Freyr - 01.06.1907, Page 6

78
FREYR.
stafmJýr, gott fóður og hirðing, og eamhliða þessu:
nc&gœtin og góð meðferð.
Þeir bæodur, er stunda landbúnað, þurfa
að> vita glögg skil á því, hvernig búfé verði
bezt varið fyrir kvillum og sjúkleikum, því þeg-
ar í'jársýki, hverju nafni sem nefnist, hefir grip-
ið um sig og gert fleiri eður færri skepnur
veikar, þá er það ekki alment meðfæri bænda
að lækna sjúkdómana, en hættan og vandinn
því meiri, sem þeir eru næmari. Þh verður
auðvitað að snúa sér til dýralæknis, sem nauð
synlega þyrfti að vera einn í hverjum lands-
fjórðungi, til að byrja með.
Ur þvi minst er á dýralækna-fæðina, er
ómögulegt annað en um leið að telja það slæmt
mein f'yrir þjóðína, að hafa þá ekki fleiri en
einn. Sé spurt um, hvor maðurinn sé nauðsyn-
legri, dýralæknirinn eða mannlæknirinn, þá
.svara eg hiklaust dýralæknirinn. Alit á þessu
virðist vera öfugt, hjá öllum þorra þjóðarinnar,
þar sem þingið hefir stöðugtfjölgað mannlæknum,
eri lítið gert til að fullnægja brýnustu þörf og
útvega landinu dýralækna. Það er ómögulegt
að það sé meining þingsins, að nauðsynlegt sé
fyrir iandsmenn að lifa at krönkum og sjúkum
húpeningi, til þess að mannlæknarnir hafi nóg
að starfa.
Til þess að stuðla að því, að búfé verði
hraust, er það fýrst, er þarf að gjöra, að velja
undaneldisdýrin af hraustu og góðu kyni, sem
hafa fengið gott uppeldi, og gildir þetta um allar
tegundir, nautpening, sauðfé, hesta o. s. frv.
Vel alin og hraust undaneldisdýr geta af sér
heilbrigt afkvæmi, sem er hinn rétti þroska-
vísir til arðsamrar og kostaríkrar skepnu.
Sérstaklega ber að taka það fram, að hin
ungu nýfæddu dýr verða þvi aðeins hraust, að
vel sé farið með móðurdýrin um meðgöngutím-
ann, svo fóstrið vaxi og þroskist á eðlilegau
hátt, en það er mikilsvert atriði, 'er eykur mót-
stöðuafl dýranna gegn sjúkdómum og kvillum.
Uegar ræða er um fóður búpenings, verð-
ur það að vera hollt, og ríkt af efnum, ernæra
líkamann; til þess þarf að hirða vel og geyma
allar fóðurtegundir. Hér á landi er aðalfóður
heyið, en það á saman að gæðum og nær-
ingu aðeins nafnið. Nærfelt undantekningar-
laust þarf að þurka alt hey vel, og salta það
með deigu salti, ý2 pundi í hver ÍOOpd. heys,
um leið og það er látið í hlöðuna, lag á lag
ofan 8—10 þm. þykk, sem þarf að þrýsta vel
saman. Hið sama gildir, ef heyið er ekki vel
þurt vegna óþurka, en þá þarf ekki að bleyta
saltið. Gott væri, ef það væri almenn regla
að þurka vel og salta alt hey.
, Sá kostnaður, er hlýzt af söltun heysins,
margborgar sig, því heyið geymist betur,
myglar minna, en verður hollara og betra fóð-
ur. Ef hey er ekki saltað, skernmist það meira
eða minna, þess meira sem það er ver þurkað.
Hin svonefndu holdgjafaefni (eggjahvituefnin)eru
þau efni, sem myglusveppirnir nærast á og lifa
af. Þau þverra eftir því hvé mikið er af myglu
í heyinu. En þar sem holdgjafaefnin eru aðal-
næringarefni og þurfa að standa í réttu hlut-
falli við önnur næringarefhi heysins, er auðsætt
hve mikill skaði og hættulégt ér að þau skemm-
ist og þverri. Þetta skýrist betur við að at-
huga efnasamsetningu á góðu íslenzku útheyi:
Vatn 10,40 °/0
Feiti 3,80 —
Holdgjafaefni 12,l2 —
Tréefni 19,5, —
Kolvetni 44,—
Aska 9;12 —
Oyggjandi reynsla er fengin fyrir þvi, að
allur búfénaður fóðrast betur á söltuðu heyi og
er hraustari. Þar má því telja eitt grundvallar-
atriði, er eykur mótstöðuafl búfjár mót sjúk-
dómura.
Þegar athugað er, að mörgum fjáreigend-
um hefir gefist vel að væta hey lítið eitt með
saltvatni áður en gefið er, þá er auðsætt að hæfi-
legur hluti af salti er jafnan nauðsynlegur
með fóðrinu, og hentugra er að salta heyið
um leið og það er látið í heystæðið, bæði til
að firra það skemdum og sleppa hjá fyrirhöfn
þeirri, að væta heyið með saltvatni í hvert sinn
og gefið er, enda er vandratað meðalhófið, því
ofmikið salt má heldur ekki gefa.
Það hefir einnig reynst vel að væta lítið
eitt saltað hey um leið og tekið er niður í hlöð-
unni. Hafa til þess garðkönnu, og gæta þess
að sú gjöf, sem gefin er af heyinu, verði jafn-
rök, ekki um of, aðeins jafnþvöl fyrir hendiuni.
Því miður er það ekki alment að salta
*