
Hitinn í loganum er um 3000°. í gegnnm
ofninn, fram hjá ljóskringlunni beggja vegna,
eru leidd 700 teningsfet of andrúmslofti á min-
útunni. Loftið hitnar ákaflega mikið um leið
og það fer f'ram hjá logannm, og nm leið samein-
ast köfnunarefni og eldi loftsins. Loftið er
síðan kælt í snatri, og leitt gegnum marga
granítturna með vatni í. JÞar verða köfnunar-
efnissamböndin eftir, og breytast i saltpétur-
sýru. Saltpétursýra er siðan leidd í gegnum
kalklög, og gengur þá kalkið í samband við
hana og myndast við það kalksaltpéturinn
(Ca (N03)s-j-4 H,,0). Því næst er lögurinn
hitaður á pönnu, og vatnið látið gufa burt,
og storknar þá kalksaltpéturinn. Síðan erhanu
grófmalaður og settur i trékvartil, fóðruð með
striga, og þannig fæst hann í verzluninni.
Kalksaltpéturinn er nokkuð mismunandi,
en sá sem framleiddur er á kalksaltpéturverk-
smiðjunni á Natodden í Noregi og óefað á
framtiðina fyrir sér, hefir 13% köfnunarefni.
Það er hvitleitt salt, sem leysist auðveldlega
upp i vatni, og rennur niður, ef það er til
lengdar í röku lofti. Kalksaltpéturinn á því
að geymast á þurrum stað og berast á í þurru
veðri.
Gróðrartilraunir hafa sýnt, að kalksaltpét-
urinn er eins góður áburður og kílísaltpétur-
inn, og verkar eins fljótt og vel. Hann má
bera jafnt á graslendi og brotna jörð.
Visindin eru þá búiu að sýna og sanna, að
óþarfi er að óttast skort á könfnunarefnisáburði
í framtiðinni, en ennþá er óvíst, hvort þessi
uppgötvun hefir í för með sér verðlækkun á
áburði. Ennþá er framieiðslukostnaðurinn svo
mikill, að þess er naumast að vænta.
Alt virðist mæla með, að þessi uppgötvun
geti haft afar mikla þýðingu fyrir oss, bæði
beinlinis og óbeinlínis. Til framleiðslu kalk-
saltpéturs þarf afar mikið afl, en það fæst ó-
dýrast í fossunum, og af þeim höfum vér mjög
mikið, en flest önnur lönd lítið.
Eftir nokkra áratugi verður ef til vill búið
að beizla fleiri eða færri af fossum vorum, og í
nánd við þá komnar á fót stóreflis kalksalt-
pétursveksmiðjur, sem byrgja bændur vora
með ódýrum köfnunarefnisáburði, og flytja út
kalksaltpétur íyrir nokkrar miljónir króna á
ári.
Þá verður gaman að lifa á íslandi!
Guðjón Guðmundsson.